Sửa Luật Cơ quan đại diện: Đáp ứng yêu cầu hội nhập sâu rộng và phát triển đất nước

Đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) nêu ý kiến thảo luận - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Bảo đảm bao quát đầy đủ đối tượng bảo hộ lãnh sự

Qua thảo luận, các đại biểu Quốc hội đánh giá cao sự chuẩn bị công phu của Chính phủ, các cơ quan của Quốc hội và Bộ Ngoại giao trong quá trình xây dựng dự thảo luật.

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Hưng Yên) cho rằng, việc sửa đổi, bổ sung luật nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về công tác đối ngoại, đặc biệt là chủ trương hội nhập quốc tế đồng bộ, toàn diện, sâu rộng và hiệu quả.

Đồng thời, việc sửa đổi, bổ sung luật nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý, bảo đảm thống nhất trong quản lý hoạt động đối ngoại, nâng cao hiệu lực, hiệu quả và tính chuyên nghiệp trong hoạt động của các cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài.

Góp ý cụ thể vào dự thảo, đại biểu Nguyễn Đại Thắng đề nghị rà soát quy định về bảo hộ lãnh sự. Dự thảo luật quy định: "Bảo hộ lãnh sự đối với quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, pháp nhân Việt Nam". Nếu quy định như dự thảo luật sẽ dẫn đến cách hiểu theo nghĩa hẹp, chỉ những tổ chức có tư cách pháp nhân mới thuộc đối tượng được bảo hộ lãnh sự.

Đại biểu phân tích, theo Luật Doanh nghiệp, doanh nghiệp tư nhân không có tư cách pháp nhân là một loại hình doanh nghiệp được pháp luật Việt Nam thừa nhận và trên thực tế có nhiều doanh nghiệp tư nhân đang mở rộng hoạt động kinh doanh tại nước ngoài.

Do đó, để bảo đảm khái quát đầy đủ các chủ thể, tránh phát sinh khoảng trống pháp lý trong thực tiễn áp dụng, đại biểu đề xuất bổ sung thêm đối tượng “doanh nghiệp” vào quy định, nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể Việt Nam ở nước ngoài được bảo vệ đầy đủ, phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành và yêu cầu thực tiễn.

Một nội dung khác được đại biểu Nguyễn Đại Thắng quan tâm là quy định về thẩm quyền kéo dài nhiệm kỳ của Đại sứ đặc mệnh toàn quyền. Đại biểu đánh giá việc bổ sung thẩm quyền cho Bộ trưởng Bộ Ngoại giao là cần thiết, góp phần nâng cao tính chủ động, linh hoạt trong xử lý các tình huống phát sinh.

Tuy nhiên, để bảo đảm chặt chẽ, minh bạch và thống nhất trong tổ chức thực hiện, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu quy định cụ thể hơn về điều kiện, tiêu chí, thời hạn kéo dài không quá một nhiệm kỳ đối với Đại sứ đặc mệnh toàn quyền của các chủ thể khác có liên quan.

Liên quan đến việc xác lập, điều chỉnh khu vực lãnh sự, đại biểu cho rằng đây là vấn đề quan trọng, gắn với quốc phòng, an ninh, đối ngoại và chủ quyền quốc gia. Vì vậy, cần quy định cụ thể ngay trong luật về nguyên tắc, thẩm quyền, điều kiện và trình tự, thủ tục, thay vì chỉ quy định mang tính khung hoặc giao cho văn bản dưới luật.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung phát biểu giải trình - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Nâng cao vai trò cơ quan đại diện trong kết nối phát triển

Tán thành với sự cần thiết sửa đổi luật, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) đề nghị tiếp tục hoàn thiện phạm vi điều chỉnh theo hướng bao quát đầy đủ các loại hình cơ quan đại diện, bao gồm cơ quan ngoại giao, cơ quan lãnh sự và các cơ quan bên cạnh tổ chức quốc tế.

Đồng thời, cần nghiên cứu bổ sung quy định đối với các mô hình mới như cơ quan đại diện kiêm nhiệm ở nhiều quốc gia và các bộ phận chuyên trách về xúc tiến đầu tư, thương mại, văn hóa, khoa học công nghệ tại địa bàn.

Đại biểu cũng đề xuất bổ sung vai trò của các cơ quan đại diện trong kết nối địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Tuy nhiên, việc mở rộng chức năng, nhiệm vụ cần đi đôi với bảo đảm nguồn lực nhân sự phù hợp, tránh tình trạng quá tải, nhất là tại những cơ quan có biên chế mỏng nhưng phải phụ trách nhiều địa bàn.

Về tiêu chuẩn bổ nhiệm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền, đại biểu Dương Khắc Mai cho rằng, việc mở rộng đối tượng chuyên gia trong lĩnh vực đối ngoại và hội nhập quốc tế được công nhận theo quy định của Chính phủ là sự phù hợp, đáp ứng yêu cầu nguồn lực chất lượng cao trong tình hình mới. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị đánh giá tác động của việc mở rộng đối tượng đối với các chuyên gia, bảo đảm tính phù hợp với tính chất và yêu cầu chức danh và thực tiễn hoạt động đối ngoại.

Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết việc sửa đổi luật nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong bối cảnh mới, đồng thời bảo đảm phục vụ tốt hơn người dân và doanh nghiệp.

Bộ trưởng nhấn mạnh, các cơ quan đại diện xác định lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Những ý kiến của đại biểu liên quan đến mở rộng đối tượng bảo hộ lãnh sự, tăng cường kết nối với địa phương, doanh nghiệp sẽ được nghiên cứu, tiếp thu và cụ thể hóa.

Liên quan đến tiêu chuẩn, điều kiện đối với người đứng đầu cơ quan đại diện và việc sử dụng đội ngũ chuyên gia, Bộ trưởng khẳng định sẽ được quy định chặt chẽ, đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế để bảo đảm phù hợp với yêu cầu hội nhập.

Về thẩm quyền kéo dài nhiệm kỳ Đại sứ, Bộ trưởng cho biết việc phân cấp cho Bộ trưởng Bộ Ngoại giao đã được thực hiện trên thực tế trên cơ sở Nghị định của Chính phủ và cần được luật hóa để bảo đảm cơ sở pháp lý. Việc kéo dài nhiệm kỳ sẽ được xem xét chặt chẽ, linh hoạt tùy từng trường hợp cụ thể.

Tiếp thu các ý kiến của đại biểu Quốc hội, Bộ Ngoại giao sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo luật, bảo đảm chất lượng, tính khả thi và phù hợp với thực tiễn, trình Quốc hội xem xét, thông qua trong thời gian tới.