Sửa Luật Đất đai: Đề xuất thêm phương án tái định cư cho người bị thu hồi đất

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp trình bày Báo cáo tóm tắt Dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Ảnh: quochoi.vn.

Chiều 1/10, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiến hành Phiên họp thứ 7, phiên họp thường kỳ cuối cùng chuẩn bị cho Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI. Ngay sau khai mạc, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi).

Đề xuất nhiều quy định mới trong cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Trình bày tờ trình dự án luật, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, dự thảo luật được thiết kế theo 7 nhóm chính sách đất đai: Đổi mới, nâng cao chất lượng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; Hoàn thiện các quy định về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất;

Hoàn thiện quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng;

Hoàn thiện cơ chế tài chính về đất đai, giá đất; Hoàn thiện quy định về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất, chế độ sử dụng đất; Đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản lý Nhà nước về đất đai, phân cấp, phân quyền;

Đổi mới, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo liên quan đến đất đai; siết chặt kỷ luật, kỷ cương, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Một trong những nội dung cơ bản của dự thảo Luật Đất đai sửa đổi là đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất. So với Luật Đất đai năm 2024, dự thảo không quy định chi tiết về các giấy tờ về quyền sử dụng đất làm căn cứ để cấp giấy chứng nhận.

Cùng với đó, dự thảo luật cũng không quy định chi tiết việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với trường hợp có giấy tờ về quyền sử dụng đất, không có giấy tờ về quyền sử dụng đất mà không vi phạm pháp luật về đất đai, không thuộc trường hợp giao đất trái thẩm quyền; cấp giấy chứng nhận đối với trường hợp có vi phạm pháp luật về đất đai, trường hợp sử dụng đất được giao không đúng thẩm quyền…

Dự thảo luật quy định việc đăng ký, giấy chứng nhận được thực hiện theo 2 hình thức dạng giấy hoặc điện tử và có giá trị pháp lý như nhau.

Đáng chú ý, theo dự thảo luật, Nhà nước xem xét cấp giấy chứng nhận cho các trường hợp đang sử dụng đất có vi phạm về thủ tục trước ngày 1/8/2024 không thuộc trường hợp lấn chiếm đất từ ngày 1/7/2014 trở về sau mà đất đó đã được sử dụng ổn định, không tranh chấp, phù hợp với quy hoạch, không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, không gây ô nhiễm môi trường, đảm bảo an toàn công trình, không thuộc trường hợp thu hồi đất.

Bổ sung các trường hợp Nhà nước thu hồi đất

Đáng chú ý so với Luật Đất đai 2024, dự luật giữ nguyên các trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng đã được quy định trong Luật Đất đai.

Đồng thời luật hóa 1 trường hợp Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng tại nghị quyết 254 của Quốc hội.

Bổ sung trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh để làm bãi tạm giữ phương tiện vi phạm, tai nạn, trung tâm sát hạch và cấp giấy phép lái xe, nhà khách để đáp ứng các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.

Bổ sung 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng để thực hiện điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư xây dựng nhà ở công vụ, nhà ở cho thuê, nhà ở chính sách.

Với các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát, sửa đổi, bổ sung một số trường hợp thu hồi đất để thống nhất với pháp luật chuyên ngành, lĩnh vực.

Cụ thể, thu hồi đất thực hiện dự án công cộng như: cơ sở đổi mới sáng tạo, hỗ trợ khởi nghiệp, bảo tồn thiên nhiên, công trình đê điều, hành lang bảo vệ đê điều mà phải thu hồi đất,…, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển và thống nhất với các pháp luật chuyên ngành.

Thu hồi đất để thực hiện điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Thu hồi đất thực hiện dự án phát triển kinh tế như xây dựng trung tâm logistics phục vụ cảng biển, cảng hàng không, cảng thủy nội địa có quy mô sử dụng đất trên 50ha, dự án sản xuất, chế biến nông - lâm - thủy sản...

Qua đó dự luật bao quát các trường hợp thu hồi đất thực hiện các dự án hạ tầng, phát triển kinh tế, chỉnh trang đô thị - nông thôn, an sinh xã hội và tổ chức lại không gian phát triển, đồng thời vẫn bảo đảm nguyên tắc chỉ thu hồi đất trong trường hợp thật cần thiết vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Đề xuất ưu tiên bồi thường bằng đất ở, nhà ở tại chỗ

Một trong những nội dung mới của dự thảo là mở rộng lựa chọn bồi thường, tái định cư cho người có đất bị thu hồi.

Với đất ở, người dân có nhu cầu có thể hoán đổi phần diện tích bị thu hồi sang phần còn lại của cùng thửa đất để tái định cư tại chỗ. Theo Chính phủ, cơ chế này giúp hạn chế xáo trộn nơi ở, đời sống của người dân, đồng thời sử dụng hiệu quả phần đất còn lại sau thu hồi.

Người có đất ở bị thu hồi để thực hiện dự án khu đô thị, khu dân cư nông thôn cũng được đề xuất ưu tiên bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ trên phần diện tích đất đã thu hồi mở rộng.

Dự thảo quy định khu tái định cư được bố trí nhà ở, đất ở với nhiều cấp nhà và mức diện tích khác nhau, phù hợp với mức bồi thường và khả năng chi trả của người dân. Quy định này nhằm tạo thêm lựa chọn thay vì áp dụng một loại nhà hoặc diện tích thống nhất.

Quá trình thu hồi đất cũng phải điều tra, xác định thu nhập từ việc sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất. Cơ quan thực hiện phải lấy ý kiến, tiếp thu ý kiến của người có đất bị thu hồi trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Theo Chính phủ, xác định phần thu nhập bị mất sẽ giúp địa phương đánh giá tác động của việc thu hồi đất đến đời sống, sản xuất, kinh doanh của người dân, từ đó xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp và phục hồi sinh kế.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành nội dung thảo luận. Ảnh: quochoi.vn.

Thu tiền tăng dần với đất dự án bỏ hoang

Dự thảo cũng bổ sung cơ chế xử lý đất không được sử dụng hoặc dự án chậm đưa đất vào sử dụng. Theo đó, đất nông nghiệp không được sử dụng liên tục quá 24 tháng, đã bị xử phạt vi phạm hành chính nhưng vẫn không đưa vào sử dụng trong thời hạn ghi tại quyết định xử phạt, sẽ thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi.

Với đất thực hiện dự án đầu tư nhưng không sử dụng hoặc chậm sử dụng, chủ đầu tư phải nộp khoản tiền tăng dần hàng năm theo thời gian để đất không sử dụng hoặc chậm sử dụng. Nếu quá 60 tháng mà đất vẫn chưa được đưa vào sử dụng, Nhà nước sẽ thu hồi. Thời gian bị ảnh hưởng bởi trường hợp bất khả kháng không tính vào các mốc này.

Theo Chính phủ, quy định nhằm khiến việc giữ đất nhưng không đưa vào sử dụng phải chịu chi phí cao hơn lợi ích có thể thu được từ đầu cơ.

Nâng cao quyền hạn của HĐND cấp tỉnh về giá đất

Một vấn đề khác là vấn đề tài chính về đất đai, giá đất. So với quy định của Luật Đất đai năm 2024, dự thảo luật bỏ quy định "phương pháp định giá đất theo nguyên tắc thị trường"; bỏ quy định các trường hợp áp dụng giá đất cụ thể.

Dự thảo luật đồng thời không quy định chi tiết, cụ thể về phương pháp định giá đất, các trường hợp và điều kiện áp dụng phương pháp định giá đất, Hội đồng thẩm định bảng giá đất, giá đất cụ thể.

Thể chế tinh thần của Nghị quyết số 21 của Bộ Chính trị, dự thảo quy định giá đất do Nhà nước quyết định. Việc định giá đất phải bảo đảm trung thực, khách quan, công khai, minh bạch; tuân thủ đúng trình tự, thủ tục định giá đất; dựa trên dữ liệu đất đai và dữ liệu chuyên ngành có liên quan. Giá đất phải hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư, phù hợp mục tiêu phát triển từng thời kỳ, theo dự thảo luật.

Bên cạnh đó, dự thảo luật quy định thống nhất về thẩm quyền quyết định, sửa đổi, bổ sung bảng giá đất và thẩm quyền quyết định, sửa đổi, bổ sung hệ số điều chỉnh giá đất là của HĐND cấp tỉnh nhằm nâng cao nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND cấp tỉnh về giá đất.

Bảng giá đất được sửa đổi, bổ sung khi có thay đổi địa giới đơn vị hành chính, tên khu vực, vị trí, tên đường, phố, đoạn đường trong bảng giá đất hoặc do yêu cầu quản lý Nhà nước về đất đai và quản lý giá đất...