Sửa Luật để chặn 'làn sóng' nghiện thuốc lá mới

Cần cấm toàn diện để ngăn chặn "làn sóng" thuốc lá mới tấn công giới trẻ. Ảnh: ST

Hiểm họa khôn lường từ thuốc lá mới

Báo cáo của Bộ Y tế cho thấy, sau hơn 10 năm thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã mang lại nhiều chuyển biến tích cực. Tỷ lệ sử dụng thuốc lá điếu trong nam giới trưởng thành giảm, đồng thời tỷ lệ phơi nhiễm với khói thuốc thụ động cũng giảm đáng kể cả ở các hộ gia đình, nơi công cộng và nơi làm việc.

Tuy nhiên, Việt Nam hiện vẫn có có khoảng 15,8 triệu người đang hút thuốc lá. Tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm 41,1%, nữ giới 0,6%. Nước ta vẫn nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc cao nhất thế giới, cho thấy gánh nặng bệnh tật liên quan đến thuốc lá vẫn rất lớn.

Đặc biệt, sự xuất hiện và việc gia tăng tỷ lệ sử dụng thuốc lá mới (chủ yếu là thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng) đang khiến nguy cơ nghiện nicotine lan rộng, đặc biệt trong giới trẻ.

Các sản phẩm này được thiết kế đa dạng, sử dụng nhiều hương liệu hấp dẫn, dễ tiếp cận, đặc biệt với thanh thiếu niên. Không chỉ chứa nicotine gây nghiện, nhiều sản phẩm còn có các thành phần chưa được kiểm soát đầy đủ về mức độ an toàn đối với sức khỏe.

Thuốc lá điện tử sử dụng nhiều hương liệu, hóa chất nên có thể bị lợi dụng để sử dụng mà túy thông qua việc phối trộn. Người sử dụng có thể tư ý tăng tỷ lệ nicotine quá mức hoặc thêm ma túy và các chất gây nghiện khác vào để sử dụng mà khó bị phát hiện.

Thông tin từ Bộ Y tế cho hay, một số khảo sát trong cộng đồng sử dụng thuốc lá điện tử đã cho thấy mối liên quan rõ ràng giữa sử dụng thuốc lá điện tử với các tệ nạn xã hội khác như ma túy, hút shisha và các chất gây nghiện khác. Một số trường hợp ngộ độc do pha trộn ma túy vào dung dịch thuốc lá điện tử đã được ghi nhận ở Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai và Trung tâm Giám định ma túy, Viện Khoa học hình sự - Bộ Công an. Những hệ lụy này ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, môi trường, lối sống, hành vi của giới trẻ.

Tại Việt Nam, số trường hợp ngộ độc do sử dụng thuốc lá điện tử đã được ghi nhận ở nhiều tỉnh, thành phố. Đáng chú ý, hầu hết các trường hợp xảy ra ở lứa tuổi thanh, thiếu niên, trong đó có cả nữ giới.

Đề xuất cấm toàn diện để kiểm soát từ gốc

Theo báo cáo của Liên minh Kiểm soát thuốc lá Đông Nam Á (SEATCA) đa phần thuốc lá điện tử có chứa nicotine, là chất gây nghiện cao, độc hại, gây bệnh tim mạch, hô hấp, tiêu hóa, ngộ độc.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khẳng định, thuốc lá điện tử không chỉ chứa nicotine là chất gây nghiện cao như thuốc lá truyền thống, mà thành phần của dung dịch thuốc lá điện tử còn có glycerin, propylene glycol và trên 15.500 các loại hương liệu có nhiều chất độc.

Trước hiểm họa của các loại thuốc lá thế hệ mới, tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội đã quy định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, chất gây nghiện, gây hại cho sức khỏe con người (thuốc lá mới khác). Luật Đầu tư cũng đã cấm kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Tuy nhiên, nhiều quy định hiện hành chưa bao quát được các sản phẩm này, tạo ra khoảng trống trong quản lý. Trong đó, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá chưa có quy định cụ thể về khái niệm “thuốc lá điện tử”, “thuốc lá nung nóng” và quy định cấm đối với 2 sản phẩm này.

Để khắc phục bất cập này, tại Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Bộ Y tế đề xuất chính sách theo hướng quản lý chặt các sản phẩm này.

Theo đó, Dự thảo Luật đưa ra định nghĩa về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá mới khác; quy định việc cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, chứa chấp, sử dụng thuốc lá mới; cấm sản xuất, mua bán thiết bị điện tử, linh liện (bộ phận) rời, dung dịch để lắp ráp, sản xuất thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác, trừ trường hợp theo quy định tại khoản 16 Điều 52 Luật Đầu tư.

Bộ Y tế cũng đề xuất quy định việc cấm quảng cáo, khuyến mại thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá mới khác dưới mọi hình thức; quy định cấm vận động, ép buộc người khác sử dụng thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá mới khác.

Các chuyên gia y tế nhận định, việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá lần này không chỉ nhằm khắc phục bất cập hiện hành mà còn phải đón đầu các nguy cơ mới. Đây còn là cơ hội quan trọng để hoàn thiện hành lang pháp lý, kiểm soát hiệu quả các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới. TS. BS. Nguyễn Trung Nguyên - Giám đốc Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) nhấn mạnh, các hóa chất trong hơi thuốc lá điện tử có số lượng lớn, gây phát sinh nhiều loại bệnh/ngộ độc mới nổi, thậm chí y học chưa biết và không thể dự đoán. Vì vậy, ông Nguyên đề xuất cần ngay lập tức cấm lưu hành thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các loại thuốc lá mới khác ở Việt Nam.

WHO cũng đưa ra khuyến nghị, chỉ có cách tiếp cận cấm toàn diện, không có ngoại lệ mới đủ hiệu quả để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thanh thiếu niên. Bất kỳ lỗ hổng hay ngoại lệ nào cũng có thể tạo điều kiện cho các sản phẩm này quay trở lại thị trường dưới nhiều hình thức khác nhau.

Việc hoàn thiện khung pháp lý theo hướng toàn diện, đồng bộ sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, đồng thời hướng tới mục tiêu xây dựng môi trường sống không khói thuốc trong tương lai.