Sửa Luật Thỏa thuận quốc tế: Mở rộng quyền ký kết nhưng phải kiểm soát quyền lực và trách nhiệm thực hiện

Quang cảnh phiên thảo luận ngày 7/11/2026. Ảnh: Quochoi.vn

Sáng 7/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh.

Các đại biểu cơ bản tán thành việc mở rộng chủ thể ký kết thỏa thuận quốc tế, đồng thời đề nghị hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, phân định trách nhiệm giữa các cấp và bảo đảm an toàn pháp lý trong quá trình thực hiện.

PHÂN CẤP NHƯNG KHÔNG BUÔNG LỎNG KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC

Đại biểu Lương Đình Hưng (Nghệ An) cho rằng việc mở rộng thẩm quyền ký kết đến cấp xã và các đơn vị trực thuộc phù hợp yêu cầu đổi mới hoạt động đối ngoại. Tuy nhiên, cần quán triệt nguyên tắc "phân cấp nhưng không buông lỏng; giao quyền nhưng phải kiểm soát được quyền lực", nhất là đối với các thỏa thuận liên quan đến quốc phòng, an ninh hoặc có nội dung liên ngành, phức tạp, nhạy cảm.

Đại biểu đề nghị xác định phạm vi điều chỉnh của luật dựa trên chủ thể, mục đích, nội dung cam kết, bản chất và hệ quả pháp lý, thay vì chỉ căn cứ vào tên gọi văn bản, nhằm tránh ký kết sai thẩm quyền hoặc làm phát sinh trách nhiệm pháp lý quốc gia.

Đại biểu Dương Khắc Mai, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng phát biểu. Ảnh: Quochoi.vn

Liên quan đến thẩm quyền ký kết của UBND cấp xã, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) đề nghị quy định rõ trách nhiệm giữa hai cấp chính quyền. Theo đó, cấp tỉnh chịu trách nhiệm xem xét, quyết định và kiểm tra; cấp xã chịu trách nhiệm về nội dung đề xuất, nguồn lực, tổ chức thực hiện và kết quả cam kết.

Đại biểu cũng đề nghị bảo đảm điều kiện về cán bộ pháp lý, ngoại ngữ và kinh phí, nhất là tại các địa bàn khó khăn, tránh tình trạng mở rộng thẩm quyền nhưng thiếu năng lực thực hiện.

Đáng chú ý, đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) đề nghị siết chặt điều kiện áp dụng cơ chế "ký trước, báo cáo sau". Theo đại biểu, việc dựa vào tỷ lệ điều khoản được sửa đổi là chưa đủ chặt chẽ, bởi chỉ một điều khoản thay đổi cũng có thể làm phát sinh nghĩa vụ tài chính, trách nhiệm thực hiện hoặc ảnh hưởng đến lợi ích của Việt Nam.

Vì vậy, cần căn cứ vào bản chất nội dung thay đổi, chỉ cho phép ký trước, báo cáo sau khi không làm phát sinh nghĩa vụ mới, không mở rộng trách nhiệm và không ảnh hưởng đến quyền, lợi ích của Việt Nam.

Ở góc độ mở rộng nguồn lực hợp tác, đại biểu Chu Mạnh Hùng (Tây Ninh) đề nghị duy trì quy định cho phép ký kết với cả tổ chức quốc tế liên chính phủ và phi chính phủ, tránh thu hẹp khả năng huy động nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

THÁO GỠ ĐIỂM NGHẼN, ĐƯA HỘI NHẬP QUỐC TẾ THÀNH NGUỒN LỰC PHÁT TRIỂN

Quan tâm đến yêu cầu thực tiễn của hoạt động sản xuất, kinh doanh, đại biểu Tô Ái Vang (Cần Thơ) đề nghị bổ sung cơ chế ký kết rút gọn trong các tình huống khẩn cấp về thương mại, tiêu thụ nông sản, ách tắc logistics tại cửa khẩu hoặc nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng vật tư thiết yếu.

Đại biểu kiến nghị cho phép Chủ tịch UBND cấp tỉnh ủy quyền bằng văn bản cho người đứng đầu cơ quan chuyên môn trực thuộc ký kết các thỏa thuận hợp tác mang tính thời vụ, khẩn cấp và chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Đồng thời, cần mở rộng phạm vi hợp tác của chính quyền cấp xã trong các lĩnh vực chuyển giao kỹ thuật sản xuất nông nghiệp, ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển sinh kế cộng đồng, tạo điều kiện cho hợp tác xã và người dân tiếp cận nguồn lực, công nghệ quốc tế.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung phát biểu giải trình. Ảnh: Quochoi.vn

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh Luật Thỏa thuận quốc tế là công cụ quan trọng để triển khai hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế ở tất cả các cấp, ngành và địa phương.

Việc sửa đổi luật nhằm đáp ứng yêu cầu đưa đối ngoại, hội nhập quốc tế trở thành nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, đồng thời phát huy vai trò của đối ngoại như một nguồn lực phục vụ phát triển đất nước.

Về năng lực của các chủ thể ký kết, Bộ trưởng cho biết dự thảo Luật quy định việc ký kết phải phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và năng lực thực tế của cơ quan, tổ chức, địa phương. Ngay từ khâu chuẩn bị, các đơn vị phải xác định rõ lộ trình, kế hoạch, nhân lực và nguồn lực thực hiện để cơ quan có thẩm quyền xem xét, thẩm định.

Đối với việc phân biệt thỏa thuận quốc tế với các hợp đồng và điều ước quốc tế, Bộ trưởng khẳng định phải căn cứ vào nội dung, hình thức và trách nhiệm pháp lý phát sinh, không chỉ dựa vào tên gọi văn bản. Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục làm rõ nguyên tắc thỏa thuận quốc tế không làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của Nhà nước Việt Nam như điều ước quốc tế.

Bộ trưởng cũng cho biết dự thảo đã quy định cơ chế giao một cơ quan làm đầu mối điều phối khi có nhiều đơn vị cùng tham gia thực hiện thỏa thuận, không bắt buộc thành lập tổ công tác liên ngành trong mọi trường hợp.

Tiếp thu ý kiến đại biểu, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát quy định về chủ thể ký kết, tiêu chí đánh giá nội dung sửa đổi thỏa thuận và trách nhiệm pháp lý của các bên; đồng thời cụ thể hóa quy trình, thủ tục trong các nghị định hướng dẫn thi hành.