Sức hút của Hà Nội với lao động nhập cư đang giảm sút

Ảnh minh họa: Thu Hằng.

Báo cáo chuyên đề “Lao động di cư trên địa bàn thành phố Hà Nội: Thực trạng giai đoạn 2023 - 2025 và xu hướng 2026 - 2028” do Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội thực hiện, đã chỉ ra những vấn đề đáng chú ý trong quá trình thu hút, giữ chân và sử dụng nguồn nhân lực của Thủ đô.

SỨC HÚT LAO ĐỘNG KHÔNG CHỈ Ở THU NHẬP

Báo cáo nhấn mạnh, Hà Nội đang bước vào giai đoạn phát triển với mục tiêu tăng trưởng hai con số, trong khi nguồn lao động tại chỗ già đi và mức sinh đã xuống dưới mức thay thế.

Để đạt mục tiêu tăng trưởng GRDP từ 11%/năm, thành phố có thể thiếu khoảng 50 nghìn lao động mỗi năm trong giai đoạn 2026 - 2028. Trong bối cảnh đó, lao động đến từ các tỉnh, thành phố khác không còn là câu chuyện quản lý cư trú, mà là một phần của chiến lược nguồn nhân lực của Thủ đô.

Theo dữ liệu từ báo cáo, Hà Nội vẫn nhập cư ròng nhưng sức hút đang giảm và thấp hơn nhiều so với mức thu nhập của thành phố. Di cư thuần khoảng 16 - 28 nghìn người/năm, chủ yếu từ 5 địa phương lân cận và thành phố đang mất dần người trẻ sau tốt nghiệp. Các địa phương đang thu hút người rời Hà Nội từ 15% trở lên đến làm việc như Bắc Ninh, Hải Phòng, Hưng Yên, Ninh Bình, Phú Thọ, Quảng Ninh…

Theo phân tích của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, sức hút lao động không chỉ phụ thuộc vào mức thu nhập, mà còn gắn với tính ổn định của việc làm và điều kiện sinh sống.

Thu nhập bình quân của Hà Nội năm 2025 cao gấp 1,44 lần mức bình quân cả nước, nhưng tỷ suất di cư thuần giảm liên tục từ 3,9‰ năm 2023, xuống 1,4‰ năm 2024, và còn 1,0‰ năm 2025.

Thu nhập bình quân Hà Nội năm 2025 gấp 1,39 lần Bắc Ninh và 1,41 lần Hưng Yên; riêng lao động làm công hưởng lương, chênh lệch còn 1,35 và 1,36 lần. Dù vậy, khoảng chênh này không đủ bù cho ba yếu tố mà người di cư cân nhắc.

Thứ nhất, về chi phí nhà ở, tỷ lệ hộ thuê nhà tại Hà Nội chỉ đạt 8,9%, thấp hơn đáng kể so với Bắc Ninh (25,8%), Thành phố Hồ Chí Minh (31,8%) và Bình Dương (57,9%). Thị trường nhà cho thuê mỏng là rào cản trực tiếp với người mới đến.

Thứ hai, tính chính thức của việc làm. Các khu công nghiệp tại Bắc Ninh, Hưng Yên có hợp đồng, bảo hiểm, nhà ở công nhân; trong khi ước tính khoảng 52% việc làm tại Hà Nội thuộc khu vực phi chính thức.

Thứ ba, khả năng đi về hằng ngày. Với hạ tầng giao thông tốt giúp nhiều người làm việc ở Hà Nội mà không chuyển nơi ở, nên không được tính là người di cư.

Thực tế này phản ánh một vấn đề, đó là thị trường việc làm có thu nhập tương đối cao chưa đồng nghĩa với khả năng thu hút lao động tương ứng. Đối với người lao động từ địa phương khác, đặc biệt là sinh viên sau tốt nghiệp, việc làm ổn định, hợp đồng lao động, bảo hiểm xã hội, cơ hội phát triển nghề nghiệp và khả năng tiếp cận nhà ở phù hợp cũng là những yếu tố quan trọng khi lựa chọn nơi làm việc, sinh sống lâu dài.

MỞ RỘNG NGUỒN TUYỂN DỤNG TỪ CÁC ĐỊA PHƯƠNG

Báo cáo cũng chỉ ra quy mô đóng góp của lao động di cư vào tăng trưởng việc làm của Hà Nội vẫn còn hạn chế. Theo nghiên cứu, di cư thuần chỉ đóng góp khoảng 6 - 8% mức tăng lao động có việc làm của Hà Nội trong giai đoạn 2023- 2025; hơn 90% mức tăng đến từ nguồn lao động tại chỗ.

Điều này cho thấy chính sách thu hút lao động từ các địa phương cần được triển khai song song với nâng cao chất lượng, năng suất và hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực hiện có.

Kết nối việc làm cho người lao động. Ảnh: Thu Hằng.

Từ những kết quả phân tích, báo cáo nhấn mạnh việc giữ chân sinh viên sau tốt nghiệp là một trong những giải pháp cần ưu tiên. Đây là nhóm lao động đã được đào tạo, có khả năng bổ sung trực tiếp cho thị trường lao động Thủ đô nếu được kết nối với cơ hội việc làm phù hợp ngay từ giai đoạn chuẩn bị tốt nghiệp.

Báo cáo đề xuất Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội và các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng cần phối hợp triển khai hoạt động kết nối việc làm từ năm cuối; tổ chức các phiên giao dịch việc làm chuyên đề tại trường; thúc đẩy chương trình thực tập gắn với tuyển dụng và theo dõi tình trạng việc làm của sinh viên sau tốt nghiệp. Những hoạt động này góp phần rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và tuyển dụng, giúp người học tiếp cận sớm hơn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, cần mở rộng nguồn tuyển dụng từ các địa phương, tăng cường liên kết thị trường lao động vùng; phát triển nhà ở xã hội, nhà ở công nhân và nhà cho thuê phù hợp với khả năng chi trả; thúc đẩy chính thức hóa việc làm, mở rộng tiếp cận bảo hiểm xã hội và nâng cao chất lượng đào tạo nghề.

Vấn đề thu hút và giữ chân lao động cần chú trọng vào 4 khâu: Cần – hút – giữ – hội nhập. Cách tiếp cận này cho phép xem xét thị trường lao động không chỉ từ nhu cầu bổ sung nhân lực, mà còn từ khả năng thu hút người lao động đến làm việc, duy trì sự gắn bó và bảo đảm họ được sử dụng phù hợp với trình độ, kỹ năng.

Ba thông điệp chính sách được nhấn mạnh bao gồm: Giữ chân trước, thu hút sau. Người học từ các tỉnh là nguồn lao động có trình độ sẵn có, rẻ nhất để giữ. Chương trình chuyển tiếp từ học sang làm, nhà cho thuê cho lao động trẻ là ưu tiên số một.

Đồng thời, cạnh tranh bằng chất lượng việc làm, không bằng thu nhập. Chính thức hóa việc làm và bảo hiểm xã hội, cùng với nhà ở, là điều kiện để lợi thế thu nhập của Thủ đô chuyển thành sức hút thực.