Sức sống mới trên lòng hồ Hòa Bình

Động Thác Bờ - điểm du lịch thu hút du khách trên hồ Hòa Bình.

Tiềm năng mặt nước và nghề nuôi cá lồng

Trong làn sương mờ buổi sớm mùa Xuân, hồ Hòa Bình hiện ra như một tấm gương khổng lồ soi bóng núi rừng Tây Bắc. Mặt nước phẳng lặng, thỉnh thoảng gợn sóng khi đàn cá quẫy mình dưới những dãy lồng nuôi kiên cố. Tiếng mái chèo khua nhè nhẹ, tiếng gọi nhau í ới trên bè cá hòa cùng tiếng chim rừng, tạo nên bản hòa âm yên bình của vùng lòng hồ khi Xuân sang.

Hồ Hòa Bình với diện tích mặt nước khoảng 20 nghìn ha, ôm trọn hàng trăm đảo lớn nhỏ. Những địa danh Ngòi Hoa, Thung Nai, Đá Bia, Ba Khan... như những “hòn ngọc xanh”giữa mặt hồ trong veo. Chính điều kiện tự nhiên ấy đã tạo nền tảng thuận lợi cho phát triển nuôi trồng thủy sản và du lịch sinh thái.

Nhờ nguồn nước sạch, độ sâu ổn định và hệ sinh thái phong phú, lòng hồ thủy điện Hòa Bình hiện có trên 5.000 lồng nuôi cá, sản lượng trung bình hàng năm đạt trên 10.000 tấn. Nuôi cá lồng đã trở thành sinh kế quan trọng của người dân ven hồ, góp phần chuyển đổi từ khai thác tự nhiên sang sản xuất bền vững.

Theo tính toán, mỗi lồng cá có thể mang lại thu nhập từ 50 - 70 triệu đồng/năm. Từ năm 2014, chính quyền địa phương đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ về vốn vay, con giống và kỹ thuật, tạo điều kiện để người dân mạnh dạn đầu tư, mở rộng quy mô.

Song song với phát triển sản lượng, tỉnh đặc biệt chú trọng nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu. Từ năm 2017, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao quản lý nhãn hiệu chứng nhận “Cá sông Đà - Hòa Bình” và “Tôm sông Đà - Hòa Bình”. Đến nay, Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường đã cấp hàng chục giấy chứng nhận quyền sử dụng nhãn hiệu cho các tổ hợp tác, hợp tác xã, hộ dân và doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thủy sản. Nhờ đó, phong trào nuôi cá lồng trên lòng hồ ngày càng phát triển theo hướng bài bản, chú trọng an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường sinh thái.

Tại xóm Tham, xã Tiền Phong, hơn 90 lồng cá bám theo triền hồ, tạo nên diện mạo mới cho vùng quê ven sông Đà. Anh Xa Văn Đẳng, hộ nuôi cá lâu năm tại đây cho biết, nhờ tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi và được hỗ trợ kỹ thuật, gia đình đã đầu tư 5 lồng cá trên hồ Hòa Bình. Phục vụ dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, gia đình bán khoảng 2 tấn cá lăng, cho thu nhập trên 150 triệu đồng.

Được biết, trên địa bàn xã Tiền Phong có hơn 1.000 lồng cá với các loại cá lăng, trắm đen, trắm trắng, rô phi... “Nghề nuôi cá lồng không chỉ giúp gia đình tôi ổn định cuộc sống mà còn mở ra cơ hội làm giàu, thậm chí phát triển du lịch cho cả vùng”, anh Đẳng chia sẻ.

Phát triển nghề nuôi cá lồng gắn với du lịch

Thu hoạch cá lồng trên hồ Hòa Bình.

Không chỉ các hộ dân, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư quy mô lớn, áp dụng khoa học kỹ thuật vào nuôi trồng thủy sản trên hồ thủy điện Hòa Bình. Công ty TNHH Cường Thịnh (Cường Thịnh Fish) ra đời năm 2012 với 20 lồng cá ban đầu. Sau hơn một thập kỷ, doanh nghiệp đã phát triển lên 250 lồng nuôi đạt tiêu chuẩn VietGAP, trên diện tích hơn 3 ha mặt nước, hình thành một “trang trại nổi” giữa lòng hồ.

Ông Phạm Văn Thịnh - Giám đốc công ty chia sẻ: “Nuôi cá lồng đòi hỏi sự kiên trì, trách nhiệm và tình yêu với mặt nước. Có như vậy mới trụ vững giữa sóng gió lòng hồ”.

Nhờ quy trình nuôi khép kín, thân thiện môi trường, sản phẩm của Cường Thịnh Fish luôn đạt chất lượng cao. Thương hiệu “Cá sông Đà - Cường Thịnh Fish” đã trở thành niềm tự hào của địa phương. Năm 2019, các sản phẩm cá lăng đen và cá rô phi lê được công nhận đạt chuẩn OCOP 4 sao, mở rộng thị trường tiêu thụ trên cả nước.

Theo thống kê, hiện có gần 40 hợp tác xã và doanh nghiệp nuôi trồng thủy sản trên lòng hồ sông Đà, với quy mô hàng nghìn lồng cá, doanh thu hàng năm đạt hàng trăm tỷ đồng, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động địa phương.

Cùng với thủy sản, du lịch sinh thái vùng hồ đang phát triển mạnh. Du khách đến đây không chỉ ngắm cảnh, mà còn được trải nghiệm tham quan lồng cá, cho cá ăn, thưởng thức các món cá nướng, cá hấp ngay trên bè, ngủ nhà nổi và hòa mình vào nhịp sống sông nước.

Ông Nguyễn Trần Anh - Bí thư Đảng ủy xã Thung Nai cho biết: “Những năm gần đây, đời sống người dân vùng hồ thay đổi rõ rệt. Trước kia chủ yếu đánh bắt tự nhiên, thu nhập bấp bênh. Nay nhờ nuôi cá lồng, nhiều hộ còn phát triển đón thêm khách du lịch, mỗi năm cũng cho thu nhập cả trăm triệu đồng”.

Tại xã Mường Hoa, nhiều hộ đã kết hợp nuôi cá với làm homestay. Chị Đinh Thị Hường - chủ một homestay ven hồ chia sẻ: “Khách từ Hà Nội, Hải Phòng, thậm chí cả khách nước ngoài đến rất đông. Họ thích không khí yên bình nơi đây. Nhờ vậy, gia đình tôi có thu nhập ổn định quanh năm”.

Theo đồng chí Nguyễn Huy Nhuận - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, thời gian tới ngành Nông nghiệp sẽ tiếp tục hướng dẫn người dân phát triển nuôi cá lồng theo hướng VietGAP, thủy sản hữu cơ, tập trung vào các loài đặc sản vùng hồ, đồng thời gắn chặt với phát triển du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm và bảo vệ môi trường.

Gió xuân thổi nhẹ, mặt nước gợn sóng lăn tăn. Trên những bè cá tiếng cười trẻ nhỏ vang lên khi giúp cha mẹ cho cá ăn. Xa xa, tàu du lịch chầm chậm rẽ sóng, đưa khách qua những hòn đảo xanh rì.

Mùa Xuân trên hồ Hòa Bình không chỉ là sắc nước mênh mang, mà còn là niềm tin và khát vọng của người dân đang làm giàu từ mặt nước, gìn giữ thiên nhiên và bình yên cho dòng sông Đà.

Hồng Trung