Suy dinh dưỡng ở trẻ em do biến đổi khí hậu

Trẻ em đối mặt với tình trạng thiếu nước sạch.

Khủng hoảng dinh dưỡng ở trẻ

Trong báo cáo “Khủng hoảng khí hậu toàn cầu là khủng hoảng dinh dưỡng trẻ em” của Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), khoảng 1 tỷ trẻ em trên thế giới đang sống ở những khu vực có rủi ro khí hậu cực cao, trong khi gần 200 triệu trẻ dưới 5 tuổi rơi vào tình trạng nghèo đói thực phẩm nghiêm trọng, không được tiếp cận chế độ dinh dưỡng đầy đủ. Các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, lũ lụt, nắng nóng kéo dài và mưa thất thường đang làm mất mùa, đẩy giá lương thực tăng cao, khiến nhiều gia đình nghèo buộc phải cắt giảm các thực phẩm giàu dinh dưỡng trong bữa ăn của trẻ nhỏ.

Tại bang Maharashtra của Ấn Độ, nắng nóng cực đoan và thiếu nước đang làm gia tăng suy dinh dưỡng ở trẻ em và phụ nữ mang thai khi giá thực phẩm leo thang vì mất mùa kéo dài. Theo ước tính, gần 13 triệu trẻ em tại Đông và Nam Phi đang bị suy dinh dưỡng cấp tính, trong đó gần 4 triệu trẻ mắc suy dinh dưỡng cấp tính nặng, dạng nguy hiểm nhất và có nguy cơ tử vong cao.

Hàng triệu trẻ em trên thế giới còn đối mặt với khủng hoảng nước sạch nghiêm trọng. UNICEF cho biết khoảng 739 triệu trẻ em đang sống trong các khu vực khan hiếm nước nghiêm trọng, trong khi thiếu nước sạch và điều kiện vệ sinh kém làm gia tăng tiêu chảy, nhiễm trùng đường ruột và suy dinh dưỡng. Mỗi ngày, hơn 1.000 trẻ em dưới 5 tuổi tử vong do thiếu nước sạch và vệ sinh cơ bản.

Mozambique là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi mối liên hệ giữa thiên tai, dịch bệnh và suy dinh dưỡng. Trong đợt lũ lụt nghiêm trọng đầu năm 2026, hơn 513.000 người bị ảnh hưởng, hơn một nửa là trẻ em, và hơn 50.000 người phải sơ tán tới các khu trú ẩn tạm thời quá tải. Lũ lụt gây ô nhiễm nguồn nước, bùng phát dịch bệnh và đẩy nhiều trẻ em vào tình trạng suy dinh dưỡng nghiêm trọng.

Theo báo cáo mới của Liên hợp quốc công bố năm 2026, thế giới có tới 4,9 triệu trẻ em tử vong trong năm 2024, phần lớn do những nguyên nhân có thể phòng tránh nếu được tiếp cận dinh dưỡng và chăm sóc y tế đầy đủ. Trong đó, khoảng 100.000 trẻ em tử vong trực tiếp vì suy dinh dưỡng cấp tính nặng tại các quốc gia như Pakistan, Somalia và Sudan, những nơi đang chịu tác động nghiêm trọng của hạn hán, xung đột và khủng hoảng lương thực.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết trẻ em dưới 5 tuổi hiện phải gánh tới 88% gánh nặng bệnh tật liên quan đến biến đổi khí hậu toàn cầu. Nhiều em không tử vong trực tiếp vì đói mà vì viêm phổi, tiêu chảy hay sốt rét khi cơ thể đã quá suy yếu để chống lại bệnh tật. Bà Catherine Russell – Giám đốc Điều hành UNICEF cảnh báo: “Không một đứa trẻ nào đáng phải tử vong vì những căn bệnh mà y học hiện nay hoàn toàn có thể phòng ngừa và điều trị được”.

Các chuyên gia cũng cho rằng tác động của khí hậu cực đoan bắt đầu ngay từ trong bụng mẹ. Theo bà Vandana Bhatia – Đại diện UNICEF tại Ấn Độ, việc phụ nữ mang thai tiếp xúc với ô nhiễm và nhiệt độ cực đoan có thể gây sinh non, trẻ nhẹ cân, ảnh hưởng phát triển não bộ và làm giảm IQ của trẻ sau này.

Tăng tốc bảo vệ trẻ em

Tại Somalia, Ethiopia và Nam Sudan, UNICEF đang mở rộng mạng lưới điều trị suy dinh dưỡng cấp tính nặng bằng thực phẩm điều trị chuyên dụng giàu năng lượng và vi chất.

Sau đợt lũ nghiêm trọng đầu năm 2026, UNICEF phối hợp với chính phủ Mozambique cung cấp thiết bị lọc nước, hóa chất xử lý nước và bộ vệ sinh cho hàng chục nghìn hộ gia đình tại tỉnh Sofala và Gaza nhằm ngăn dịch bệnh bùng phát trong các khu trú ẩn tạm thời.

Nhiều quốc gia châu Phi đang đẩy mạnh mô hình nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu nhằm giảm nguy cơ mất mùa và suy dinh dưỡng. Tại Kenya và Ethiopia, nông dân được hỗ trợ giống cây chịu hạn, hệ thống tưới tiết kiệm nước và công nghệ dự báo thời tiết để bảo vệ nguồn lương thực trước các đợt nắng nóng cực đoan. Các mô hình này đang giúp nhiều cộng đồng duy trì nguồn thực phẩm ổn định hơn trong điều kiện khí hậu ngày càng khắc nghiệt.

Tại Bangladesh, chính phủ đang mở rộng chương trình bữa ăn học đường và hỗ trợ dinh dưỡng cho phụ nữ mang thai tại các vùng ven biển thường xuyên ngập mặn. Nhiều trường học cũng được nâng cấp thành nơi trú ẩn an toàn trong mùa thiên tai nhằm giảm gián đoạn học tập cho trẻ em.

Ấn Độ đang triển khai nhiều chương trình can thiệp dinh dưỡng tại các khu vực thường xuyên chịu nắng nóng và hạn hán. Chương trình POSHAN Abhiyaan tập trung theo dõi tình trạng dinh dưỡng của trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai, kết hợp bổ sung vi chất, chăm sóc y tế và giáo dục dinh dưỡng cộng đồng tại những bang có tỷ lệ suy dinh dưỡng cao.

Bên cạnh đó, nhiều tổ chức quốc tế cho rằng cần cải tổ hệ thống thực phẩm toàn cầu theo hướng bền vững hơn. Hệ thống thực phẩm hiện tạo ra khoảng 1/3 lượng khí thải nhà kính toàn cầu, trong khi thực phẩm siêu chế biến ngày càng thay thế các nguồn dinh dưỡng lành mạnh trong bữa ăn của trẻ em. Nhiều quốc gia đang thúc đẩy nông nghiệp xanh, giảm lãng phí thực phẩm và tăng khả năng tiếp cận thực phẩm tươi, giàu dinh dưỡng cho trẻ nhỏ.

WHO khuyến nghị các quốc gia tăng đầu tư cho y tế cơ sở và chăm sóc bà mẹ, trẻ em trong bối cảnh khí hậu cực đoan gia tăng. Các biện pháp như nuôi con bằng sữa mẹ, bổ sung vi chất, cải thiện nước sạch và vệ sinh có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ tử vong ở trẻ em do suy dinh dưỡng và bệnh truyền nhiễm.

Thế giới cần hành động quyết liệt để đầu tư vào dinh dưỡng, nước sạch, y tế và hệ thống thực phẩm bền vững nhằm tránh để cuộc khủng hoảng khí hậu trở thành thảm họa đối với cả một thế hệ tương lai.