Tác nhân ngoài, quyết định trong

Một là, không thực hiện chuyển giao hay kế vị quyền lực theo mô hình "cha truyền con nối". Hai là, Lãnh tụ Tối cao phải là người có phẩm hàm tôn giáo cao nhất ở Iran.

Ông Mojtaba Khamenei vừa là con trai Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, vừa chưa đủ điều kiện về phẩm hàm tôn giáo. Tuy nhiên, sẽ là vội vàng nếu cho rằng, sau 47 năm kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo xóa sổ chế độ "cha truyền con nối" , Iran lại quay về mô hình “cha truyền con nối”; xưa xóa sổ "nền quân chủ phong kiến" thì nay lại dựng "nền quân chủ tôn giáo" ở Iran.

Lý do là tác nhân bên ngoài đóng vai trò quyết định nhất tới lần bầu này. Iran đang chiến tranh với Mỹ và Israel. Nhà nước Hồi giáo Iran đứng trước thách thức về tồn tại hay không tồn tại.

Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai đòi Iran đầu hàng vô điều kiện và muốn Mỹ cùng quyết định lãnh đạo Iran kế nhiệm ông Ali Khamenei. Israel công khai tuyên bố truy sát đến cùng bất cứ ai kế nhiệm ông Ali Khamenei. Cả hai quốc gia đều mạnh mẽ tuyên bố sẽ còn công phá Iran khủng khiếp hơn và sẵn sàng chiến tranh toàn diện với Iran.

Trong bối cảnh đó, việc lựa chọn người kế nhiệm ông Ali Khamenei kéo dài tới 8 ngày. Điều này hoàn toàn khác với năm 1989, khi ông Ruhollah Khomeini qua đời và Hội đồng Chuyên gia đã bầu chính ông Ali Khamenei làm Lãnh tụ Tối cao chỉ sau chưa đầy 24 giờ.

Có thể thấy nhân tố "cha con" có tác động nhưng không hẳn mang tính quyết định. Tác động lớn nhất đối với Hội đồng Chuyên gia ở đây chính là việc chọn ra người có đủ năng lực để tiếp tục quan điểm chính sách của ông Ali Khamenei, để bảo tồn Nhà nước Hồi giáo ở Iran, để thể hiện quyết tâm bảo vệ chủ quyền quốc gia, tiếp chiến Mỹ và Israel đến cùng cũng như để phát đi thông điệp tới ông Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu là Iran đem đến cho họ chính những gì mà họ không muốn có nhất từ Iran.

Ông Mojtaba Khamenei vốn là cộng sự thân cận của người cha từ nhiều năm nay và có quan điểm cứng rắn với Mỹ và Israel, giờ lại thêm thâm thù cá nhân với ông Donald Trump và ông Benjamin Netanyahu khi cả người cha và người vợ đều bị Mỹ sát hại.

Bên ngoài cho rằng, ông Mojtaba Khamenei được lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo hậu thuẫn. Những điều này tụ hợp tạo thành sự bảo đảm chắc chắn nhất cho việc đáp ứng đầy đủ những yêu cầu và mục đích đề ra.

Việc bầu ông Mojtaba Khamenei cho thấy phía Iran khẳng định đường lối chính sách đối nội và đối ngoại lâu nay của ông Ali Khamenei, tức là kiên định tiếp tục chứ không thay đổi và càng vì cuộc chiến tranh với Mỹ và Israel mà không thay đổi. Đấy còn là thông điệp gửi trực tiếp tới ông Donald Trump và ông Benjamin Netanyahu, hàm ý vừa bác bỏ mọi dọa nạt vừa thách thức hai người này.

Về lâu dài có thể sẽ khác nhưng trước mắt chiến sự sẽ tiếp tục gia tăng mức độ quyết liệt chứ chưa thể có được đàm phán ngoại giao giữa Mỹ và Iran. Cứ theo những gì được ông Donald Trump và phía Israel công khai biểu lộ thì bây giờ họ có thêm mục tiêu mới để theo đuổi là truy sát và tiêu diệt ông Mojtaba Khamenei. Việc này sẽ làm cho hiệu ứng "tử vì đạo" ở Iran thêm gia tăng mạnh mẽ với tác động hiện không thể lường hết được về đối nội cũng như đối ngoại ở Iran và đối với chính cuộc chiến đang diễn ra.

Đại sứ Trần Đức Mậu