Tái cấu trúc đầu tư công: 'Chìa khóa' vàng cho tăng trưởng hai con số

Hiện thực hóa mục tiêu này, cùng với cải cách thể chế, phát triển khoa học công nghệ và thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân, đầu tư công tiếp tục giữ vai trò động lực quan trọng của nền kinh tế. Tuy nhiên, trong bối cảnh nguồn lực ngân sách có hạn, yêu cầu đặt ra không chỉ là giải ngân nhanh mà còn phải sử dụng vốn hiệu quả hơn, tập trung hơn và tạo sức lan tỏa lớn hơn.

Điều đó đòi hỏi phải tái cấu trúc đầu tư công từ khâu phân bổ nguồn lực, lựa chọn dự án đến tổ chức thực hiện, bảo đảm vốn ngân sách được tập trung cho những lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao và hình thành các động lực tăng trưởng mới. Đây cũng là yêu cầu cấp thiết khi quy mô kế hoạch đầu tư công năm 2026 đã vượt mốc 1 triệu tỷ đồng - mức cao nhất từ trước đến nay.

Nguồn: Quochoi.vn. Đồ họa: Phương Anh

Kết luận số 18-KL/TW mở đường cho tư duy đầu tư công mới

Ngay sau khi Kết luận số 18-KL/TW được ban hành, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã liên tục tổ chức các phiên họp chuyên đề về tăng trưởng kinh tế, giải ngân vốn đầu tư công và tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh. Tinh thần xuyên suốt là phát huy tối đa vai trò của đầu tư công trong dẫn dắt tăng trưởng, đồng thời khắc phục những hạn chế kéo dài nhiều năm như đầu tư dàn trải, thủ tục chồng chéo, tiến độ chậm và hiệu quả sử dụng vốn chưa tương xứng.

Trong lĩnh vực tài chính - ngân sách, Bộ Tài chính đã chủ động tham mưu nhiều giải pháp nhằm bảo đảm nguồn lực cho phát triển. Bên cạnh việc hoàn thiện các cơ chế, chính sách tài khóa hỗ trợ tăng trưởng, Bộ Tài chính đã thường xuyên theo dõi tiến độ phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công; kịp thời báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ những khó khăn, vướng mắc để có giải pháp xử lý.

Bộ Tài chính cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý đầu tư công, tăng cường giám sát, đánh giá hiệu quả sử dụng vốn, đồng thời tham mưu hoàn thiện thể chế nhằm nâng cao chất lượng chuẩn bị đầu tư, rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm của người đứng đầu.

Từ những động thái này cho thấy, tư duy điều hành đầu tư công đang có sự chuyển biến rõ nét. Ở giai đoạn trước đây, mục tiêu chủ yếu là giải ngân hết kế hoạch vốn được giao thì nay yêu cầu đã cao hơn, đó là mỗi đồng vốn đầu tư công phải góp phần tạo ra năng lực sản xuất mới, mở rộng không gian phát triển và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đây chính là tinh thần cốt lõi của quá trình tái cấu trúc đầu tư công trong giai đoạn mới.

Dồn lực cho những động lực tăng trưởng mới

Một trong những biểu hiện rõ nét nhất của quá trình tái cấu trúc đầu tư công là chuyển từ đầu tư dàn trải sang tập trung nguồn lực cho các công trình hạ tầng chiến lược, dự án trọng điểm quốc gia và các chương trình có sức lan tỏa lớn đối với nền kinh tế.

Xu hướng này đã được thể hiện rõ trong các kế hoạch đầu tư công trung hạn. Cụ thể, giai đoạn 2011 - 2015 cả nước có khoảng 19.000 dự án sử dụng vốn ngân sách trung ương. Con số này giảm xuống còn 11.000 dự án trong giai đoạn 2016 - 2020 và còn khoảng 4.652 dự án trong giai đoạn 2021 - 2025. Đây là minh chứng cho sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy phân bổ vốn đầu tư công, ưu tiên nguồn lực cho các dự án thực sự cần thiết.

Bước sang giai đoạn 2026 - 2030, Quốc hội tiếp tục đặt mục tiêu giảm tối thiểu 30% số lượng dự án so với giai đoạn trước. Đặc biệt, nguồn vốn của giai đoạn này sẽ được ưu tiên phần lớn cho hệ thống giao thông chiến lược, các tuyến cao tốc, cảng biển, sân bay, hạ tầng năng lượng, hạ tầng số và các công trình liên kết vùng. Đây là những lĩnh vực có khả năng tạo ra tác động rộng lớn, giúp giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư tư nhân.

Thực tế đã chứng minh hiệu quả của cách tiếp cận này. Việc đưa vào khai thác nhiều đoạn tuyến thuộc dự án đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông thời gian qua đã góp phần tăng cường kết nối vùng, mở rộng không gian phát triển kinh tế, tạo điều kiện thu hút đầu tư và thúc đẩy thương mại, du lịch tại nhiều địa phương. Trong thời gian tới, các dự án chiến lược như Cảng hàng không quốc tế Long Thành, tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được kỳ vọng sẽ tiếp tục tạo ra những cực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

PGS.TS Trần Đình Thiên - Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ cho rằng, đầu tư công cần tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt nền kinh tế, nhưng quan trọng hơn là phải chuyển hóa nguồn vốn thành năng lực tăng trưởng thực chất. Theo ông, trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, đầu tư công phải phát huy vai trò “vốn mồi”, mở ra không gian phát triển mới và thu hút mạnh mẽ nguồn lực từ khu vực tư nhân.

Nhận định này cũng cho thấy đầu tư công đang từng bước được tổ chức lại theo hướng tập trung vào những lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao nhất, thay vì dàn trải theo tư duy bình quân như trước đây.

Khơi thông dự án tồn đọng, giải phóng nguồn lực cho nền kinh tế

Bên cạnh việc tập trung nguồn lực cho các dự án mới, một nội dung quan trọng khác của quá trình tái cấu trúc đầu tư công là khơi thông các nguồn lực đang bị “đóng băng” trong các dự án tồn đọng, kéo dài.

Nhiều năm qua, không ít dự án gặp vướng mắc liên quan đến đất đai, thủ tục đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư hoặc các vấn đề pháp lý khác, dẫn đến chậm tiến độ, kéo dài nhiều năm, làm gia tăng chi phí xã hội và gây lãng phí nguồn lực.

Trong bối cảnh đất nước đặt mục tiêu tăng trưởng cao, việc để các nguồn lực tiếp tục nằm yên là điều không thể chấp nhận. Chính vì vậy, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 29/2026/QH16 về cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các dự án tồn đọng, kéo dài. Trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 147/2026/NĐ-CP hướng dẫn thực hiện.

Tinh thần xuyên suốt của các chính sách này là xử lý dứt điểm các điểm nghẽn để giải phóng nguồn lực cho phát triển. Những tồn tại của quá khứ cần được xem xét trên cơ sở khách quan, minh bạch, đúng quy định của pháp luật, qua đó tạo điều kiện để các dự án có thể tiếp tục triển khai, hoàn thành và đưa vào khai thác.

Đây được xem là bước đột phá quan trọng trong tư duy điều hành đầu tư công. Bởi tăng trưởng không chỉ đến từ các dự án mới được khởi công mà còn từ việc khơi thông những nguồn lực đang bị đình trệ trong nền kinh tế.