Tái cấu trúc không gian phát triển, kiến tạo cực tăng trưởng mới từ trung tâm công nghiệp - năng lượng
Từ phát triển ngành năng lượng đến kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp
Trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, năng lượng luôn giữ vai trò nền tảng đối với tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, yêu cầu phát triển hiện nay không chỉ dừng ở việc bảo đảm nguồn cung điện, dầu khí với quy mô và chi phí hợp lý, mà còn đặt ra bài toán khai thác tối đa giá trị kinh tế từ nguồn năng lượng, thúc đẩy các ngành công nghiệp mới và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Theo Cục Thống kê, GDP Việt Nam năm 2025 tăng 8,02%; khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 8,95%, đóng góp 43,62% vào mức tăng tổng giá trị tăng thêm của toàn nền kinh tế. Những con số này cho thấy vai trò ngày càng lớn của công nghiệp đối với tăng trưởng, đồng thời đặt ra yêu cầu phát triển hạ tầng năng lượng tương xứng với nhu cầu sản xuất.

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, cần chuyển từ tư duy phát triển các dự án năng lượng riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái công nghiệp tích hợp.
Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác định nhiệm vụ xây dựng và hình thành các Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia tích hợp khí, khí hóa lỏng, điện, lọc hóa dầu và năng lượng tái tạo tại những địa phương có lợi thế.
Theo PGS.TS Ngô Trí Long, điểm mới của định hướng này không đơn thuần nằm ở việc gia tăng quy mô đầu tư năng lượng, mà quan trọng hơn là thay đổi phương thức tổ chức sản xuất và phân bổ nguồn lực. Thay vì phát triển từng dự án, từng ngành theo cách tương đối độc lập, mô hình trung tâm tích hợp hướng tới kết nối các hoạt động có quan hệ bổ trợ, từ cung ứng nguyên liệu, sản xuất năng lượng đến chế biến, logistics và dịch vụ kỹ thuật.
Chẳng hạn, hệ thống cung ứng khí không chỉ phục vụ phát điện mà còn có thể cung cấp nguyên liệu cho sản xuất phân bón, hóa chất. Nhà máy lọc dầu không chỉ tạo ra nhiên liệu mà còn mở đường cho các chuỗi công nghiệp hóa dầu, vật liệu và chế biến sâu. Các doanh nghiệp có thể cùng khai thác hạ tầng cảng biển, kho chứa, vận tải, bảo dưỡng thiết bị và xử lý môi trường.
Lợi ích kinh tế của sự tích hợp nằm ở khả năng giảm đầu tư trùng lặp, nâng cao hiệu suất sử dụng tài sản, tiết kiệm chi phí vận hành và tạo lợi thế quy mô. Tuy nhiên, một địa bàn tập trung nhiều nhà máy lớn chưa đương nhiên trở thành trung tâm công nghiệp - năng lượng hiện đại. Nếu các dự án hoạt động biệt lập, thiếu kết nối về hạ tầng, nguyên liệu và thị trường, hiệu quả cộng hưởng sẽ rất hạn chế.
Vì vậy, bản chất của mô hình không phải phép cộng cơ học các dự án, mà là tổ chức lại nguồn lực để tạo ra hiệu quả kinh tế tổng thể cao hơn hiệu quả của từng dự án riêng lẻ. Đây cũng là bước chuyển từ tư duy phát triển ngành sang phát triển hệ sinh thái, từ khai thác lợi thế tài nguyên sang khai thác lợi thế liên kết.
PETROVIETNAM - hạt nhân dẫn dắt các chuỗi giá trị công nghiệp - năng lượng
Để hình thành các Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia, cần những doanh nghiệp đủ năng lực đầu tư, tổ chức các dự án phức tạp và kết nối nhiều chủ thể kinh tế. Trong đó, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PETROVIETNAM) có những lợi thế quan trọng để đảm nhiệm vai trò doanh nghiệp đầu tàu.
Trước hết là quy mô hoạt động và năng lực huy động nguồn lực. Năm 2025, tổng doanh thu toàn Tập đoàn đạt khoảng 1.105 nghìn tỷ đồng, nộp ngân sách Nhà nước 165,9 nghìn tỷ đồng. Trong 9 tháng năm 2026, doanh thu ước đạt khoảng 1,2 triệu tỷ đồng, nộp ngân sách 122,9 nghìn tỷ đồng, tăng 11% so với cùng kỳ.

PGS.TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế (Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam): PETROVIETNAM có những lợi thế quan trọng để đảm nhiệm vai trò doanh nghiệp đầu tàu
Tuy nhiên, theo PGS.TS Ngô Trí Long, không nên chỉ nhìn nhận vai trò của PETROVIETNAM qua doanh thu hay quy mô tài sản. Doanh thu lớn không đồng nghĩa với giá trị gia tăng tương ứng, bởi các giao dịch trung gian trong cùng chuỗi sản xuất có thể tạo ra sự trùng lặp khi đánh giá mức đóng góp vào nền kinh tế. Điều quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa tiềm lực tài chính, tài sản và kinh nghiệm quản trị thành năng lực sản xuất mới, công nghệ mới và những chuỗi giá trị có sức cạnh tranh.
Lợi thế tiếp theo của PETROVIETNAM là hệ sinh thái công nghiệp tương đối hoàn chỉnh, trải dài từ thăm dò, khai thác dầu khí, vận chuyển và chế biến khí đến sản xuất điện, lọc hóa dầu, phân bón và dịch vụ kỹ thuật. Nền tảng này tạo điều kiện để Tập đoàn nhận diện những mắt xích còn thiếu, phát triển các dự án bổ trợ và kết nối các hoạt động sản xuất thành chuỗi giá trị.
Một dự án năng lượng quy mô lớn, nếu được tổ chức tốt, không chỉ tạo doanh thu cho doanh nghiệp đầu tư mà còn mở ra thị trường cho các doanh nghiệp cơ khí, chế tạo thiết bị, xây lắp, logistics, công nghệ thông tin và bảo dưỡng công nghiệp. Khi những hoạt động này hình thành mạng lưới liên kết ổn định, tác động tăng trưởng sẽ lan tỏa rộng hơn, thay vì chỉ giới hạn trong phạm vi doanh nghiệp hạt nhân.
Bên cạnh đó, kinh nghiệm đầu tư và vận hành các công trình công nghiệp - năng lượng phức tạp cũng là lợi thế đáng kể của PETROVIETNAM. Tập đoàn có khả năng tham gia kết nối các khâu từ bảo đảm nguồn nguyên liệu, lựa chọn công nghệ, huy động tài chính đến xây dựng, vận hành và tiêu thụ sản phẩm.
Dù vậy, vai trò dẫn dắt không có nghĩa PETROVIETNAM phải đầu tư, sở hữu và vận hành toàn bộ các cấu phần của trung tâm. Việc tập trung quá nhiều nguồn lực vào một doanh nghiệp có thể dẫn đến phân tán vốn, gia tăng rủi ro tài chính và hạn chế sự tham gia của các thành phần kinh tế khác.
Theo PGS.TS Ngô Trí Long, PETROVIETNAM cần tập trung vào những lĩnh vực có lợi thế nổi trội, các công trình hạ tầng chiến lược và những mắt xích quan trọng của chuỗi công nghiệp - năng lượng. Đồng thời, cần tạo điều kiện minh bạch, cạnh tranh bình đẳng để doanh nghiệp tư nhân, nhà đầu tư nước ngoài và các tổ chức cung ứng dịch vụ tham gia.
Hiệu quả của mô hình cần được đánh giá không chỉ bằng tổng vốn đầu tư, công suất hay doanh thu, mà còn bằng khả năng nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, phát triển công nghiệp chế biến sâu, gia tăng giá trị sản phẩm và hình thành mạng lưới doanh nghiệp liên kết.
Một Trung tâm công nghiệp - năng lượng thành công phải trở thành nơi doanh nghiệp lớn tạo thị trường, doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi cung ứng, cơ sở nghiên cứu cung cấp giải pháp công nghệ và người lao động có cơ hội nâng cao trình độ chuyên môn.
Nói cách khác, sức mạnh của doanh nghiệp đầu tàu không nằm ở việc tự mình thực hiện bao nhiêu dự án, mà ở khả năng huy động nguồn lực xã hội, tạo ra bao nhiêu doanh nghiệp liên kết và thúc đẩy được bao nhiêu hoạt động sản xuất có giá trị gia tăng cao. Đây chính là yêu cầu chuyển PETROVIETNAM từ vai trò nhà đầu tư, nhà sản xuất lớn sang vai trò tổ chức và kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng, qua đó góp phần hình thành những cực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
Tọa đàm “Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới” sẽ diễn ra ngày 18/11 tại Hà Nội, do Tạp chí Năng lượng Mới/PetroTimes tổ chức. Với thông điệp “Liên kết nguồn lực - Tích hợp chuỗi giá trị - Kiến tạo không gian phát triển mới”, tọa đàm tập trung trao đổi, làm rõ vai trò của các Trung tâm công nghiệp - năng lượng trong chiến lược phát triển quốc gia; đồng thời thảo luận về định hướng quy hoạch, kết nối nguồn lực, tích hợp các chuỗi giá trị và những cơ chế, giải pháp nhằm hiện thực hóa mô hình này, qua đó tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
