Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước: Hình thành doanh nghiệp dẫn dắt

Định hướng tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước theo hướng hình thành các doanh nghiệp quy mô lớn, giữ vai trò dẫn dắt được kỳ vọng nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và tăng năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Ảnh minh họa

Xác định doanh nghiệp quy mô lớn để dẫn dắt

Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Tài chính đã kết luận về phương án sắp xếp doanh nghiệp có vốn nhà nước và bộ máy bên trong doanh nghiệp.

Theo đó, Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Tài chính thống nhất yêu cầu bám sát tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước (Nghị quyết 79); gắn với việc phát triển một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp nhà nước (DNNN) mạnh, có quy mô lớn, đóng vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược của nền kinh tế và hình thành Quỹ Đầu tư quốc gia.

Mục tiêu là xây dựng các doanh nghiệp giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt trong những ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược, có năng lực cạnh tranh khu vực và toàn cầu. Trong đó, Bộ Tài chính là cơ quan quản lý, theo dõi các vấn đề tài chính, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước tại doanh nghiệp; các bộ chuyên ngành chịu trách nhiệm về việc thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển ngành, lĩnh vực.

Đối với 857 doanh nghiệp có vốn nhà nước thuộc 45 cơ quan đại diện chủ sở hữu, quá trình sắp xếp sẽ thực hiện theo nguyên tắc loại trừ các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh; độc quyền tự nhiên; nông lâm nghiệp; ngân hàng thương mại; cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích; doanh nghiệp thuộc một số địa phương lớn gắn với phát triển kinh tế địa phương như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh.

Các doanh nghiệp còn lại, phương án sẽ tập trung xác định các doanh nghiệp quy mô lớn để đóng vai trò dẫn dắt; những doanh nghiệp có cùng ngành nghề sẽ được nghiên cứu đưa về doanh nghiệp tiên phong dẫn dắt.

Số doanh nghiệp còn lại sẽ được nghiên cứu chuyển giao về Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC), phù hợp với Đề án cơ cấu lại toàn diện SCIC, tiến tới hình thành Quỹ Đầu tư quốc gia.

Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Tài chính cũng thống nhất không đề xuất các chính sách riêng về thuế, đất đai hay tiếp cận thị trường đối với DNNN nhằm bảo đảm nguyên tắc bình đẳng giữa DNNN với doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác.

Bộ Tài chính cũng quyết định thành lập Tổ công tác do Thứ trưởng Cao Anh Tuấn làm Tổ trưởng để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện phương án sắp xếp doanh nghiệp có vốn nhà nước và bộ máy bên trong doanh nghiệp.

Ông Vũ Hồng Phương - Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước, Bộ Tài chính - cho biết, quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước thời gian qua luôn nhất quán khẳng định vai trò của DNNN là lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước; giữ vai trò chủ đạo trong các ngành, lĩnh vực thiết yếu của nền kinh tế, góp phần xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, đồng thời thực hiện các nhiệm vụ về quốc phòng, an ninh và bảo đảm an sinh xã hội.

Theo ông Vũ Hồng Phương, Nghị quyết 79 định hướng tiếp tục đẩy mạnh cơ cấu lại DNNN, nâng cao hiệu quả hoạt động, áp dụng công nghệ tiên tiến và mô hình quản trị hiện đại theo chuẩn mực quốc tế. Trọng tâm là xây dựng và phát triển các tập đoàn kinh tế, tổng công ty và DNNN quy mô lớn giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt, tạo động lực thúc đẩy các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược.

Đẩy mạnh niêm yết, nâng minh bạch

Theo ông Vũ Hồng Phương, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, không thể chỉ dựa vào nguồn vốn ngân sách mà cần huy động mạnh mẽ các nguồn lực xã hội khác.

Trong đó, huy động vốn qua thị trường chứng khoán được xác định là kênh quan trọng, nhất là đối với các DNNN đã cổ phần hóa, là công ty đại chúng đang niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán.

Bên cạnh việc tạo thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển, việc niêm yết và đăng ký giao dịch còn thúc đẩy doanh nghiệp áp dụng các chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế, nâng cao chất lượng quản trị theo hướng hiện đại và tiệm cận thông lệ quốc tế.

Ông Vũ Hồng Phương cho rằng, việc hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật về chứng khoán cũng như pháp luật về quản lý, đầu tư vốn nhà nước có ý nghĩa quan trọng, góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch và tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp huy động vốn phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh và đầu tư phát triển.

Theo quy định của Luật Chứng khoán, công ty đại chúng phải đáp ứng đồng thời các điều kiện về vốn điều lệ, vốn chủ sở hữu và cơ cấu cổ đông; trong đó tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết phải do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ.

Tuy nhiên, qua rà soát, nhiều DNNN cổ phần hóa hiện chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện mới liên quan đến cơ cấu cổ đông do tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn và cổ đông nhà nước còn ở mức cao, khiến tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) thấp.

Trong bối cảnh FTSE Russell đã nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp, yêu cầu nâng cao chất lượng hàng hóa, tăng minh bạch và gia tăng quy mô cổ phiếu có free-float đủ lớn tiếp tục được đặt ra.

Theo Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương, nhóm DNNN niêm yết và đăng ký giao dịch có vai trò quan trọng trong tiến trình này bởi đây là các doanh nghiệp có quy mô vốn hóa lớn, hoạt động trong các lĩnh vực then chốt và có khả năng thu hút dòng vốn trong và ngoài nước.

Vì vậy, việc thực hiện nghiêm các quy định về công bố thông tin, quản trị công ty, niêm yết và đăng ký giao dịch; đồng thời nâng cao tỷ lệ free-float, thúc đẩy thanh khoản sẽ góp phần nâng cao chất lượng thị trường chứng khoán Việt Nam./.