Tái hiện trần phòng tiệc Pompeii sau gần 2.000 năm

Điều đặc biệt là công việc vẫn chưa dừng lại, bởi nhiều mảnh ghép khác vẫn đang được các chuyên gia tiếp tục tìm kiếm, làm sạch và nối lại để khôi phục diện mạo nguyên vẹn của kiệt tác đã ngủ yên gần hai thiên niên kỷ dưới lớp tro núi lửa.

Hình ảnh tại Công viên Khảo cổ Pompeii. Ảnh: Internet

Pompeii luôn được xem như một "cỗ máy thời gian" đưa nhân loại trở về cuộc sống của Đế chế La Mã cổ đại. Kể từ khi thành phố bị núi lửa Vesuvius phun trào chôn vùi vào năm 79 sau Công nguyên, từng ngôi nhà, con đường, cửa hàng, bức tranh tường hay đồ dùng sinh hoạt được bảo tồn một cách kỳ diệu dưới lớp tro dày. Thế nhưng, ngay cả sau hơn 270 năm khai quật, vùng đất này vẫn liên tục khiến giới khảo cổ kinh ngạc bằng những phát hiện mới.

Công bố mới nhất của Công viên Khảo cổ Pompeii tiếp tục chứng minh điều đó. Các nhà khảo cổ đã giới thiệu phần trần vòm được phục dựng một phần của một phòng tiệc nằm trên tầng trên của một ngôi nhà cổ có khu lò bánh mì ở bên cạnh. Đây là kết quả của nhiều năm nghiên cứu, thu thập và ghép nối vô số mảnh bích họa nhỏ vốn bị vỡ vụn trong thảm họa thiên nhiên cách đây gần 2.000 năm.

Điểm gây ấn tượng mạnh nhất chính là các hình vẽ thần thoại Hy Lạp vẫn giữ được vẻ sống động đáng kinh ngạc. Sau quá trình nghiên cứu, các chuyên gia xác định chủ đề trung tâm của trần phòng tiệc là câu chuyện về Dionysus (thần rượu nho và lễ hội) cùng Ariadne – một trong những chuyện tình nổi tiếng nhất của thần thoại Hy Lạp, sau này được người La Mã tiếp nhận và lưu truyền rộng rãi.

Hàng trăm mảnh ghép tạo nên một kiệt tác

Nếu nhìn từ xa, phần trần vòm dường như còn khá nguyên vẹn. Tuy nhiên, thực tế mỗi hình ảnh đều được tạo nên từ vô số mảnh vỡ nhỏ.

Trong quá trình khai quật, các nhà khảo cổ không tìm thấy một bức tranh hoàn chỉnh mà chỉ thu được hàng trăm mảnh vữa và lớp màu rời rạc. Mỗi mảnh chỉ lớn vài centimet, nhiều mảnh đã sứt mẻ hoặc biến dạng sau gần hai thiên niên kỷ.

Các chuyên gia đang làm việc trên một phần vòm trần đã được phục dựng của ngôi nhà. Ảnh: Internet

Thách thức lớn nhất không chỉ nằm ở việc xác định vị trí của từng mảnh, mà còn phải phục dựng chính xác độ cong nguyên bản của trần vòm. Nếu chỉ ghép trên mặt phẳng, toàn bộ bố cục sẽ bị sai lệch.

Để giải quyết vấn đề này, các chuyên gia đã phát triển một phương pháp mới: chế tạo bộ khung cong mô phỏng đúng hình dạng của trần nhà cổ. Từng mảnh bích họa được đặt lên khung theo đúng góc nghiêng và vị trí ban đầu trước khi cố định. Phương pháp này cho phép bổ sung thêm các mảnh mới bất cứ khi nào chúng được tìm thấy trong tương lai mà không phải tháo dỡ toàn bộ công trình đã phục dựng.

Đây được xem là bước tiến quan trọng trong công tác bảo tồn hiện vật khảo cổ, bởi nhiều công trình cổ thường chỉ có thể phục dựng một lần. Với kỹ thuật mới, việc tái tạo có thể tiếp tục kéo dài nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ.

Vì sao lại là Dionysus và Ariadne?

Việc lựa chọn Dionysus và Ariadne để trang trí trần phòng tiệc hoàn toàn không phải ngẫu nhiên.

Trong thần thoại Hy Lạp, Ariadne là công chúa xứ Crete, người đã giúp anh hùng Theseus tiêu diệt quái vật Minotaur bằng cuộn chỉ nổi tiếng. Tuy nhiên, sau chiến thắng, nàng bị Theseus bỏ lại trên đảo Naxos.

Một phần của trần nhà đã được phục dựng. Ảnh: Internet

Chính tại đây, Dionysus đã gặp Ariadne, đem lòng yêu và cưới nàng làm vợ. Theo truyền thuyết, thần Zeus còn ban cho Ariadne sự bất tử, biến nàng thành một nữ thần trên đỉnh Olympus.

Đối với người La Mã, câu chuyện này tượng trưng cho sự tái sinh, tình yêu, hạnh phúc và sự sung túc. Vì vậy, hình ảnh Dionysus xuất hiện rất nhiều trong các phòng tiệc – nơi diễn ra những buổi ăn uống, tiếp khách và lễ hội.

Việc đặt chủ đề này trên trần phòng tiệc không chỉ mang ý nghĩa trang trí mà còn gửi gắm lời chúc về sự thịnh vượng, niềm vui và những bữa tiệc bất tận dành cho gia chủ.

Theo các nhà nghiên cứu, trần vòm vừa được phục dựng thuộc về tầng trên của một ngôi nhà có lò bánh mì ở tầng dưới hoặc liền kề.

Điều này phản ánh khá rõ cấu trúc đô thị của Pompeii. Không ít ngôi nhà của tầng lớp khá giả vừa là nơi ở, vừa kết hợp sản xuất hoặc kinh doanh.

Một phần trần nhà đã được phục dựng được trưng bày tại khu di tích khảo cổ Pompeii. Ảnh: Internet

Trong trường hợp này, lò bánh mì có thể đem lại nguồn thu đáng kể, còn phòng tiệc ở tầng trên là không gian tiếp khách, tổ chức yến tiệc và khẳng định địa vị xã hội của chủ nhân.

Sự hiện diện của những bích họa cầu kỳ cũng cho thấy gia đình này sở hữu điều kiện kinh tế khá giả, đủ khả năng thuê các nghệ nhân tài hoa nhất thời La Mã để trang trí ngôi nhà.

Công nghệ đang giúp quá khứ sống lại

Khảo cổ học hiện đại không còn chỉ dựa vào xẻng, chổi hay kính lúp. Ngày nay, các chuyên gia kết hợp nhiều công nghệ tiên tiến như quét 3D, mô hình số, phân tích sắc tố, in mô hình và vật liệu bảo tồn chuyên dụng để tái tạo hiện vật với độ chính xác rất cao.

Vệc thiết kế giá đỡ cong theo đúng hình dạng nguyên gốc được xem là chìa khóa giúp bức tranh "hồi sinh". Ảnh: Internet

Trong trường hợp của trần phòng tiệc Pompeii, việc thiết kế giá đỡ cong theo đúng hình dạng nguyên gốc được xem là chìa khóa giúp bức tranh "hồi sinh". Thay vì ép các mảnh vỡ vào một mặt phẳng như trước đây, toàn bộ bố cục được tái hiện đúng theo không gian ba chiều vốn có.

Quan trọng hơn, phương pháp này vẫn để ngỏ khả năng tiếp tục hoàn thiện trong tương lai.

Các nhà khảo cổ nhấn mạnh rằng vẫn còn nhiều mảnh bích họa chưa được ghép nối. Khi các mảnh mới được phát hiện, làm sạch và xác định vị trí, chúng sẽ tiếp tục được bổ sung vào trần vòm hiện nay.

Mỗi phát hiện đều viết lại lịch sử

Giám đốc Công viên Khảo cổ Pompeii, Gabriel Zuchtriegel, nhiều lần nhấn mạnh rằng Pompeii không phải là một "bảo tàng tĩnh", mà là một công trường nghiên cứu khổng lồ, nơi mỗi mùa khai quật đều có thể thay đổi hiểu biết của con người về đời sống La Mã cổ đại. Những phát hiện mới không chỉ mang giá trị nghệ thuật mà còn cung cấp dữ liệu về kiến trúc, tôn giáo, kinh tế và sinh hoạt của cư dân cách đây gần hai thiên niên kỷ.

Pompeii không phải là một "bảo tàng tĩnh", mà là một công trường nghiên cứu khổng lồ, nơi mỗi mùa khai quật đều có thể thay đổi hiểu biết của con người về đời sống La Mã cổ đại

Trong trường hợp của trần phòng tiệc vừa được phục dựng, giá trị lớn nhất không nằm ở việc khôi phục một bức tranh đẹp, mà ở khả năng tái hiện không gian nguyên bản nơi giới thượng lưu Pompeii từng tổ chức những bữa tiệc xa hoa. Từ chủ đề thần thoại, kỹ thuật hội họa, bố cục trần vòm cho đến vật liệu xây dựng, tất cả đều góp phần giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về trình độ nghệ thuật và đời sống tinh thần của người La Mã.

Gần 2.000 năm sau ngày thành phố bị chôn vùi dưới tro bụi của núi Vesuvius, mỗi mảnh bích họa được ghép đúng vị trí không chỉ là một thành tựu bảo tồn, mà còn giống như việc ghép lại từng trang ký ức của một nền văn minh đã mất. Và khi các nhà khảo cổ khẳng định vẫn còn nhiều mảnh ghép đang chờ được nối vào bức tranh lớn, điều đó cũng đồng nghĩa với việc Pompeii vẫn chưa kể hết câu chuyện của mình.

Pompeii vẫn còn vô vàn bí mật

Thông tin về trần phòng tiệc được công bố không lâu sau khi Pompeii gây tiếng vang với hàng loạt phát hiện khác trong những năm gần đây.

Năm 2024, các nhà khảo cổ từng phát hiện một phòng tiệc lớn với những bích họa nền đen mô tả các nhân vật trong cuộc chiến thành Troy, bao gồm Paris và Helen, nữ tiên tri Cassandra cùng thần Apollo. Theo các chuyên gia, những hình ảnh này có thể được sử dụng để khơi gợi câu chuyện và tranh luận giữa các thực khách trong các bữa tiệc kéo dài nhiều giờ.