Tại sao giá bất động sản tăng, vàng luôn 'giữ giá'?

Trong Lịch sử bí mật của vàng - Huyền thoại, Tiền tệ, Chính trị và Quyền lực, Dominic Frisby - một cây bút và nhà bình luận tài chính người Anh, tác giả lâu năm của chuyên mục về vàng trên tạp chí MoneyWeek - lý giải vì sao vàng vẫn duy trì được sức mua bền vững qua nhiều thế hệ, ngay cả khi tiền giấy liên tục mất giá.

Bằng những phép so sánh giữa giá cả hàng hóa, nhà ở, dầu mỏ và thu nhập trong nhiều thập niên, tác giả cho rằng thứ đang thay đổi không hẳn là giá trị thực của các tài sản, mà là sức mua của đồng tiền dùng để đo lường chúng.

Sách Lịch sử bí mật của vàng. Ảnh: O.P.

Khi thu nhập không theo kịp giá cả

Để minh họa cho sự chênh lệch giữa chi phí sinh hoạt và thu nhập, Dominic Frisby bắt đầu bằng những con số rất đời thường. Năm 1970, giá một pint bia (khoảng 568 ml) tại Anh thấp hơn rất nhiều so với hiện nay. Đến năm 2025, giá bia đã tăng khoảng 33 lần, trong khi mức lương trung bình chỉ tăng khoảng 22 lần.

Tại Mỹ, thu nhập trung bình tăng khoảng 10 lần trong cùng giai đoạn mà nhiều loại tài sản và chi phí thiết yếu tăng nhanh hơn đáng kể.

Theo tác giả, những con số này phản ánh một thực tế quen thuộc: Hầu hết mọi thứ đều trở nên đắt đỏ hơn, nhưng không phải tất cả đều tăng với cùng tốc độ.

Những mặt hàng có nguồn cung dồi dào và năng suất sản xuất liên tục được cải thiện như sữa hay máy giặt có mức tăng giá tương đối thấp. Trong khi đó, nhà ở, học phí đại học hay xe hơi lại tăng mạnh hơn nhiều.

Dominic Frisby cho rằng một trong những nguyên nhân nằm ở nợ. Ông nhấn mạnh rằng tiền được tạo ra khi nợ được phát hành. Khi ngân hàng cho vay mua nhà, vay học phí hay cấp tín dụng, lượng tiền mới đồng thời xuất hiện trong nền kinh tế. Nợ càng nhiều, tiền càng nhiều. Khi lượng tiền đổ vào một thị trường tăng lên trong khi nguồn cung bị giới hạn, giá cả sẽ bị đẩy lên.

Điều đáng nói là thu nhập của người lao động lại không tăng với tốc độ tương tự. Theo tác giả, đây là lý do khoảng cách giữa giá tài sản và thu nhập ngày càng nới rộng. "Nếu lương ở Anh tăng mạnh như giá nhà thì mức lương trung bình hiện nay sẽ vào khoảng 100.000 bảng", ông nhận xét. Nhưng thực tế, con số này còn chưa bằng một phần ba mức đó.

Chính sự chênh lệch ấy khiến ngày càng nhiều người cảm thấy thành quả lao động của mình không còn mang lại khả năng chi trả như trước đây.

Vàng vẫn giữ sức mua bền vững dù giá nhà đất vượt xa thu nhập. Ảnh: Reuters.

Khi vàng trở thành thước đo phản ánh sức mua thực của đồng tiền

Điểm đáng chú ý nhất trong lập luận của Dominic Frisby là khi ông đề nghị thay đổi cách đo lường. Thông thường, con người nhìn thế giới bằng USD, bảng Anh hay các đồng tiền pháp định khác. Theo cách nhìn ấy, giá dầu tăng từ vài USD một thùng lên hàng chục USD; chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ; giá nhà liên tục lập những mặt bằng mới.

Nhưng điều gì xảy ra nếu thay đồng tiền giấy bằng vàng? Tác giả dẫn biểu đồ giá dầu từ thập niên 1950 đến năm 2024. Nếu tính bằng USD, giá dầu đã tăng mạnh, đặc biệt sau năm 1971 - thời điểm Mỹ chấm dứt việc chuyển đổi USD sang vàng.

Tuy nhiên, nếu định giá dầu bằng vàng, mức biến động chủ yếu vẫn nằm trong khoảng từ 0,04 đến 0,12 ounce vàng mỗi thùng.

Theo cách tính này, dầu mỏ ngày nay không những không đắt hơn mà còn rẻ hơn so với các thập niên 1950 và 1960, chỉ bằng khoảng một nửa mức giá trước đây nếu quy đổi sang vàng.

Điều tương tự cũng xuất hiện với bất động sản. Nếu tính bằng USD, giá nhà trung bình ở Mỹ tăng không ngừng và tỷ lệ giá nhà trên thu nhập đạt những mức chưa từng thấy. Nhưng khi quy đổi sang ounce vàng, một căn nhà trung bình ở Mỹ ngày nay, theo các biểu đồ được tác giả dẫn lại, thực ra rẻ hơn so với thập niên 1960, thậm chí thấp hơn cả một số giai đoạn trong thập niên 1980 và 1990.

Tại Anh, kết quả còn gây bất ngờ hơn. Dominic Frisby cho biết, bất chấp toàn bộ lạm phát đã diễn ra trong nhiều thập niên, căn nhà trung bình ở Anh tính bằng vàng vẫn có mức giá tương đương những năm 1950.

Ngay cả với thu nhập, tác giả cũng đưa ra góc nhìn khác. Xét theo danh nghĩa, tiền lương tại Mỹ và Anh đều tăng lên theo thời gian. Nhưng nếu đo bằng vàng, thu nhập trung vị ở cả hai quốc gia đang ở mức thấp nhất kể từ những năm 1970, ngoại trừ giai đoạn vàng lập đỉnh tạm thời vào năm 1980.

Từ những phép đối chiếu ấy, Dominic Frisby cho rằng điều con người vẫn gọi là giá cả tăng lên nhiều khi phản ánh sự suy giảm sức mua của tiền giấy hơn là sự thay đổi giá trị thực của hàng hóa.

Ông không khẳng định vàng là lời giải cho mọi vấn đề của hệ thống tiền tệ hiện đại. Nhưng những biểu đồ và số liệu được đưa ra buộc người đọc phải nhìn lại một điều tưởng như hiển nhiên: Khi giá cả liên tục thay đổi, thứ cần được đặt câu hỏi có lẽ không chỉ là giá trị của hàng hóa, mà còn là giá trị của chính đồng tiền dùng để định giá chúng.

Và đó cũng là lý do vàng, sau hàng nghìn năm lịch sử, vẫn được nhiều người xem như một công cụ đặc biệt để lưu giữ giá trị của sức lao động qua thời gian.