Tại sao Gia Cát Lượng không giành được chiến thắng nào sau khi Lưu Bị mất?

Kinh Châu mất, Quan Vũ bị giết, Lưu Bị thống lĩnh đại quân tấn công Đông Ngô. Sau thất bại nặng nề tại Di Lăng, Lưu Bị qua đời. Cục diện Tam quốc có bước ngoặt lớn. Thục Hán ngày càng suy yếu.

Nhận lời ủy thác của Lưu Bị, Gia Cát Lượng gánh vác trọng trách chèo lái Thục Hán và phát động nhiều cuộc viễn chinh phương Bắc. Tuy nhiên, ông thất bại trong việc lật đổ Tào Ngụy. Có nhiều cách giải thích lý do thất bại của Gia Cát Lượng, đó hoàn toàn không phải do ông thiếu tài năng và chiến lược.

"Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên"

Theo Tam quốc diễn nghĩa, vào mùa xuân năm 234, Gia Cát Lượng và Tư Mã Ý chuẩn bị cho một trận chiến. Gia Cát Lượng dẫn theo 350.000 binh mã, trong khi Tư Mã Ý thống lĩnh 400.000 quân. Nếu xét về quân số, Tư Mã Ý có ưu thế lớn. Tuy vậy, nhờ mưu lược, Gia Cát Lượng đã dụ được Tư Mã Ý vào Thượng Phương Cốc và biến nơi đây thành biển lửa.

Tư Mã Ý bị biển lửa bao vây.

Đúng lúc tưởng chiến thắng đã cận kề, một trận mưa lớn bất ngờ phá hỏng hoàn toàn kế hoạch. Mưu kế của Gia Cát Lượng chỉ còn thiếu một chút nữa là thành, nhưng cuối cùng vẫn thất bại. Đúng là người tính không bằng trời tính.

Thoát chết trong gang tấc, Tư Mã Ý vội vàng tháo chạy, còn Gia Cát Lượng chỉ biết than: "Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên" (mưu việc tại người, thành việc do trời).

Trận mưa bất ngờ khiến mưu kế của Gia Cát Lượng thất bại.

Gia Cát Lượng đã kiệt sức

Sau khi Lưu Bị qua đời, Gia Cát Lượng luôn muốn Bắc phạt. Tuy nhiên, dù ông có sử dụng chiêu khích tướng tới mức nào, Tư Mã Ý vẫn chịu nhục, giữ bình tĩnh và ở chế độ phòng ngự.

Có lần, Gia Cát Lượng cử sứ giả sang khiêu khích nhằm ép Tư Mã Ý phải ra trận quyết chiến. Đột nhiên, Tư Mã Ý hỏi sứ giả chuyện ăn uống của Gia Cát Lượng. Vị sứ giả này thành thật trả lời rằng, thừa tướng thường làm việc tới khuya, tự tay xem xét xử án phạt từ 20 gậy trở lên, ăn uống rất ít.

Nghe xong, Tư Mã Ý rất mừng, nói: "Gia Cát Lượng chẳng sống được bao lâu" và ra quyết định không đánh, chỉ phòng ngự trước nhiều chiêu khích tướng của Gia Cát Lượng.

Sự nhẫn nại của Tư Mã Ý đẩy quân Thục vào tình trạng mệt mỏi, thiếu hụt lương thực, còn Gia Cát Lượng chết vì bệnh tật.

Thục Hán thiếu hụt nhân tài

Điều thực sự kìm hãm Gia Cát Lượng không chỉ là những thất bại chiến thuật nhất thời, mà còn là tình hình chung của nhà Thục Hán. Khi Lưu Bị còn sống, quân Thục tự hào có Ngũ hổ tướng gồm Quan Vũ, Trương Phi, Triệu Vân, Mã Siêu, Hoàng Trung. Tuy nhiên, sau khi Lưu Bị mất, ngoài Triệu Vân, 4 tướng lĩnh còn lại đều đã qua đời.

Trái ngược với sự thiếu hụt nhân tài của Thục Hán, Tào Ngụy lại có nhiều tướng lĩnh giỏi như Trương Hợp, Tư Mã Ý và Trương Liêu. Gia Cát Lượng sở hữu trí tuệ và chiến lược xuất chúng, nhưng một mình ông không thể bù đắp nổi sự thiếu hụt nhân tài của Thục Hán.

Trong mỗi cuộc bắc phạt, Gia Cát Lượng không chỉ phải đấu trí và dũng với Tư Mã Ý ở tiền tuyến mà còn phải lo lắng về hậu cần và lương thực. Áp lực này quá lớn, đặc biệt là khi sức khỏe của ông đã giảm sút.

Gia Cát Lượng phải đảm nhận trách nhiệm quá lớn sau khi Lưu Bị qua đời.

Không những thế, tướng dưới quyền còn nhiều khi trái lời Gia Cát Lượng. Trong lần Bắc phạt thứ nhất, Gia Cát Lượng khiến Tào Ngụy trở tay không kịp, 3 trong 5 quận ở Lũng Hữu đã đầu hàng. Lúc này, ông hoàn toàn có thể chiếm cứ toàn bộ Lương Châu.

Nhưng Mã Tắc lại làm ngược với phương án ban đầu của Gia Cát Lượng. Thay vì đóng quân ở nơi đường cái, gần sông là chỗ có nước cho quân dùng, Mã Tắc lại mang 2 vạn quân trấn giữ trên núi với phương án "trên núi đánh xuống, thế như chẻ tre". Tướng Ngụy là Trương Cáp theo sự chỉ đạo của Tư Mã Ý mang quân vây trại của Mã Tắc trên núi, cắt đứt đường nước.

Thiếu nước, quân Thục hoảng loạn và suy yếu. Trương Cáp dồn sức tấn công, khiến Mã Tắc và binh lĩnh phải bỏ chạy. Kế hoạch của Gia Cát Lượng đều bị xáo trộn, buộc phải lui về Hán Trung.

Dù 5 lần xuất quân đều thất bại nhưng Gia Cát Lượng vẫn nhiều lần buộc Tào Ngụy phải huy động một lượng lớn quân lính, đẩy Hoàng đế Tào Duệ của Ngụy vào tình thế khủng hoảng kế vị. Thục Hán yếu, và việc họ vẫn có thể chiến đấu chống lại lực lượng áp đảo đã là thành tích đáng kể.

7 lần bắt giữ Mạch Hoạch

Mặc dù thất bại trong những lần Bắc phạt, những thành tựu của Gia Cát Lượng ở phía Nam lại rất đáng chú ý. Ông đã sử dụng chiến thuật "7 lần bắt Mạch Hoạch" để dập tắt cuộc nổi loạn và giành được sự trung thành lâu dài của các bộ lạc ở phía nam. Điều này không chỉ mang lại sự ổn định cho hậu phương của Thục Hán mà còn đảm bảo nguồn cung cấp binh lính và lương thực liên tục.

Sau khi Lưu Bị qua đời, Gia Cát Lượng đã tận tâm phục vụ nhà Thục Hán.

Đến những năm cuối triều đại Thục Hán, Khương Duy thừa kế tham vọng phát động cuộc Bắc phạt của Gia Cát Lượng, nhưng cuối cùng thất bại. Trước khi chết, ông than thở: "Kế hoạch của ta thất bại, đó là ý trời."

Tuyên bố này cho thấy tình thế khó khăn lớn nhất mà Thục Hán phải đối mặt sau cái chết của Lưu Bị: Sự suy giảm cả về nguồn nhân lực lẫn sức mạnh. Không phải Gia Cát Lượng bất tài, mà là Thục Hán không còn đủ nguồn lực để thực hiện tham vọng lớn lao khôi phục nhà Hán.

Nhìn lại lịch sử, sau khi Lưu Bị qua đời, Gia Cát Lượng không còn khả năng tiến hành những trận thắng nữa nhưng sự tận tâm và nỗ lực không mệt mỏi cho Thục Hán đã biến ông thành nhân vật không thể thay thế trong suốt lịch sử Trung Quốc.

Linh Lan