Tại sao giải ngân vốn các chương trình mục tiêu quốc gia tiếp tục chậm?

Năm 2026, Quốc hội đã quyết nghị tổng vốn ngân sách trung ương thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) là 35.000 tỷ đồng, gồm 25.000 tỷ đồng vốn đầu tư công và 10.000 tỷ đồng kinh phí thường xuyên.

Đến nay, Thủ tướng Chính phủ đã giao 21.983,935 tỷ đồng, trong đó vốn đầu tư công là 15.100 tỷ đồng, kinh phí thường xuyên là 6.883,935 tỷ đồng.

Số vốn này được phân bổ cho 3 chương trình gồm: CTMTQG phòng, chống ma túy; CTMTQG về phát triển văn hóa và CTMTQG tích hợp.

Năm 2026, Quốc hội quyết nghị 35.000 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương thực hiện các CTMTQG.

Tuy nhiên, việc phân bổ nguồn vốn sau khi được giao vẫn đang trong quá trình thực hiện. Đến ngày 31/8/2026, mới có 2 bộ và 9 địa phương phân bổ 3.030,32 tỷ đồng vốn đầu tư công. Đối với kinh phí thường xuyên, có 8 bộ, cơ quan trung ương và 5 địa phương đã phân bổ 1.830,74 tỷ đồng.

Đối với hơn 13.016 tỷ đồng vốn còn lại, Bộ Tài chính cho biết đã nhận được phương án phân bổ của một số bộ chủ chương trình nhưng chưa đủ cơ sở để tổng hợp, báo cáo Chính phủ xem xét, quyết định.

Về tiến độ giải ngân của các CTMTQG thuộc giai đoạn 2026 - 2030 theo báo cáo từ Bộ Tài chính hiện còn rất thấp. Cụ thể, lũy kế giải ngân kế hoạch vốn ngân sách nhà nước năm 2026 đến hết ngày 31/8/2026 mới đạt 173,86 tỷ đồng, tương đương 0,8% kế hoạch. Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân 21 tỷ đồng, đạt 0,1% kế hoạch.

Đối với kinh phí thường xuyên, lũy kế giải ngân đến hết tháng 8 đạt 41,39 tỷ đồng, bằng 3,1% dự toán của CTMTQG phòng, chống ma túy. Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân 17,52 tỷ đồng, đạt 1,4% dự toán.

Tương tự, việc giải ngân nguồn vốn ngân sách nhà nước năm 2025 được kéo dài sang năm 2026 cũng còn chậm.

Đến ngày 31/8/2026, tổng số vốn ngân sách trung ương đã làm thủ tục kéo dài theo quy định được Bộ Tài chính theo dõi là 19.020,78 tỷ đồng, trong đó vốn đầu tư công là 7.246,18 tỷ đồng và kinh phí thường xuyên là 11.774,60 tỷ đồng.

Đối với vốn đầu tư công, lũy kế giải ngân đến hết tháng 8 đạt 4.755,73 tỷ đồng, tương đương 38,7% kế hoạch. Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân 2.448,47 tỷ đồng, đạt 34,9% kế hoạch đã kéo dài.

Xét theo từng chương trình, CTMTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giải ngân khoảng 1.750,96 tỷ đồng, đạt 38% kế hoạch. CTMTQG xây dựng nông thôn mới giải ngân khoảng 338,18 tỷ đồng, đạt 29% kế hoạch.

Đối với kinh phí thường xuyên, lũy kế giải ngân đến hết ngày 31/8 đạt 3.148,88 tỷ đồng, bằng 24,2% dự toán. Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân 2.879,45 tỷ đồng, đạt 24,5% dự toán.

CTMTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giải ngân khoảng 1.908,9 tỷ đồng, đạt 26,6% kế hoạch. CTMTQG xây dựng nông thôn mới giải ngân khoảng 158,5 tỷ đồng, đạt 16,5% kế hoạch. CTMTQG giảm nghèo bền vững giải ngân khoảng 812,1 tỷ đồng, đạt 22,4% kế hoạch.

Theo Bộ Tài chính, nguyên nhân ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân là một số địa phương chưa chủ động thực hiện các nội dung thuộc thẩm quyền, trong đó có việc điều chỉnh kinh phí, vốn từ những nội dung hoặc hoạt động đã hết nhiệm vụ chi sang các nội dung, hoạt động khác.

Một số địa phương cũng gặp khó khăn trong việc xác định đối tượng thụ hưởng khi triển khai các nội dung sử dụng kinh phí thường xuyên, như hỗ trợ sinh kế, đào tạo nghề, nhân rộng mô hình và hỗ trợ phát triển sản xuất.

Bên cạnh đó, việc biến động giá vật liệu làm phát sinh thời gian thực hiện thủ tục điều chỉnh tổng mức đầu tư của một số dự án. Công tác xác minh nguồn gốc đất, tái định cư cũng ảnh hưởng đến tiến độ triển khai.

Đặc thù địa bàn thực hiện các nhiệm vụ, dự án chủ yếu ở vùng sâu, vùng xa, miền núi, cùng với thời tiết trong mùa mưa cũng là những yếu tố tác động đến tiến độ thi công và giải ngân…