Tại sao hàng số 123 trên bàn phím điện thoại và máy tính ngược nhau?

Bàn phím máy tính và điện thoại có cách sắp xếp hàng phím 123 và 789 ngược nhau.

Khi sử dụng các thiết bị điện tử, ta nhận thấy điểm khác biệt kỳ lạ giữa 2 loại bàn phím số. Trên điện thoại, hàng phím "123" nằm ở trên cùng. Ngược lại, bàn phím máy tính lại đặt cụm "789" ở vị trí đó. Sự đảo ngược này không phải là ngẫu nhiên.

Bố cục của bàn phím máy tính (PC) ngày nay là sự kế thừa trực tiếp từ máy tính cơ học dùng cho ngành kế toán thế kỷ trước. Vào năm 1914, một hệ thống bố trí với các số nhỏ 0, 1, 2, 3 nằm ở phía dưới đã được phát minh.

Lý do của thiết kế này rất thực tế. Trong ngành ghi sổ và kế toán, các chữ số nhỏ có tần suất sử dụng cao nhất. Việc đặt chúng ở hàng dưới giúp nhân viên nhập liệu di chuyển ngón tay nhanh hơn. Họ có thể gõ phím thoải mái mà không cần phải nhấc cổ tay lên khỏi bàn làm việc. Khi máy tính điện tử và máy tính cá nhân ra đời, các nhà sản xuất quyết định giữ nguyên thói quen này để không làm gián đoạn công việc của người dùng.

Thiết kế hàng 123 ở dưới bắt nguồn từ máy tính dùng trong ngành kế toán. Ảnh: History-computer/Badonoer.

Ngược lại với máy tính, bàn phím điện thoại lại thuộc về lịch sử ngành viễn thông. Trước thập niên 1960, con người hoàn toàn sử dụng điện thoại quay số dạng vòng tròn. Khi công nghệ phát triển, điện thoại bấm số ra đời để thay thế hệ thống cũ.

Lúc này, Phòng thí nghiệm Bell (Bell Labs) đối mặt với thách thức tìm ra cách bố trí nút bấm tối ưu nhất. Họ đã tiến hành hàng loạt thử nghiệm thực tế với nhiều mô hình khác nhau. Mục tiêu là tìm ra bố cục giúp người dùng ít bấm nhầm số nhất và có tốc độ tìm phím nhanh nhất.

18 thiết kế bàn phím điện thoại có hiệu suất cao nhất được Bell Labs trình bày. Ảnh: 99percentinvisible.org

Kết quả cho thấy, kiểu thiết kế "9 ô" với cụm số "123" ở trên cùng đạt hiệu quả cao nhất. Nó hoàn toàn trùng khớp với thói quen đọc và viết từ trên xuống dưới, từ trái sang phải của con người. “Cách sắp xếp này giúp người dùng định vị số tự nhiên hơn”, các nhà nghiên cứu tại Bell Labs thời điểm đó giải thích về lựa chọn của mình.

Bên cạnh bàn phím, cuộc sống hiện đại còn lưu giữ nhiều thiết kế mang tính kế thừa tương tự. Có thể kể đến thuật ngữ "CC" (Carbon Copy) trong email văn phòng đến từ công nghệ giấy than cũ. Trước khi có máy photocopy, người ta đặt một tờ giấy phủ mực carbon ở giữa hai tờ giấy trắng để tạo ra bản sao khi viết.

Tương tự, từ "bản vá" (patch) trong phần mềm từng là một hành động vật lý. Lập trình viên thuở sơ khai sử dụng thẻ hoặc băng giấy đục lỗ để lưu dữ liệu. Khi phát hiện lỗi sai, họ phải dùng băng keo vật lý để dán đè lên lỗ bị sai hoặc cắt bỏ rồi dán đoạn mới vào.

Dù công nghệ đã thay đổi hoàn toàn, các nhà sản xuất vẫn duy trì những thói quen cũ. Việc giữ lại bố cục bàn phím đối lập giúp con người không phải thay đổi phản xạ đã hình thành qua nhiều thế hệ. Sự khác biệt giữa hai bàn phím số chính là minh chứng cho thấy công nghệ hiện đại luôn được xây dựng dựa trên thói quen lịch sử.