Tại sao người Nhật Bản không bao giờ vừa đi vừa ăn trên đường phố?

Giữa những con phố đông đúc của Tokyo hay Osaka, cảnh dòng người nối nhau vội vã qua các ngã tư đã trở thành hình ảnh quen thuộc, phản ánh rõ nhịp sống hiện đại của Nhật Bản. Tuy nhiên, có một điều khá đặc biệt khiến nhiều du khách chú ý: dù cuộc sống luôn tất bật, bạn vẫn rất khó bắt gặp người Nhật vừa sải bước trên đường vừa ăn bánh mì hoặc cầm theo một cốc cà phê để nhâm nhi.

Vì sao người Nhật Bản hiếm khi vừa đi vừa ăn?

Trong văn hóa Nhật, có những không gian mà việc ăn uống ngoài trời được khuyến khích như khu phố ẩm thực (Shotengai), khu chợ truyền thống như Tsukiji ở Tokyo hay Nishiki ở Kyoto, và đặc biệt là các lễ hội (Matsuri). Thế nhưng việc vừa đi trên đường vừa ăn lại bị xem là cấm kỵ. Sự vắng bóng của thói quen ăn uống trên đường phố không đơn thuần là câu chuyện về sở thích cá nhân.

Ăn uống trên phố tại nơi không được cho phép đối với người Nhật là hành vi bất lịch sự. Ảnh minh họa.

Lòng trân trọng thực phẩm và triết lý Itadakimasu

Một trong những nguyên nhân quan trọng nhất bắt nguồn từ tinh thần “Itadakimasu”, thể hiện sự biết ơn và trân trọng đối với thức ăn. Trong quan niệm của người Nhật, ăn uống không đơn thuần chỉ để đáp ứng nhu cầu cơ thể mà còn là khoảnh khắc thể hiện lòng cảm kích với thiên nhiên, người nông dân, ngư dân và tất cả những người góp phần tạo nên món ăn.

Họ cho rằng phía sau một bát cơm hay miếng cá đều chứa đựng nguồn nguyên liệu cùng rất nhiều công sức lao động. Vì thế, vừa đi bộ vừa ăn giữa đường phố đông đúc dễ khiến sự chú tâm dành cho món ăn bị chia sẻ bởi tiếng xe cộ, dòng người và những tác động xung quanh. Cách ăn này vì vậy có thể bị xem là thiếu sự trân trọng, khiến việc thưởng thức trở nên qua loa.

Thay vì ăn vội trên đường, người Nhật thường tìm một nơi phù hợp để dừng lại, ngồi xuống và tập trung vào bữa ăn. Với họ, thưởng thức chậm rãi từng hương vị, cảm nhận món ăn một cách trọn vẹn cũng là biểu hiện của sự lịch thiệp và ý thức trong đời sống hàng ngày.

Nhiều nơi đặt biển cấm. Ảnh minh họa.

Ý thức tránh gây phiền hà cho người khác

Người Nhật đặc biệt coi trọng khái niệm “Meiwaku”, tức hạn chế tối đa việc làm phiền hoặc gây bất tiện cho người khác. Đây được xem là một trong những nguyên tắc quan trọng góp phần duy trì sự ngăn nắp và trật tự trong đời sống xã hội. Tại những nơi công cộng như tàu điện, nhà ga hay các tuyến phố đông người, mỗi cá nhân đều được kỳ vọng giữ gìn vệ sinh và không làm ảnh hưởng đến không gian chung.

Ăn uống trong lúc di chuyển có thể vô tình tạo ra nhiều bất tiện. Mùi thức ăn có thể khiến người bên cạnh khó chịu, đồ uống hoặc nước sốt có thể bị đổ khi chen chúc giữa đám đông, thậm chí việc vừa đi vừa nhai cũng dễ tạo cảm giác thiếu lịch sự trong mắt người khác.

Bởi vậy, người Nhật thường có thói quen cân nhắc cảm nhận của những người xung quanh trước khi hành động. Việc ăn uống đúng nơi, giữ gìn vệ sinh và tránh tạo ra sự bất tiện cho người khác được xem là một biểu hiện của phép lịch sự, sự tinh tế và ý thức cộng đồng.

Trách nhiệm giữ gìn vệ sinh đô thị

Một trong những điểm gây ấn tượng mạnh với du khách khi đặt chân đến Nhật Bản là đường phố thường rất sạch sẽ, trong khi số lượng thùng rác công cộng lại không nhiều. Điều này phần nào bắt nguồn từ ý thức và thói quen sinh hoạt của người dân, trong đó có cách họ thưởng thức đồ ăn bên ngoài.

Khi hạn chế việc vừa đi bộ vừa ăn, lượng rác như túi đựng, cốc giấy, khăn ăn hay hộp thực phẩm phát sinh trên đường cũng được giảm đáng kể. Sau khi mua đồ ăn tại cửa hàng tiện lợi, nhiều người thường dùng ngay tại khu vực được bố trí cho khách hoặc mang về nhà, cơ quan để thưởng thức.

Cách làm này cũng giúp mỗi người chủ động chịu trách nhiệm với rác do mình tạo ra. Nếu mang thức ăn ra ngoài, họ thường giữ lại toàn bộ bao bì cho đến khi tìm được chỗ bỏ phù hợp hoặc đem về nhà xử lý. Chính những thói quen tưởng nhỏ này góp phần tạo nên diện mạo sạch sẽ, ngăn nắp và văn minh của nhiều đô thị Nhật Bản.

Người bản địa và du khách vẫn được phép vừa đi vừa ăn tại các hội chợ hay lễ hội. Ảnh minh họa.

Quan niệm về thẩm mỹ

Nguyên nhân cuối cùng có thể được nhìn từ góc độ thẩm mỹ và cách giáo dục trong gia đình. Ngay từ nhỏ, nhiều trẻ em Nhật Bản đã được nhắc nhở rằng ăn uống khi đang đi ngoài đường là hành động kém lịch sự, không phù hợp với hình ảnh của một người được giáo dục tốt. Việc vừa bước đi vừa nhai thức ăn có thể tạo cảm giác xuề xòa, thiếu chỉn chu và làm mất đi vẻ điềm đạm vốn được đề cao trong giao tiếp.

Trong một xã hội coi trọng sự ngăn nắp, tác phong và hình ảnh cá nhân, người Nhật thường chú ý đến cách mình xuất hiện trước cộng đồng. Ăn uống được xem là hoạt động nên diễn ra ở những địa điểm thích hợp như nhà hàng, quán ăn, khu vực được bố trí riêng hoặc tại nhà. Quy tắc này không đơn thuần nhằm hạn chế sự tự do cá nhân mà còn góp phần hình thành thói quen ứng xử đúng hoàn cảnh, đúng thời điểm và tôn trọng không gian chung.

Vì thế, việc hạn chế ăn uống khi đang đi bộ có thể khiến du khách nước ngoài cảm thấy khá khác biệt, nhưng đây lại là một nét văn hóa thể hiện sự cẩn trọng trong ứng xử của người Nhật. Từ một hành động tưởng chừng rất nhỏ, họ đề cao sự gọn gàng, tôn trọng người xung quanh và ý thức rằng mỗi cá nhân đều góp phần tạo nên diện mạo văn minh của xã hội.