Tái thẩm định công viên địa chất UNESCO Đắk Nông cần khắc phục hạn chế

Vườn quốc gia Tà Đùng (xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng) lưu giữ nhiều giá trị đặc sắc về cảnh quan thiên nhiên và đa dạng sinh học của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông, tỉnh Lâm Đồng.

Khẩn trương khắc phục các tồn tại

Theo Thư số SC/EES/EG/24/149 ngày 23/5/2024, Hội đồng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO đã trao “thẻ xanh” cho Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông trong giai đoạn từ ngày 1/1/2024 đến ngày 31/12/2027. Kết quả này ghi nhận những nỗ lực của địa phương trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục thực hiện đầy đủ các khuyến nghị trước kỳ đánh giá tiếp theo.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Trần Tân Văn, Chủ tịch Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Việt Nam cho biết, công tác tái thẩm định được thực hiện thông qua đánh giá hồ sơ và khảo sát thực địa tại các tuyến, điểm di sản, trung tâm thông tin, cơ sở đối tác và cộng đồng dân cư. Vì vậy, địa phương cần chuẩn bị đồng bộ từ hoàn thiện cơ chế quản lý, củng cố tổ chức bộ máy đến nâng cao chất lượng tại các điểm di sản và xây dựng hệ thống dữ liệu minh chứng.

Báo cáo khảo sát thực địa tháng 6/2026 của nhóm chuyên gia Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Việt Nam đã chỉ ra một số hạn chế cần sớm khắc phục. Đáng chú ý, một số điểm di sản còn xảy ra tình trạng lấn chiếm hoặc chịu tác động từ hoạt động khai thác vật liệu; hệ thống biển nhận diện, biển chỉ dẫn tại các cửa ngõ còn thiếu và chưa đồng bộ.

Một số trung tâm thông tin, điểm tham quan như Nơi gặp gỡ Đỏ và Trắng, Khám phá tuyến đi bộ trong rừng, Dãy Núi lửa Nâm Kar, Thung lũng Mặt trời mọc, Trung tâm thông tin Krông Nô và Núi lửa Băng Mo được xác định cần ưu tiên xử lý các tồn tại. Bên cạnh đó, sản phẩm địa du lịch chưa đa dạng, cơ chế phối hợp với doanh nghiệp lữ hành chưa cụ thể; đội ngũ nhân lực chuyên trách còn mỏng và thường xuyên biến động.

Những hạn chế này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có sự thay đổi tổ chức bộ máy sau sáp nhập, một số công trình chưa hoàn tất bàn giao, nguồn kinh phí còn phân tán và năng lực chuyên môn giữa các đơn vị chưa đồng đều. Thực tế đòi hỏi tỉnh phải xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, bố trí nguồn lực phù hợp và tăng cường phối hợp để đẩy nhanh tiến độ thực hiện.

Để khắc phục những tồn tại, UBND tỉnh Lâm Đồng đã ban hành các kế hoạch triển khai 7 nhóm khuyến nghị của UNESCO, tập trung vào bảo vệ di sản địa chất, nghiên cứu và diễn giải; tăng cường khả năng nhận diện; hoàn thiện hạ tầng và trung tâm thông tin; đa dạng hóa sản phẩm địa du lịch; củng cố bộ máy quản lý và nhân lực; phát triển, sử dụng hiệu quả logo nhận diện đối tác; đẩy mạnh hợp tác trong mạng lưới công viên địa chất ở cấp quốc gia, khu vực và toàn cầu. UBND tỉnh giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch làm đầu mối điều phối, theo dõi và tổng hợp kết quả thực hiện.

Hoàn thiện các điều kiện tái thẩm định

Theo lộ trình, hồ sơ phục vụ tái thẩm định dự kiến hoàn thiện gửi UNESCO vào tháng 1/2027 và dự kiến đoàn chuyên gia đến thực địa tháng 7/2027. Nhiều nhiệm vụ tại tuyến, điểm cần xử lý phải hoàn thành trước ngày 31/5/2027 để vận hành thử, kiểm tra tổng thể.

Thác Liêng Nung (phường Đông Gia Nghĩa, tỉnh Lâm Đồng) là một trong những điểm di sản địa chất và cảnh quan tiêu biểu thuộc Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông.

Lãnh đạo UBND tỉnh Lâm Đồng cho biết, địa phương ưu tiên nguồn lực xử lý các nội dung cấp bách, có ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả tái thẩm định, nhất là công tác quản lý, bảo vệ di sản và cảnh quan; hoàn thiện hạ tầng, hệ thống biển nhận diện, biển chỉ dẫn, nội dung diễn giải, hồ sơ khoa học và thực hiện các khuyến nghị của UNESCO. Công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá tiến độ được tăng cường nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và điều chỉnh nhiệm vụ phù hợp với tình hình thực tế.

Trên cơ sở khoảng 165 điểm di sản địa chất được nhận diện trong năm 2026, tỉnh tiếp tục chuẩn hóa dữ liệu, nâng cao chất lượng diễn giải, rà soát và bổ sung hệ thống biển chỉ dẫn, mã QR, nội dung thuyết minh. Các trung tâm thông tin được yêu cầu hoàn thiện cơ sở vật chất, nhân sự vận hành và nội dung trưng bày, làm nổi bật giá trị địa chất gắn với văn hóa bản địa.

Cùng với bảo tồn, tỉnh Lâm Đồng định hướng đa dạng hóa sản phẩm địa du lịch với sự tham gia của người dân và doanh nghiệp; củng cố đội ngũ chuyên trách, nâng cao năng lực ngoại ngữ và nghiệp vụ, đồng thời rà soát mạng lưới đối tác, tăng cường hợp tác quốc tế. Các xã, phường có điểm di sản được yêu cầu phân công đầu mối phụ trách, lập hồ sơ quản lý riêng và xử lý dứt điểm những tồn tại. Mỗi địa phương được khuyến khích phát triển từ 1-2 sản phẩm du lịch trải nghiệm sinh thái, văn hóa tiêu biểu, qua đó tạo thêm sinh kế bền vững cho người dân.

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông có diện tích khoảng 4.760 km2, trải rộng trên địa bàn 22 xã, phường ở phía Tây tỉnh Lâm Đồng. Không gian công viên nằm trên cao nguyên M’nông, gắn với lưu vực sông Sêrêpốk, các cao nguyên bazan, dãy núi Nâm Nung, khu vực Tà Đùng và không gian cư trú của nhiều cộng đồng dân tộc.

Công viên đã xây dựng 3 tuyến du lịch theo các chủ đề “Trường ca của Lửa và Nước”, “Bản giao hưởng của Làn gió mới” và “Âm vang từ Trái Đất”. Mạng lưới khoảng 44 điểm di sản, điểm đến đã được hình thành trong giai đoạn đầu, kết nối các giá trị địa chất, cảnh quan và văn hóa, từ hang động, núi lửa, thác, hồ đến bảo tàng, di tích lịch sử, làng nghề và không gian văn hóa cộng đồng.

Việc đáp ứng các tiêu chí của UNESCO không chỉ nhằm duy trì danh hiệu mà còn tạo động lực nâng cao năng lực quản lý, bảo tồn và khai thác hợp lý các giá trị di sản Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông. Đây là cơ sở để Lâm Đồng phát huy lợi thế địa chất, cảnh quan và văn hóa bản địa, phát triển du lịch sinh thái, tạo sinh kế và cải thiện đời sống cộng đồng theo hướng bền vững.