Tái thiết đô thị đồng bộ, bảo đảm an cư cho người dân

Phối cảnh khu vực luyện tập thể thao của Dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng. Ảnh: Hà Vân

Cơ chế mới tạo điều kiện triển khai dự án quy mô lớn

Cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị luôn là bài toán phức tạp, bởi nhiều khu vực cần nâng cấp hạ tầng nhưng quỹ đất hạn chế, dân cư đông đúc và hiện trạng sử dụng đất đan xen. Việc cải thiện từng tuyến đường hay công trình riêng lẻ khó có thể giải quyết triệt để những bất cập nếu thiếu sự phối hợp giữa giao thông, thoát nước, nhà ở và các công trình phục vụ cộng đồng.

Quy định tại các Điểm a, b và c, Khoản 2, Điều 12, Luật Thủ đô năm 2026 đã tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội chủ động hơn trong nghiên cứu, triển khai các giải pháp phù hợp với đặc thù của Thủ đô. Hà Nội đã cụ thể hóa cơ chế, chính sách này bằng Nghị quyết số 66/2026/NQ-HĐND ngày 15-6-2026 của HĐND thành phố quy định cụ thể cơ chế cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị và phát triển đô thị tại khu vực TOD.

Nghị quyết đưa ra các quy định về xác định phạm vi dự án, lập danh mục, lựa chọn chủ đầu tư, lập quy hoạch, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và tổ chức thực hiện. Đối với các khu đô thị đa mục tiêu, thành phố được xem xét điều chỉnh cơ cấu sử dụng đất, cơ cấu nhà ở và chỉ tiêu quy hoạch kiến trúc phù hợp với mục tiêu dự án và khả năng đáp ứng của hạ tầng.

Các chính sách cũng hướng tới tạo lập quỹ nhà ở xã hội, nhà ở tái định cư, nhà ở công vụ và nhà ở thương mại phục vụ quá trình tái thiết. Trong những trường hợp thuộc phạm vi áp dụng, người dân có thể được hỗ trợ về chỗ ở tạm thời, ổn định sản xuất, kinh doanh và chuyển đổi nghề nghiệp theo quy định.

Với khu vực TOD, nghị quyết tạo cơ chế khuyến khích đầu tư phát triển đô thị nén, sử dụng đất hỗn hợp, nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, hạ tầng kết nối và không gian công cộng. Nhà đầu tư đáp ứng điều kiện theo quy hoạch có thể được xem xét ưu đãi, hỗ trợ, quyền phát triển bổ sung hoặc chỉ tiêu đặc thù; đồng thời phải thực hiện nghĩa vụ về hạ tầng và lợi ích công cộng.

Những quy định này tạo thêm công cụ để Hà Nội tổ chức các dự án theo quy mô tổng thể, huy động nguồn lực và phối hợp các hạng mục đầu tư. Tại Dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng, vấn đề đặt ra là vận dụng các cơ chế phù hợp để giải quyết những bất cập của địa bàn, đồng thời bảo đảm quá trình tái thiết gắn với quyền lợi và nhu cầu thực tế của người dân.

Tái thiết đô thị Vĩnh Hưng - gỡ điểm nghẽn hạ tầng

Theo Phó Chủ tịch UBND phường Vĩnh Hưng Ngô Mạnh Cường, với diện tích gần 5km², phường Vĩnh Hưng có lợi thế về vị trí khi nằm cách hồ Hoàn Kiếm chưa đầy 4km. Tuy nhiên, khả năng kết nối với các khu vực lân cận còn hạn chế, trong khi nhiều bất cập về giao thông và hạ tầng ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống dân cư. Địa bàn hiện có khoảng 67km đường với mặt cắt nhỏ hơn 3m. Hệ thống giao thông chưa có tuyến đường đáp ứng đầy đủ yêu cầu về lòng đường, vỉa hè theo quy hoạch, khiến nhiều tuyến thường xuyên xảy ra ùn tắc vào giờ cao điểm.

Công tác cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị tại Vĩnh Hưng được đặt trong định hướng chung về phát triển đô thị, nhằm tạo cơ sở cho việc đổi mới mô hình phát triển, nâng cao chất lượng đô thị và sử dụng hiệu quả các nguồn lực.

Theo dự thảo quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 đang được lấy ý kiến, phạm vi nghiên cứu tại Vĩnh Hưng khoảng 447ha, gồm 206,1ha dự kiến tái thiết và 240,9ha dự kiến cải tạo, chỉnh trang. Việc phân chia thành hai hợp phần cho phép lựa chọn cách thức can thiệp phù hợp với đặc điểm từng khu vực, đồng thời bảo đảm mục tiêu chung là tổ chức lại không gian đô thị và nâng cao chất lượng sống.

TS, kiến trúc sư Trương Văn Quảng, Phó Tổng thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, hai hợp phần cải tạo và chỉnh trang cần được đặt trong một tổng thể thống nhất. Nếu khu vực tái thiết được đầu tư đồng bộ nhưng không kết nối tốt với khu vực cải tạo, chỉnh trang, những điểm nghẽn giao thông và hạ tầng có thể vẫn tồn tại. Ngược lại, việc cải thiện hạ tầng hiện hữu cần được tính toán trong mối quan hệ với các tuyến đường, công trình và không gian mới.

Một chỉ tiêu đáng chú ý được đề cập trong dự thảo quy hoạch chi tiết là diện tích hạ tầng xã hội dự kiến tăng từ khoảng 23,88ha lên 83,68ha. Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia, ý nghĩa của việc tăng diện tích dành cho trường học, y tế, cây xanh và các công trình phục vụ cộng đồng không chỉ nằm ở những con số quy hoạch mà còn ở năng lực phục vụ người dân. Do đó, quá trình hoàn thiện quy hoạch cần làm rõ các công trình nào được đầu tư, vị trí ở đâu, quy mô ra sao và thời điểm hoàn thành như thế nào để đáp ứng nhu cầu của dân cư. Việc dành quỹ đất cho hạ tầng xã hội chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng kế hoạch đầu tư, vận hành và bảo trì cụ thể.

Trong quá trình nghiên cứu tổ chức không gian đô thị Vĩnh Hưng, định hướng phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng được đặt ra nhằm tăng cường kết nối giữa giao thông, nhà ở, dịch vụ và các hoạt động kinh tế - xã hội. Với định hướng mô hình “đô thị 15 phút”, trong đó người dân có thể tiếp cận các dịch vụ, tiện ích thiết yếu trong khoảng 15 phút di chuyển bằng những phương thức phù hợp, góp phần giảm thời gian đi lại, tạo điều kiện phát triển hoạt động kinh tế tại địa phương, khuyến khích đi bộ, đi xe đạp và cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ của các nhóm dân cư.

Một trong những nội dung được quan tâm nhất tại Vĩnh Hưng là tác động của quy hoạch đến nơi ở và sinh kế. Dự thảo quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 cho thấy, khoảng 7.250 hộ, tương ứng gần 20.000 người trong tổng số gần 80.000 cư dân Vĩnh Hưng, dự kiến chịu ảnh hưởng từ quy hoạch.

Theo Phó Chủ tịch UBND phường Vĩnh Hưng Ngô Mạnh Cường, phường đã tiếp nhận nhiều ý kiến của người dân liên quan đến thiết kế đô thị, giải phóng mặt bằng, bồi thường, tái định cư và sinh kế. Trên cơ sở đó, phường đã trao đổi trực tiếp với nhà đầu tư và thành phố, tập trung vào hai nội dung chính: Nghiên cứu phương án tái định cư ngay trên địa bàn phường và bổ sung không gian phát triển nghề nghiệp, thương mại tại khu vực tái thiết.

“Những ý kiến, nguyện vọng của người dân đã được phường tiếp nhận đầy đủ. Trong giai đoạn tới khi thực hiện dự án, phường sẽ tiếp tục trao đổi với nhà đầu tư và UBND thành phố để bảo đảm quan tâm sát sao đến sinh kế của người dân sau khi họ ổn định cuộc sống mới”, ông Ngô Mạnh Cường cho biết.

Với việc áp dụng các cơ chế, chính sách ưu đãi tại Nghị quyết số 66/2026/NQ-HĐND của HĐND thành phố, Dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng được kỳ vọng mở ra cách tiếp cận mới trong giải quyết những bất cập của các khu vực đô thị đã hình thành, đồng thời tạo cơ sở tham khảo cho quá trình tái thiết đô thị trên địa bàn thành phố.