Tái thiết lập 'mâm cơm' bằng tư duy chuỗi giá trị

Bảo vệ an toàn thực phẩm suy cho cùng là việc gìn giữ nguồn sinh lực cốt lõi cho một giống nòi. Đồ hoạ: B.N

Có thể thấy, điểm nghẽn cố hữu lớn nhất của cơ chế cũ chính là sự đùn đẩy trách nhiệm mỗi khi sự cố ngộ độc xảy ra, bởi quy trình sản xuất và lưu thông vốn là một dòng chảy liền mạch nhưng lại bị chặt khúc thành từng địa phận hành chính biệt lập. Dự thảo Luật mới đã mạnh dạn tháo mắt xích này bằng việc xác lập nguyên tắc một đầu mối chịu trách nhiệm chính xuyên suốt. Theo đó, Bộ Y tế trở thành “nhạc trưởng” nắm quyền điều phối quốc gia, trong khi 34 tỉnh, thành phố đồng loạt thống nhất mô hình Chi cục An toàn thực phẩm trực thuộc Sở Y tế. Khi dòng máu quản trị được khai thông, các ngành chuyên môn không còn bị giam trong “tư duy chia lô”; Nông nghiệp toàn tâm giữ sạch từ cánh đồng, Công thương siết chặt khâu lưu thông, còn chính quyền địa phương gánh trọn vẹn trách nhiệm trên địa bàn...

Cùng với việc hợp nhất dòng chảy quản lý, một cuộc chuyển dịch chiến lược mang tính sống còn là dỡ bỏ gánh nặng “tiền kiểm” hình thức để dựng nên bức tường “hậu kiểm” thực chất. Suốt nhiều năm, hàng vạn bộ hồ sơ đăng ký hợp quy đã tiêu tốn biết bao nguồn lực của doanh nghiệp mà chất lượng lưu thông thực tế vẫn là dấu hỏi lớn. Tư duy mới đã phân hóa rủi ro một cách khoa học, gồm nhóm nguy cơ cao như thực phẩm dinh dưỡng y học, sản phẩm cho trẻ nhỏ hay người mang thai mới phải chịu sự thẩm định khắt khe từ ban đầu; toàn bộ thực phẩm thông thường được giải phóng sang cơ chế tự công bố trên hệ thống dữ liệu số quốc gia. Lấy việc thanh tra tận xưởng, xét nghiệm mẫu ngẫu nhiên ngoài thị trường làm thước đo, đồng thời tôn trọng các chuẩn mực quốc tế, nền hành chính đang chuyển mình từ chỗ chỉ săm soi dấu mộc trên giấy sang kiểm soát thực chất sự an toàn trong từng mặt hàng thực phẩm...

Tuy nhiên, bức tranh lập pháp sẽ khó lòng hoàn chỉnh nếu bỏ quên mảnh đất kinh tế số - nơi những “bếp ăn trên mây”, sàn thương mại điện tử và dịch vụ giao hàng đang định hình lại thói quen ẩm thực của cả xã hội. Đã đến lúc phải lấp đầy khoảng trống trách nhiệm dân sự liên đới, buộc các nền tảng công nghệ phải chia sẻ nghĩa vụ bồi thường thỏa đáng khi buông lỏng kiểm duyệt gian hàng. Hơn thế, một món ăn rời khỏi bếp có an toàn hay không phụ thuộc rất lớn vào chiếc tem niêm phong chống can thiệp và thiết bị giữ nhiệt trên từng chặng đường lăn bánh của người giao hàng. Chuỗi giá trị hiện đại không thể chấp nhận những “vùng trắng” pháp lý núp bóng sự tiện lợi của công nghệ.

Dẫu vậy, khát vọng kiểm soát không được phép trượt vào cái bẫy của những “giấy phép con” đội lốt quy chuẩn. Cơ quan soạn thảo cần lắng nghe tiếng nói phản biện để phân định rõ ràng giữa những biến động cốt lõi ảnh hưởng tới sức khỏe và các thay đổi kỹ thuật thuần túy trong sản xuất công nghiệp, tránh đẩy doanh nghiệp vào tình cảnh ngưng trệ dây chuyền chỉ để chờ đợi một thủ tục hành chính.

Bảo vệ an toàn thực phẩm suy cho cùng là việc gìn giữ nguồn sinh lực cốt lõi cho một giống nòi. Sức mạnh của đạo luật mới không đo bằng số lượng thủ tục hành chính được ban hành, mà nằm ở một cấu trúc quản trị thông minh, minh bạch và gắn kết trách nhiệm. Khi từng mắt xích từ cội nguồn sản xuất đến không gian mạng đều được soi chiếu dưới ánh sáng của sự minh bạch và quản lý nguy cơ, nỗi ám ảnh vô hình trên mâm cơm người Việt mới thực sự được giải tỏa...