Tầm nhìn kiến tạo của lập pháp nhiệm kỳ mới

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng và hoàn thiện Đề án Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đề án này không chỉ xác lập những ưu tiên lập pháp cho cả nhiệm kỳ mà hơn thế, còn là lời cam kết của Quốc hội trước những kỳ vọng và niềm tin mà cử tri đã gửi gắm trong từng lá phiếu.

Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng Bầu cử quốc gia Trần Thanh Mẫn kiểm tra công tác tổ chức bầu cử tại Khu vực bỏ phiếu số 14, Trường THCS Đỗ Văn Dậy, xã Hóc Môn, TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Lâm Hiển

Định hướng chương trình lập pháp của nhiệm kỳ mới phải được đặt trong tầm nhìn phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới; đồng thời tạo ra bước chuyển mạnh mẽ về tư duy và phương thức làm luật, hoạt động lập pháp phải chuyển mạnh hơn nữa từ tư duy hoàn thiện khuôn khổ quản lý sang chủ động kiến tạo môi trường thể chế thuận lợi cho phát triển. Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu Đề án này phải thể chế hóa ngay trong năm 2026 những nội dung cốt lõi của Văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu, phải đặt nhiệm vụ hoàn thiện thể chế phát triển lên vị trí trung tâm, pháp luật phải thực sự trở thành động lực phát triển, chứ không phải rào cản của phát triển.

Như vậy, định hướng chương trình lập pháp của Quốc hội khóa XVI phải mang tính chủ động và có tính dẫn dắt cao, lập pháp phải đi trước một bước, kịp thời tạo hành lang pháp lý để hiện thực hóa các chủ trương lớn của Đảng; đòi hỏi phải nâng cao cả tính kịp thời và tính dự báo của pháp luật. Bởi lẽ, trong bối cảnh khoa học - công nghệ phát triển nhanh chóng, các mô hình kinh doanh và phương thức sản xuất liên tục đổi mới, độ trễ của pháp luật sẽ trở thành lực cản đối với tăng trưởng và đổi mới sáng tạo.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn theo dõi bản đồ số cập nhật số liệu cử tri đi bỏ phiếu bầu cử sáng 15/3. Ảnh: Phạm Thắng

Cùng với đó, nền kinh tế hiện đang chuyển dịch mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhiều lĩnh vực mới đang hình thành và phát triển nhanh chóng như: kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, quản trị dữ liệu hay chuyển đổi năng lượng... Đây cũng là những lĩnh vực có khả năng tạo đột phá, tạo không gian phát triển mới, quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Vì thế, định hướng chương trình lập pháp của nhiệm kỳ mới cần xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên, tập trung nguồn lực xây dựng pháp luật cho những lĩnh vực này.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thăm, động viên cán bộ Văn phòng Hội đồng Bầu cử quốc gia và phóng viên báo chí tại Nhà Quốc hội trong Ngày bầu cử 15/3. Ảnh: Phạm Thắng

Một nội dung then chốt khác trong định hướng chương trình lập pháp khóa XVI là yêu cầu nâng tầm khu vực kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, trọng tâm không chỉ nằm ở việc ban hành thêm các quy định pháp luật, mà quan trọng hơn là bảo đảm chính sách thực sự khơi thông nguồn lực phát triển. Tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý phải tiếp tục là nhiệm vụ trung tâm của hoạt động lập pháp. Trong đó, giảm chi phí tuân thủ pháp luật và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh phải trở thành một mục tiêu quan trọng trong toàn bộ quy trình xây dựng pháp luật, đặc biệt là với các văn bản hướng dẫn thi hành luật.

Một thông điệp hết sức quan trọng cũng được Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh tại cuộc họp của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và pháp luật vừa qua là phải chuyển đổi cách đánh giá hiệu quả của pháp luật: từ “pháp luật tốt trong văn bản” sang “pháp luật tốt trong cuộc sống”. Điều này đòi hỏi quá trình xây dựng luật phải xuất phát từ thực tiễn đời sống và nhu cầu của người dân, doanh nghiệp; việc đánh giá tác động chính sách phải được thực hiện nghiêm túc, đồng thời mở rộng tham vấn ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp.

Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội phải phát huy tối đa vai trò, "quyền năng" của mình trong việc giám sát việc thi hành pháp luật, kịp thời phát hiện và tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện. Hiệu quả của hoạt động lập pháp vì thế không chỉ được đo bằng số lượng luật được ban hành, mà quan trọng hơn là bằng khả năng vận hành thực tế của các quy định pháp luật trong đời sống kinh tế - xã hội.

Tỷ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu gần như tuyệt đối trong cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI là một thông điệp chính trị mạnh mẽ. Đó là sự gửi gắm niềm tin vào một nhiệm kỳ Quốc hội hành động, cải cách và kiến tạo phát triển.

Định hướng lập pháp của Quốc hội nhiệm kỳ tới vì thế cần hội tụ ba yếu tố cốt lõi: tầm nhìn chiến lược để định hình tương lai dài hạn; tính đột phá để tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế; và tính thực tiễn để pháp luật thực sự đi vào đời sống. Thực hiện được 3 yêu cầu này, Quốc hội khóa XVI sẽ kiến tạo một hệ thống pháp luật hiện đại, minh bạch và hiệu quả, tạo nền tảng thể chế vững chắc cho chặng đường phát triển mới của đất nước và đáp ứng được sự kỳ vọng, sự tin tưởng của cử tri cả nước.

Nguyễn Bình