Tận dụng cơ hội xuất khẩu cà-phê

Chăm sóc vườn cà-phê tại phường Ea Kao, tỉnh Đắk Lắk. (Ảnh: MINH ANH)

Thông tin từ Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) cho thấy, giữa tháng 6, giá cà-phê trên thị trường thế giới tăng mạnh do nhiều yếu tố bất lợi đối với nguồn cung cùng xuất hiện. Tại Brazil, mưa lớn đúng thời điểm thu hoạch đã làm chậm tiến độ thu hái tại nhiều vùng sản xuất trọng điểm. Hiện tượng El Nino cũng làm gia tăng nguy cơ khô hạn tại các vùng sản xuất cà-phê Robusta ở Đông Nam Á, nhất là Việt Nam và Indonesia. Lượng tồn kho Arabica và Robusta trên các sàn giao dịch quốc tế duy trì ở mức thấp cũng tác động mạnh tới giá cà-phê.

Ở trong nước, giá cà-phê Robusta tăng theo diễn biến thị trường thế giới. Theo chị Cao Thị Lưu Biểu (phường Ea Kao, tỉnh Đắk Lắk), hiện giá cà-phê đã nhích lên so với tháng trước, đạt khoảng 93.000 đồng/kg. Nhiều hộ dân có tâm lý trữ hàng chờ giá cao hơn nên có thể thời gian tới, mặt bằng giá còn tiếp tục biến động. Những diễn biến này được kỳ vọng tác động tích cực đến xuất khẩu cà-phê Việt Nam trong những tháng cuối năm. Thống kê từ đầu năm nay đến ngày 15/6, xuất khẩu cà-phê Việt Nam đạt hơn 985.000 tấn, kim ngạch gần 4,5 tỷ USD, tăng 11,8% về lượng nhưng giảm 10,7% về trị giá so cùng kỳ năm 2025.

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp cho rằng, nếu chỉ nhờ tác động của cung cầu ngắn hạn và thời tiết thì lợi thế về giá sẽ không kéo dài. Ngành cà-phê muốn gia tăng kim ngạch bền vững vẫn phải tập trung nâng cao sức cạnh tranh bằng chất lượng. Điều này càng trở nên rõ nét khi các thị trường nhập khẩu lớn đang đồng thời đưa ra nhiều quy định mới.

Cụ thể, thị trường Liên minh châu Âu (EU) đang tiếp tục quá trình hoàn thiện và áp dụng Quy định chống phá rừng (EUDR). Cà-phê hòa tan được đề xuất đưa vào danh mục sản phẩm thuộc phạm vi điều chỉnh của EUDR nhằm bảo đảm tính thống nhất trong quản lý các nhóm sản phẩm cà-phê. Đây là nội dung quan trọng khi cà-phê chế biến của Việt Nam hiện chiếm 17,9% cơ cấu xuất khẩu và đang có xu hướng tăng qua từng năm.

Các thị trường trọng điểm khác như Mỹ, Nhật Bản gia tăng nhu cầu cà-phê nhưng cũng ngày càng ưu tiên các sản phẩm cà-phê chất lượng cao, cà-phê hữu cơ, cà-phê chế biến cùng những tiêu chí về tính bền vững và nguồn gốc sản phẩm.

Nhận diện rõ xu hướng xanh hóa toàn bộ chuỗi cung ứng cà-phê, nhiều doanh nghiệp cà-phê Việt Nam đã chủ động chuyển đổi sản xuất. Ông Dương Văn Thành, Trưởng phòng Phát triển bền vững Công ty Trách nhiệm hữu hạn Vĩnh Hiệp cho biết: Doanh nghiệp hiện xuất khẩu khoảng 10% sản lượng cà-phê của Việt Nam, trong đó khoảng 45% vào thị trường châu Âu.

Công ty đã liên kết với hơn 10.000 hộ nông dân trên diện tích hơn 17.400 ha; khoảng 70% sản lượng đạt các chứng nhận quốc tế như 4C, Rainforest Alliance (RA) và hữu cơ. “Vĩnh Hiệp là doanh nghiệp đầu tiên tại Việt Nam đạt xác minh ISO 14067 (tiêu chuẩn quan trọng cho kiểm kê phát thải, dấu chân carbon, phát triển bền vững).

Từ kết quả đạt được, Vĩnh Hiệp đang tiếp tục hệ thống hóa quy trình tính toán phát thải khí nhà kính trong canh tác cà-phê để áp dụng phạm vi rộng hơn; tích hợp các yêu cầu về báo cáo ESG (Môi trường, xã hội, quản trị doanh nghiệp), Quy định EUDR và các bộ tiêu chuẩn chứng nhận như RA trên một hệ thống quản lý thống nhất”, ông Thành nhấn mạnh.

Cùng với sự chuyển đổi của doanh nghiệp, nhiều nông dân cũng đang được cập nhật quy trình canh tác mới để nâng cao chất lượng cà-phê. Theo ông Phạm Phú Ngọc, Trưởng Chi nhánh Công ty Nestle Việt Nam tại Tây Nguyên, chương trình NESCAFÉ Plan giai đoạn 2011-2025 đã đồng hành cùng hơn 23.000 hộ nông dân, tổ chức hơn 492.000 lượt đào tạo về nông nghiệp tái sinh, quản lý kinh tế nông hộ; hỗ trợ tái canh hơn 100.000 ha với hơn 100 triệu cây giống chất lượng cao. Việc áp dụng các mô hình nông nghiệp tái sinh đã giúp giảm từ 40-60% lượng nước tưới, nâng cao năng suất và cải thiện thu nhập cho nhiều nông hộ.

Sự thích ứng nhu cầu thị trường của doanh nghiệp và nông dân cho thấy ngành cà-phê Việt Nam đang từng bước chuyển từ lợi thế sản lượng sang lợi thế chất lượng. Đây là cơ sở để ngành cà-phê Việt Nam nâng cao sức chống chịu biến đổi khí hậu và các chu kỳ giá toàn cầu.