Mật ong hoa cà phê Gia Lai: 'Tấm hộ chiếu' sở hữu trí tuệ cho đặc sản Tây Nguyên

Gia Lai hiện có hơn 100.000 ha cà phê, là một trong những vùng nguyên liệu lớn nhất cả nước. Mỗi mùa hoa cà phê nở trắng, hàng chục nghìn đàn ong lại theo những cánh rừng và nương rẫy để tạo nên loại mật ong có hương thơm đặc trưng, vị ngọt thanh và màu vàng óng. Nhờ điều kiện tự nhiên riêng biệt, mật ong hoa cà phê Gia Lai từ lâu đã được người tiêu dùng đánh giá cao.

Khi đặc sản được “định danh” bằng sở hữu trí tuệ

Tuy nhiên, chất lượng sản phẩm thôi chưa đủ để tạo nên lợi thế bền vững. Cùng với sức hút của đặc sản là nguy cơ hàng giả, hàng nhái và tình trạng sử dụng thương hiệu trái phép. Vì vậy, bảo hộ pháp lý trở thành điều kiện cần để gìn giữ giá trị và uy tín của sản phẩm.

Được bảo hộ nhãn hiệu chứng nhận, mật ong hoa cà phê Gia Lai từng bước nâng cao giá trị, mở rộng thị trường và tạo lợi thế cạnh tranh cho các HTX.

Bước ngoặt đến vào năm 2023 khi Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu số 462499 cho nhãn hiệu chứng nhận “Mật ong hoa cà phê Gia Lai - Coffee Honey”. Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Gia Lai được giao là đơn vị quản lý nhãn hiệu chứng nhận này.

Nhãn hiệu được bảo hộ cho các sản phẩm như mật ong hoa cà phê, phấn hoa cà phê cùng các dịch vụ mua bán, quảng bá liên quan. Theo quy chế quản lý, chỉ những tổ chức, cá nhân đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về vùng địa lý, quy trình sản xuất và chất lượng mới được cấp quyền sử dụng nhãn hiệu.

Việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ đã tạo ra một cơ chế nhận diện thống nhất cho sản phẩm. Người tiêu dùng có thêm căn cứ để phân biệt mật ong chính gốc với các sản phẩm cùng loại, trong khi các đơn vị sản xuất được bảo vệ trước nguy cơ bị lợi dụng thương hiệu.

Thời điểm nhãn hiệu được cấp văn bằng bảo hộ, toàn tỉnh có 16 tổ chức, cá nhân được trao quyền sử dụng nhãn hiệu chứng nhận. Các đơn vị còn được hỗ trợ in ấn tem nhận diện để gắn trên bao bì, sản phẩm, phương tiện kinh doanh và các hoạt động quảng bá.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ Gia Lai, việc bảo hộ và phát triển nhãn hiệu chứng nhận giúp nâng cao giá trị, uy tín sản phẩm. Đây cũng là lợi thế để các đơn vị được cấp quyền sử dụng tăng sức cạnh tranh và mở rộng thị trường.

Thương hiệu mở đường cho HTX vươn xa

Trong số những đơn vị tận dụng hiệu quả giá trị của thương hiệu có HTX Mật ong Phương Di Bee. Đầu năm 2025, sản phẩm của HTX được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia, trở thành sản phẩm mật ong đầu tiên của Việt Nam đạt chuẩn này. Đây là dấu mốc quan trọng giúp thương hiệu của HTX tiếp tục được nâng tầm trên thị trường.

Hiện, HTX liên kết nuôi và khai thác khoảng 15.000 đàn ong tại Gia Lai và nhiều địa phương khác, với sản lượng gần 200 tấn mật mỗi năm. Bên cạnh mật ong nguyên chất, HTX còn phát triển nhiều dòng sản phẩm chế biến nhằm gia tăng giá trị và hướng tới xuất khẩu.

Để đáp ứng yêu cầu của các thị trường cao cấp, HTX đầu tư hệ thống máy móc hiện đại như máy cách thủy chân không, máy đóng chai, máy dập nắp cùng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP.

Bà Trần Thị Hoàng Anh, Giám đốc HTX Mật ong Phương Di Bee, cho biết việc đầu tư công nghệ giúp đơn vị đáp ứng các đơn hàng lớn và bảo đảm các tiêu chuẩn quốc tế.

Không chỉ đầu tư sản xuất, HTX còn đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động kinh doanh. Các sản phẩm đã có mặt trên nhiều sàn thương mại điện tử, đồng thời được quảng bá thường xuyên thông qua các buổi livestream bán hàng.

“Mỗi tuần, HTX đều tổ chức một đến hai buổi livestream giới thiệu mật ong hoa cà phê, mật ong hoa điều, phấn hoa và các sản phẩm chế biến. Có thời điểm, chỉ trong khoảng một giờ đã chốt được hàng trăm đơn hàng”, bà Hoàng Anh chia sẻ.

Theo bà Hoàng Anh, việc ứng dụng công nghệ số giúp HTX không còn phụ thuộc nhiều vào thương lái, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận người tiêu dùng trên cả nước. Đến nay, các sản phẩm của HTX không chỉ tiêu thụ tốt trong nước mà còn được xuất khẩu sang Hàn Quốc, Pháp và Trung Quốc.

Thực tế này cho thấy, sở hữu trí tuệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng chất lượng sản phẩm, quy trình sản xuất bài bản, chuyển đổi số và chiến lược phát triển thị trường.

Giữ giá trị trước nạn hàng giả

Theo các chuyên gia, nhiều HTX hiện vẫn coi việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu là một thủ tục hành chính, trong khi đây thực chất là khoản đầu tư dài hạn cho năng lực cạnh tranh. Với những đặc sản đã tạo dựng được chỗ đứng như mật ong hoa cà phê Gia Lai, việc xác lập và bảo vệ quyền đối với nhãn hiệu càng trở nên quan trọng để giữ gìn giá trị và uy tín trên thị trường.

Đầu tư chất lượng, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ nhãn hiệu giúp các HTX mật ong Gia Lai nâng uy tín, đồng thời hạn chế nguy cơ hàng giả, hàng nhái.

Khi thương mại điện tử phát triển mạnh, sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương ngày càng được nhiều người biết đến thì nguy cơ bị làm giả, làm nhái hoặc sử dụng trái phép nhãn hiệu cũng gia tăng. Nếu không được bảo hộ kịp thời, những sản phẩm như mật ong hoa cà phê Gia Lai rất dễ bị lợi dụng tên gọi, làm ảnh hưởng đến doanh thu và niềm tin của người tiêu dùng.

Thực tế, nguy cơ này không còn là cảnh báo xa vời. Tháng 2/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Gia Lai đã khởi tố vụ án lừa dối khách hàng liên quan đến hành vi “phù phép” mật ong nuôi thành “mật ong rừng Kbang” để bán với giá cao gấp nhiều lần.

Theo Công an Gia Lai, các đối tượng đã lợi dụng tâm lý chuộng đặc sản vùng rừng núi, đặc biệt là các sản phẩm mật ong được người tiêu dùng tin tưởng về chất lượng, để trục lợi. Người mua rất dễ bị đánh lừa bởi những lời quảng cáo hấp dẫn trên mạng xã hội.

Vụ việc cho thấy chỉ cần một sản phẩm giả mạo cũng có thể ảnh hưởng đến uy tín của cả ngành hàng. Đó cũng là lời cảnh báo đối với các HTX sản xuất mật ong hoa cà phê Gia Lai và nhiều đặc sản địa phương khác trong việc chủ động bảo vệ giá trị sản phẩm.

Bởi vậy, các HTX cần chủ động đăng ký nhãn hiệu và lựa chọn các hình thức bảo hộ phù hợp như nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, chỉ dẫn địa lý hay kiểu dáng bao bì. Đây là cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đơn vị. Việc bảo hộ còn giúp nâng cao giá trị và uy tín của sản phẩm. Đồng thời, tạo điều kiện để hàng hóa tham gia sâu hơn vào hệ thống phân phối hiện đại, thương mại điện tử và thị trường xuất khẩu.

Các chuyên gia cũng cho rằng cần đẩy mạnh tuyên truyền để HTX hiểu rõ vai trò của sở hữu trí tuệ trong phát triển sản xuất, kinh doanh. Khi nhận thức được nâng lên, các HTX sẽ chủ động hơn trong việc đăng ký, quản lý và khai thác giá trị của tài sản trí tuệ thay vì chỉ quan tâm đến sản lượng.

Song song đó, công tác phòng chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ cần được tăng cường. Các HTX cần thường xuyên theo dõi thị trường để kịp thời phát hiện các hành vi sử dụng trái phép nhãn hiệu, bao bì hoặc giả mạo nguồn gốc sản phẩm. Đồng thời, tăng cường phối hợp với lực lượng quản lý thị trường và các sàn thương mại điện tử để xử lý hàng giả, hàng nhái và bảo vệ uy tín của sản phẩm.

Việc ứng dụng tem điện tử, mã QR, hệ thống truy xuất nguồn gốc và các giải pháp số cũng cần được mở rộng để người tiêu dùng dễ dàng nhận diện sản phẩm chính hãng.

Từ câu chuyện mật ong hoa cà phê Gia Lai có thể thấy, trong nền kinh tế cạnh tranh bằng chất lượng và niềm tin, sở hữu trí tuệ không còn là giá trị vô hình. Với các HTX, đó là “tấm hộ chiếu” đưa đặc sản đến những thị trường lớn, đồng thời là “lá chắn” bảo vệ thành quả lao động trước nạn hàng giả, hàng nhái, tạo nền tảng cho phát triển bền vững.