Tận dụng CPTPP để chuyển hướng và mở rộng xuất khẩu

Tại Tọa đàm Từ biến động thương mại toàn cầu đến cơ hội thị trường: Tận dụng Hiệp định Đối tác Tiến bộ và Toàn diện xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) để chuyển hướng và mở rộng xuất khẩu, bà Nguyễn Thị Trang, Tham tán Thương mại - Thương vụ Việt Nam tại Mexico đã chia sẻ một câu chuyện thực tế đầy trăn trở.

"Lỗi" nhân sự

Mới đây, thông qua sự kết nối tích cực của Thương vụ, một đối tác Mexico đã vượt nửa vòng trái đất chủ động tìm đến Việt Nam để khảo sát, làm việc trực tiếp với doanh nghiệp trong nước nhằm mở rộng nguồn cung. Thế nhưng, cơ hội hợp tác đầy tiềm năng lại bất ngờ tuột khỏi tầm tay chỉ vì một nguyên nhân tưởng chừng rất nhỏ: Doanh nghiệp Việt Nam không bố trí được nhân sự có khả năng giao tiếp bằng tiếng Anh để trao đổi trực tiếp với đối tác.

Một chi tiết rất nhỏ trong khâu chuẩn bị nhân sự nhưng lại phản ánh bức tranh lớn hơn về năng lực thực thi của không ít doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam hiện nay. Việt Nam đã có các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, có lợi thế ưu đãi thuế quan vượt trội, thậm chí đối tác nước ngoài đã chủ động gõ cửa tận nơi, nhưng doanh nghiệp vẫn đánh mất hợp đồng. Bên cạnh rào cản ngôn ngữ, khả năng phản hồi thông tin chậm chạp, thiếu tính chuyên nghiệp trong việc theo đuổi khách hàng sau các buổi tiếp xúc cũng là căn bệnh cố hữu khiến cơ hội kinh doanh trôi qua đáng tiếc.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, khi có sự chuẩn bị bài bản và tiếp cận đúng kênh, kết quả lại hoàn toàn khác biệt. Cũng tại thị trường Mexico, khi tham gia các hội chợ thương mại chuyên nghiệp và được kết nối đúng đối tác, doanh nghiệp Việt đã chốt thành công 4 trên 8 thỏa thuận hợp tác ngay tại sự kiện.

Điều này cho thấy cùng một nền tảng Hiệp định thương mại tự do, cùng một nhu cầu thị trường, nhưng khả năng chuyển hóa cơ hội thành đơn hàng thực tế phụ thuộc hoàn toàn vào năng lực nội tại và mức độ sẵn sàng của chính doanh nghiệp.

Danh nghiệp đổi hướng xuất khẩu sang các nước trong khối Hiệp định  CPTPP , rào cản lớn nhất không nằm ở  thuế quan.

“Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc CPTPP giúp giảm bao nhiêu phần trăm thuế, mà quan trọng hơn cả là doanh nghiệp có thể đáp ứng bao nhiêu tiêu chí của đối tác, yêu cầu kỹ thuật của thị trường và doanh nghiệp có thực sự sẵn sàng tâm thế tham gia vào sân chơi mới hay không” bà Trang nhấn mạnh.

Đặc biệt, một sai lầm phổ biến hiện nay là doanh nghiệp Việt Nam thường nhìn Mexico như một thị trường đơn lẻ với 130 triệu dân. Nhưng trên thực tế, Mexico chính là trạm trung chuyển chiến lược kết nối trực tiếp với toàn bộ khu vực Bắc Mỹ theo Hiệp định USMCA và không gian thương mại rộng lớn của Mỹ Latinh. Đặc điểm cấu trúc này khiến nhu cầu nhập khẩu của Mexico mang tính hai tầng rõ rệt. Tầng thứ nhất là hàng hóa tiêu dùng phục vụ trực tiếp thị trường nội địa. Tầng thứ hai là hệ thống máy móc, thiết bị, nguyên liệu và linh kiện phục vụ cho các chuỗi sản xuất đang gắn chặt với khối Bắc Mỹ.

Theo số liệu thống kê, năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và Mexico đã đạt 8,1 tỷ USD. Trong 8 tháng đầu năm 2026, con số này tiếp tục ghi nhận đà tăng trưởng ấn tượng tới 40%.

Nhìn vào con số tăng trưởng, các chuyên gia cho rằng tiềm năng là rất rõ ràng. Nhưng thay vì chỉ xem Mexico hay các nước thuộc Hiệp định CPTPP là thị trường tiềm năng chung chung, doanh nghiệp Việt cần tỉnh táo phân tích cụ thể về việc thị trường đó đang cần những mặt hàng gì, họ đang mua của ai, ở phân khúc giá nào, mức thuế suất ra sao, quy tắc xuất xứ đòi hỏi như thế nào và đâu là lợi thế cạnh tranh cốt lõi của hàng hóa Việt Nam. Khi định vị đúng sản phẩm và gặp đúng đối tác, việc có được hợp đồng xuất khẩu bền vững là hoàn toàn trong tầm tay.

Tận dụng “cơ hội nhân đôi”

Sự biến động thất thường tại các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ, Châu Âu, Nhật Bản hay Hàn Quốc đang tạo ra một lực đẩy mạnh mẽ, buộc các ngành hàng chủ lực của Việt Nam phải tính toán lại bản đồ xuất khẩu.

Bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, ghi nhận xu hướng các doanh nghiệp trong ngành đang chủ động tìm kiếm bệ đỡ từ không gian CPTPP để giảm bớt rủi ro phụ thuộc thị trường.

Tuy nhiên, với ngành công nghiệp công nghệ cao như điện tử, vốn đã tích hợp rất sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, việc chuyển dịch không đơn thuần là bài toán ngày mai mang hàng sang bán ở Canada hay Mexico thay vì Hoa Kỳ. Bởi mỗi thị trường, mỗi đối tác đều có hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, quy tắc xuất xứ, yêu cầu kiểm định và quy trình thu mua mang tính đặc thù riêng biệt. Việc điều chỉnh toàn bộ chuỗi cung ứng và dây chuyền sản xuất để đáp ứng các tiêu chuẩn này cần có thời gian, chi phí và lộ trình củng cố bài bản chứ không thể diễn ra trong một sớm một chiều.

Theo thống kê, tổng dung lượng nhập khẩu của toàn khối CPTPP trong năm 2025 lên tới khoảng 4.250 tỷ USD, trong khi kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang khu vực này chỉ đạt khoảng 70 tỷ USD. Điều này được ông Ngô Trung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên thuộc Bộ Công Thương, đánh giá rằng thị phần của Việt Nam mới chỉ chiếm vỏn vẹn hơn 1%, để lại một dư địa phát triển cực kỳ rộng lớn chưa được khai phá hết.

Ngay tại các thị trường lớn có hiệp định thương mại tự do mới như Canada với dung lượng nhập khẩu khoảng 700 tỷ USD mỗi năm hay Mexico với quy mô nhập khẩu khoảng 650 tỷ USD mỗi năm, thị phần tổng thể của hàng hóa Việt Nam cũng chỉ xấp xỉ 1%. Ngoại trừ một số mặt hàng truyền thống như dệt may, da giày đã chiếm tới 20% thị phần tại Canada, thì các nhóm hàng nông sản, thực phẩm chế biến, công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam sang các thị trường này vẫn còn ở mức rất khiêm tốn.

Đặc biệt, cơ hội cạnh tranh về giá tại Mexico hiện nay đang ở thời điểm vàng. Mexico đang áp dụng chính sách thuế rất cao, lên tới 50% bao gồm thuế MFN cộng thêm đối với các quốc gia chưa ký kết hiệp định thương mại tự do. Trong khi đó, nhờ có CPTPP, rất nhiều dòng hàng xuất khẩu thế mạnh của Việt Nam được hưởng mức thuế 0%. Đây chính là cơ hội nhân đôi tạo ra lợi thế cạnh tranh tuyệt đối về giá cho doanh nghiệp Việt so với các đối thủ trong cùng khu vực chưa phải là thành viên Hiệp định CPTPP.

Thực tế cho thấy, những tín hiệu tích cực và dư địa từ thị trường CPTPP là không hề nhỏ. Nhưng để biến tiềm năng thành các hợp đồng kinh tế trị giá triệu USD, điều mấu chốt nhất lúc này là doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam phải chủ động thay đổi tư duy thông qua việc nâng cao năng lực quản trị, chuẩn hóa nhân sự giao tế quốc tế, thấu hiểu cấu trúc sản phẩm đối tác cần và kiên trì theo đuổi chuỗi cung ứng. Bởi theo bà Đỗ Thị Thúy Hương, chỉ khi có sự chuẩn bị bài bản từ bên trong, doanh nghiệp mới có thể đứng vững trước các biến động thương mại toàn cầu và bứt phá thành công tại các thị trường mới.