Tận dụng thời cơ, vượt qua thách thức tiếp tục phát triển nhanh và bền vững đất nước

Phiên thảo luận tại hội trường về các văn kiện Đại hội XIV của Đảng, chiều 21/1/2026. Ảnh: TTXVN

Một trong năm quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết Đại hội Đảng XIV đã nhấn mạnh yêu cầu: “Nhận diện sớm, tận dụng mọi thuận lợi, thời cơ, vượt qua mọi khó khăn, thách thức tiếp tục phát triển nhanh và bền vững đất nước; đẩy mạnh đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chủ động hội nhập quốc tế, kết hợp chặt chẽ và triển khai đồng bộ, hiệu quả các nhiệm vụ trọng tâm, trong đó: Phát triển kinh tế, xã hội, bảo vệ môi trường là trung tâm; xây dựng Đảng là then chốt; phát triển văn hóa, con người là nền tảng; tăng cường quốc phòng, an ninh và đẩy mạnh đối ngoại, hội nhập quốc tế là trọng yếu, thường xuyên”. Quan điểm này thể hiện tư duy chiến lược, tầm nhìn dài hạn và quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Đảng trong việc đưa đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới.

Tư duy chiến lược về nhận diện thời cơ và thách thức

Lịch sử cách mạng Việt Nam cho thấy, mỗi bước phát triển của đất nước đều gắn liền với khả năng nhận diện đúng thời cơ và vượt qua thách thức. Từ thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, công cuộc đổi mới năm 1986 đến những thành tựu to lớn sau 40 năm đổi mới, bài học về “nắm bắt thời cơ” luôn mang ý nghĩa quyết định. Đại hội XIV tiếp tục kế thừa và phát triển tư duy đó trong bối cảnh mới của thời đại số và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Ngày nay, thời cơ phát triển của Việt Nam được tạo nên từ nhiều yếu tố thuận lợi. Đó là vị thế và uy tín quốc tế ngày càng được nâng cao; nền kinh tế duy trì tốc độ tăng trưởng khá; hệ thống chính trị ổn định; cùng với lực lượng dân số đang trong thời kỳ “cơ cấu dân số vàng”, năng động và khả năng tiếp cận nhanh với khoa học, công nghệ hiện đại. Bên cạnh đó, xu hướng chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu, sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế số và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đã mở ra không gian phát triển rộng lớn cho đất nước.

Tuy nhiên, đi cùng với thời cơ là những thách thức không nhỏ. Nền kinh tế vẫn đối mặt với nguy cơ tụt hậu, năng suất lao động còn thấp, chất lượng tăng trưởng chưa thật sự bền vững; biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng; các vấn đề xã hội phát sinh trong quá trình phát triển; cùng với những thách thức về an ninh truyền thống và phi truyền thống.
Vì vậy, việc nhận diện sớm và chính xác các yếu tố thuận lợi cũng như khó khăn có ý nghĩa then chốt, giúp Đảng và Nhà nước đề ra những quyết sách đúng đắn, kịp thời.

Đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Một điểm nhấn quan trọng trong quan điểm chỉ đạo của Đại hội XIV là yêu cầu “đẩy mạnh đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số”. Đây không chỉ là động lực tăng trưởng mới mà còn là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên số.

Sản phẩm công nghệ, thiết bị được trưng bày trong khuôn khổ chương trình Lễ ra mắt sàn giao dịch công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh phiên bản mới. Ảnh: Thu Hoài/TTXVN

Thực tiễn cho thấy, những quốc gia thành công trong phát triển nhanh và bền vững đều dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đối với Việt Nam, việc thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội, quản trị quốc gia không chỉ giúp nâng cao năng suất lao động mà còn tạo ra các mô hình kinh doanh mới, nâng cao chất lượng dịch vụ công và cải thiện đời sống Nhân dân.

Đột phá về khoa học và công nghệ đòi hỏi phải hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tăng cường đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, đồng thời xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Bên cạnh đó, việc phát triển hạ tầng số, dữ liệu số và bảo đảm an ninh mạng cũng là những yếu tố then chốt để quá trình chuyển đổi số diễn ra hiệu quả và bền vững.

Theo Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Việt Nam đặt mục tiêu: đến năm 2030, quy mô kinh tế số đạt tối thiểu 30% GDP; tỷ lệ sử dụng dịch vụ công trực tuyến của người dân và doanh nghiệp đạt trên 80%; giao dịch không dùng tiền mặt đạt 80%. Tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo đạt trên 40% trong tổng số doanh nghiệp.

Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế

Hội nhập quốc tế tiếp tục được xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển đất nước. Quan điểm của Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu chủ động hội nhập quốc tế, không chỉ trong lĩnh vực kinh tế mà còn trên các lĩnh vực chính trị, quốc phòng, an ninh, văn hóa và xã hội.

Cá tra phi lê có khả năng cạnh tranh cao với cá thịt trắng tại các quốc gia nhập khẩu. Ảnh: TTXVN phát

Trong những năm qua, Việt Nam đã tham gia sâu rộng vào các cơ chế hợp tác khu vực và toàn cầu, ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, EVFTA, RCEP…, qua đó mở rộng thị trường, thu hút đầu tư và nâng cao vị thế quốc tế. Tuy nhiên, hội nhập quốc tế cũng đặt ra yêu cầu phải nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế, tăng cường sức chống chịu trước những biến động bên ngoài, đồng thời giữ vững độc lập, tự chủ và bản sắc văn hóa dân tộc.

Chủ động hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới không chỉ là “mở cửa” mà còn là “tham gia định hình luật chơi”, đóng góp tích cực vào các vấn đề chung của khu vực và thế giới. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, các cấp và toàn bộ hệ thống chính trị.

Nghị quyết 59-NQ/TW của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới đặt mục tiêu: Nâng cao chất lượng, hiệu quả, tính đồng bộ, toàn diện, sâu rộng của hội nhập quốc tế, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, góp phần thiết thực xây dựng, phát triển và bảo vệ đất nước. Tranh thủ tối đa các nguồn lực và điều kiện thuận lợi bên ngoài để xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường, phát triển nhanh, bền vững; hoàn thiện Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân; không ngừng cải thiện toàn diện đời sống Nhân dân, vì hạnh phúc của Nhân dân; giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam, tăng cường sức mạnh tổng hợp quốc gia; nâng cao vai trò, vị thế và uy tín quốc tế của đất nước.

Triển khai đồng bộ các nhiệm vụ trọng tâm

Việc ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên thiên nhiên và giảm phát thải khí nhà kính sẽ góp phần bảo đảm tương lai lâu dài cho đất nước. Ảnh minh họa: TTXVN

Một nội dung đặc biệt quan trọng trong quan điểm chỉ đạo của Đại hội XIV là việc xác định và triển khai đồng bộ, hiệu quả các nhiệm vụ trọng tâm, bao gồm: “Phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường là trung tâm”: Phát triển kinh tế nhanh và bền vững gắn với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường là yêu cầu xuyên suốt. Điều này đòi hỏi phải đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và bảo đảm an sinh xã hội. Bên cạnh đó, bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm mà còn là điều kiện tiên quyết để phát triển bền vững. Việc ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên thiên nhiên và giảm phát thải khí nhà kính sẽ góp phần bảo đảm tương lai lâu dài cho đất nước.

“Xây dựng Đảng là then chốt”: Xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ luôn là nhân tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Đại hội XIV tiếp tục khẳng định vai trò then chốt của công tác xây dựng Đảng, đặc biệt là việc nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức Đảng, xây dựng đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ. Đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; tăng cường kiểm tra, giám sát và kỷ luật Đảng; phát huy dân chủ và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng là những nhiệm vụ trọng tâm, bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện và hiệu quả của Đảng trong giai đoạn phát triển mới.

Chương trình nghệ thuật quốc gia đặc biệt “80 năm Hành trình Độc lập-Tự do-Hạnh phúc”. Ảnh: Vân Chi/TTXVN

“Phát triển văn hóa, con người là nền tảng”: Văn hóa, con người không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực của sự phát triển. Quan điểm của Đại hội XIV tiếp tục khẳng định vai trò nền tảng của văn hóa và con người Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Việc xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới sẽ góp phần tạo nên sức mạnh nội sinh to lớn cho đất nước. Phát triển con người toàn diện, có tri thức, đạo đức, bản lĩnh, khát vọng cống hiến; đồng thời bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh hội nhập quốc tế là yêu cầu cấp thiết, góp phần củng cố nền tảng tinh thần của xã hội.

“Tăng cường quốc phòng, an ninh và đẩy mạnh đối ngoại là trọng yếu, thường xuyên”: Giữ vững môi trường hòa bình, ổn định là điều kiện tiên quyết cho phát triển đất nước. Do đó, việc tăng cường quốc phòng, an ninh, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ luôn được xác định là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên. Song song với đó, công tác đối ngoại cần tiếp tục được triển khai đồng bộ, linh hoạt và hiệu quả, góp phần nâng cao vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam, đồng thời tranh thủ tối đa các nguồn lực bên ngoài cho phát triển đất nước.

Có thể khẳng định, quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết Đại hội Đảng XIV về việc nhận diện sớm thời cơ, vượt qua thách thức và triển khai đồng bộ các nhiệm vụ trọng tâm đã thể hiện tầm nhìn chiến lược và quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Đảng trong giai đoạn phát triển mới. Đây không chỉ là định hướng về mặt lý luận mà còn là kim chỉ nam cho hành động của toàn bộ hệ thống chính trị.