Tân Tổng tư lệnh Ukraine đối mặt phép thử lớn nhất kể từ đầu xung đột

Ông Drapatyi vừa được Tổng thống Zelensky bổ nhiệm làm Tổng tư lệnh Các lực lượng vũ trang Ukraine, thay thế tướng Syrskyi. Ảnh: Kyiv Independent

Ngày 9/5/2014, một xe bọc thép nặng 13 tấn lao xuyên qua các chướng ngại do lực lượng ly khai dựng lên tại thành phố Mariupol, đưa một chỉ huy tiểu đoàn trẻ tuổi trở thành biểu tượng của tinh thần kháng cự đầy táo bạo của Ukraine.

Hơn một thập kỷ sau, người lính ấy – Thiếu tướng Mykhailo Drapatyi – chính thức tiếp quản vị trí Tổng tư lệnh Các lực lượng vũ trang Ukraine trong giai đoạn chuyển giao quân sự và chính trị đầy nhạy cảm, dẫn dắt đất nước trong một cuộc chiến mà cách đây 10 năm hầu như không ai có thể hình dung.

Đây là cuộc chiến vừa mang tính tiêu hao kéo dài, vừa là cuộc đua công nghệ cao, nơi khả năng sống còn phụ thuộc vào việc bên nào thích nghi nhanh hơn và tích hợp hiệu quả hơn các loại vũ khí mới trên chiến trường ngày càng dày đặc thiết bị bay không người lái (UAV).

Ông Drapatyi, 43 tuổi, được Tổng thống Volodymyr Zelensky bổ nhiệm làm Tổng tư lệnh quân đội vào tối 21/7, thay thế Đại tướng Oleksandr Syrskyi, 60 tuổi. Ông đại diện cho thế hệ lãnh đạo quân sự hậu Xô viết mới của Ukraine, theo đuổi cách tiếp cận hiện đại hơn trong tác chiến.

Một trong những dấu ấn lớn nhất của ông là tham gia xây dựng chiến lược "phòng tuyến UAV". Thay vì chỉ dựa vào hệ thống chiến hào cố định với bộ binh dễ bị tổn thương, Ukraine đã thiết lập một "vùng hủy diệt" liên tục phía sau tiền tuyến, kết hợp UAV trinh sát, UAV tấn công và các tháp pháo tự động.

Chiến thuật này góp phần làm chậm bước tiến của Nga, đồng thời giúp Ukraine giành lại thế chủ động trên một số khu vực tiền tuyến lần đầu tiên sau nhiều năm, mang đến hy vọng cho một đất nước đã chịu tổn thất nặng nề.

Mặc dù những diễn biến gần đây trên chiến trường, đặc biệt là các cuộc tấn công tầm xa nhằm vào lãnh thổ Nga và bán đảo Crimea, được đánh giá tích cực, các chuyên gia cảnh báo Ukraine cần bảo đảm quá trình chuyển giao quyền chỉ huy diễn ra suôn sẻ để duy trì đà tiến hiện nay.

Thách thức càng lớn hơn khi việc thay tướng diễn ra ngay sau làn sóng phản đối quyết định của Tổng thống Zelensky sa thải cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov – người được xem là biểu tượng của cải cách và từng có nhiều bất đồng với tướng Syrskyi.

Tướng nghỉ hưu Mick Ryan, nghiên cứu viên tại Viện Lowy (Australia), nhận định rằng nguy cơ lớn nhất là sự thay đổi bộ máy chỉ huy sẽ tạo ra khoảng trống khiến lực lượng Nga tận dụng để gia tăng sức ép.

Theo ông Ryan, nhiệm vụ đầu tiên của ban lãnh đạo quân đội mới là bảo đảm việc cải tổ không làm chậm nhịp độ tác chiến ở tiền tuyến, các chiến dịch tấn công sâu vào lãnh thổ Nga cũng như tiến trình đổi mới trong quân đội Ukraine.

Tướng Drapatyi tiếp quản quân đội trong bối cảnh hàng loạt cuộc khủng hoảng diễn ra cùng lúc. Ông phải giải quyết những bất cập trong hệ thống tuyển quân, chuẩn bị cho khả năng Nga mở thêm đợt động viên mới, bảo vệ hạ tầng năng lượng trước nguy cơ bị tăng cường tập kích mùa Đông, đồng thời ngăn chặn chiến dịch tấn công tiêu hao tại vùng Donbass.

Bên cạnh các thách thức quân sự, ông còn phải xử lý mối quan hệ nhạy cảm giữa quân đội và giới lãnh đạo dân sự sau cuộc cải tổ nhân sự gây tranh cãi.

Tổng thống Zelensky cho biết vẫn muốn giao cho ông Fedorov một vị trí lãnh đạo mới nhằm phát huy năng lực về công nghệ và thúc đẩy quá trình hiện đại hóa đất nước.

Theo các nhà phân tích, một trong những bài toán khó nhất đối với tướng Drapatyi là cân bằng giữa việc bảo vệ quyền tự chủ trong chỉ huy tác chiến – điều mà giới cải cách quân đội mong muốn – với xu hướng Tổng thống Zelensky thường xuyên can dự trực tiếp vào các quyết định trên chiến trường.

Khác với người tiền nhiệm Syrskyi, vốn được đánh giá là luôn tuân thủ các chỉ đạo từ phủ Tổng thống, tướng Drapatyi nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ lực lượng cải cách, những người mong muốn chấm dứt mô hình chỉ huy cứng nhắc từ trên xuống.

Cựu Tổng tư lệnh Valerii Zaluzhnyi, người bị Tổng thống Zelensky miễn nhiệm năm 2024 sau những bất đồng về chiến lược phản công và huy động lực lượng, nhận định nhiệm vụ phía trước của tướng Drapatyi "khó khăn hơn nhiều so với những gì ông hình dung".

Trong khi đó, bà Liudmyla Buimister, nghị sĩ độc lập từng chỉ huy lực lượng đặc nhiệm và hiện vẫn phục vụ trong quân đội, cho rằng tướng Drapatyi sẽ thay đổi văn hóa chỉ huy, hạn chế tình trạng cấp trên can thiệp quá sâu vào các quyết định chiến thuật và nâng cao hiệu quả điều phối lực lượng.

Ông Drapatyi cũng được kỳ vọng tiếp tục thúc đẩy các chương trình hiện đại hóa quân đội dựa trên công nghệ mà cựu Bộ trưởng Fedorov từng theo đuổi.

Nhà phân tích Jack Watling thuộc Viện Nghiên cứu Quốc phòng Hoàng gia Anh (RUSI) nhận định việc thay đổi người đứng đầu quân đội có thể tạo điều kiện để áp dụng mạnh mẽ hơn phương pháp quản lý dựa trên dữ liệu nhằm nâng cao hiệu quả tác chiến.

Ngoài ra, ông Drapatyi được kỳ vọng sẽ trao thêm quyền cho các chỉ huy đã chứng minh hiệu quả trong việc ứng dụng công nghệ để giảm thương vong.

Giống như ông Fedorov, tân Tổng tư lệnh được cho là nhìn nhận những hạn chế trong quy trình nội bộ, công tác huấn luyện và tình trạng tham nhũng là nguyên nhân khiến Ukraine gặp khó khăn trong tuyển quân. Kiev hy vọng việc thay đổi văn hóa lãnh đạo sẽ giúp khôi phục niềm tin và khuyến khích nhiều người gia nhập quân đội hơn.

"Chúng tôi đã bắt đầu thấy tinh thần của binh sĩ cũng như dư luận được cải thiện", bà Buimister nhận định.