Tân trang lại hôn nhân

HÔN NHÂN TẠI SAO CŨ?

Tôi luôn nhận được rất nhiều những bức thư của phụ nữ. Chẳng ai khóc lóc, không ai kể tội chồng, không ai xin lời khuyên ly hôn. Họ chỉ kể về một trạng thái lửng lơ, không buồn, không vui, không đau, không hạnh phúc. Chính trạng thái đó mới là nơi hôn nhân bắt đầu cũ đi.

Một người viết: "Em không có gì để phàn nàn, chồng em không phải là một người chồng xấu, con cái em thì ngoan, chỉ là em thấy mình như đang sống đi sống lại một ngày cũ hết lần này đến lần khác". Đây không phải cảm giác cá nhân. Các nghiên cứu về hôn nhân chỉ ra rằng sau khoảng 3 - 5 năm chung sống, não bộ con người giảm mạnh phản ứng dopamine với bạn đời vì hiệu ứng quen thuộc hóa. Não không còn coi người bên cạnh là điều mới mẻ cần khám phá. Nhưng vấn đề không nằm ở sinh học mà nằm ở chỗ: Rất ít cặp đôi học cách yêu lại nhau sau khi sự mới mẻ đã qua.

Một phụ nữ khác tâm sự với tôi thế này: "Em làm mọi thứ đúng vai một người vợ, nhưng em không thấy mình trong cuộc hôn nhân đó". Đây là một trong những nguyên nhân bào mòn hôn nhân nhưng ít được gọi tên: Sự biến mất của bản sắc cá nhân. Nhiều nghiên cứu xã hội học chỉ ra rằng, phụ nữ sau kết hôn và sinh con có xu hướng thu hẹp đời sống cá nhân nhanh hơn nam giới, cả về bạn bè, sở thích, không gian riêng và mục tiêu cá nhân. Khi một người phụ nữ chỉ còn tồn tại như một chức năng vợ, mẹ, người quán xuyến thì hôn nhân cũng bắt đầu vận hành như một guồng máy, không còn là mối quan hệ sống.

Nhà văn Hoàng Anh Tú

Rất nhiều phụ nữ hỏi tôi rằng, có phải do chồng vô tâm nên hôn nhân mới cũ? Câu trả lời thẳng thắn là: Phần lớn đàn ông không chủ động làm mới hôn nhân nhưng họ cũng không chủ động làm nó cũ đi. Đàn ông có khả năng thích nghi rất cao với sự ổn định. Phụ nữ cần cảm giác được kết nối, được nhìn thấy, được rung động. Khi nhu cầu đó không được đáp ứng, phụ nữ mệt mỏi, nhưng lại chọn cách chịu đựng thay vì gọi tên vấn đề. Sự chịu đựng kéo dài này mới chính là thứ bào mòn hôn nhân nhanh nhất.

Con cái cũng thường bị đưa ra làm lý do. Nhưng các nghiên cứu cho thấy, không phải con cái làm hôn nhân xấu đi, đó là việc các cặp đôi ngừng đầu tư cho mối quan hệ sau khi có con. Mức độ hài lòng hôn nhân giảm mạnh trong giai đoạn nuôi con nhỏ không phải vì con, mà vì người lớn không còn thời gian, năng lượng và ưu tiên cho nhau. Đặc biệt, phụ nữ thường tự đẩy mình vào vị trí sau cùng, sau con cái, sau chồng, sau gia đình, và rồi tự hỏi vì sao mình ngày càng trống rỗng.

Hôn nhân không cũ trong một ngày. Nó cũ đi mỗi lần người phụ nữ tự nhủ rằng cảm xúc của mình không quan trọng. Nó cũ đi mỗi lần ta chấp nhận sống cho xong ngày. Nó cũ đi mỗi lần ta gọi sự im lặng là bình yên, trong khi thực chất đó là sự tê liệt cảm xúc.

TẠI SAO HÔN NHÂN CẦN TÂN TRANG?

Có một hiểu lầm rất phổ biến mỗi khi người ta nói đến "làm mới hôn nhân". Người thì nghĩ đến chuyện làm mới "cô bé", như thể chỉ cần cơ thể trẻ lại thì tình yêu sẽ trẻ theo. Người khác lại nghĩ đến một chuyến du lịch, một lần đổi gió, một cuối tuần không con cái. Những cách ấy không sai, nhưng chúng giống như… thay rèm cửa. Nhìn thì có vẻ khác, nhưng góc nhìn vẫn cũ. Với tôi, tân trang hôn nhân không bắt đầu từ phòng ngủ, cũng không bắt đầu từ các địa danh du hí. Nó bắt đầu từ việc dám mổ xẻ những vấn đề nội sinh đã làm cho hôn nhân ấy cũ đi từng ngày, để biết nó cũ ở đâu, mục ở chỗ nào và vì sao ta đã bỏ mặc nó lâu đến thế.

Hôn nhân cần được tân trang vì rất nhiều người đã "nghỉ hưu tinh thần" trong chính mối quan hệ của mình. Nghĩa là thôi không còn tò mò về nhau. Thôi không còn nỗ lực để hiểu cảm xúc của người kia. Thôi không còn đặt câu hỏi "Chúng ta đang sống thế nào?". Ta vẫn làm, nhưng làm cho xong. Ta vẫn ở, nhưng ở như một món đồ đã đặt cố định. Khi một cuộc hôn nhân rơi vào trạng thái này, nó không đổ vỡ ầm ĩ, nó cạn kiệt từ từ. Giống như một căn nhà bị biến thành nhà kho: Đồ đạc chất đầy, trách nhiệm chồng chất nhưng không còn khoảng trống cho ánh sáng, cho sự thở, cho niềm vui.

Nhiều người hỏi: Tại sao phải tân trang, cứ sống yên ổn như vậy có sao đâu? Là bởi mức độ hài lòng hôn nhân luôn có xu hướng giảm rõ rệt sau những giai đoạn chuyển đổi lớn như sau khi sinh con, khi áp lực công việc tăng cao, khi một trong hai người phải gánh quá nhiều vai trò. Không phải tình yêu biến mất, bởi mối quan hệ không được cập nhật theo những thay đổi của con người bên trong nó. Một mối quan hệ không được cập nhật sẽ trở nên lỗi thời, dù hai người vẫn còn yêu theo cách của ngày xưa.

Và đây là điều quan trọng nhất: Tân trang không phải để giữ chồng mà để giữ người phụ nữ không bị hòa tan và biến mất hút trong cuộc hôn nhân ấy. Khi người vợ đánh mất bản sắc, đánh mất tiếng nói, đánh mất đời sống riêng, hôn nhân sớm muộn cũng trở thành một cấu trúc rỗng. Các nghiên cứu về vai trò giới chỉ ra rằng phụ nữ thường tự rút lui khỏi những nhu cầu cá nhân của mình sau hôn nhân và sinh con, coi đó là sự hy sinh cần thiết. Nhưng sự hy sinh kéo dài mà không được nhận diện sẽ biến thành oán giận âm thầm. Đó chính là kẻ giết chết hôn nhân nhanh nhất.

Ảnh minh họa

Tân trang hôn nhân còn cần thiết vì rất nhiều người nhầm lẫn giữa ổn định và tê liệt. Ta gọi sự im lặng là bình yên. Ta gọi sự đều đều là an toàn. Ta gọi việc không cãi nhau là hạnh phúc. Nhưng rất nhiều nghiên cứu về giao tiếp hôn nhân cho thấy: Không phải cãi nhau làm hôn nhân hỏng mà là việc không còn nói thật với nhau. Khi giao tiếp chỉ còn là phân công việc nhà, hôn nhân đã đánh mất nền tảng là tình bạn vợ chồng.

Vì vậy, hôn nhân cần được tân trang không phải vì nó sắp chết, mà bởi nó đang sống trong tình trạng thiếu oxy. Không phải thay rèm là có góc nhìn mới, nếu căn nhà chưa bao giờ được mở cửa. Không phải thêm gia vị là món ăn ngon, nếu nguyên liệu đã cũ. Muốn tân trang, phải chấp nhận sự thật rằng hôn nhân đã cũ ở đâu đó, và ta đã góp phần để nó cũ đi bằng sự im lặng, bằng thói quen chịu đựng, bằng việc tự nhủ "thôi kệ".

XUÂN MỚI RỒI, TÂN TRANG LẠI HÔN NHÂN ĐI THÔI!

Năm mới là cái cớ rất đẹp để bắt đầu. Việc đầu tiên, quan trọng nhất, là tân trang lại người vợ. Không phải làm đẹp để giữ chồng, mà làm sống lại bản thân để mình đang sống. Hãy tự hỏi một câu rất cụ thể: Trong 1 tuần của bạn, có bao nhiêu giờ là của riêng bạn, không làm vợ, không làm mẹ, không làm người chịu trách nhiệm? Nếu câu trả lời là "gần như không có", thì đó chính là chỗ hôn nhân bắt đầu cũ.

Một người phụ nữ không có đời sống riêng sẽ vô tình biến hôn nhân thành nơi giam giữ chính mình. Hãy kê dọn lại thời gian, trả lại cho mình những khoảng nhỏ nhưng đều đặn: Một buổi tập thể dục, một góc đọc sách, một sở thích tưởng như vô ích. Khi người vợ sống động trở lại, hôn nhân tự nhiên có sinh khí.

Việc thứ hai là tân trang lại cách hai người nói chuyện với nhau. Năm mới, hãy thử một thay đổi nhỏ nhưng cũng hơi khó đấy: Nói về cảm xúc của mình mà không đổ lỗi. Thay vì "anh lúc nào cũng…", hãy nói "em đang cảm thấy…". Thay vì im lặng chờ người kia hiểu, hãy tập nói nhu cầu của mình thành lời. Một cuộc hôn nhân được tân trang là cuộc hôn nhân nơi cả hai còn dám nói thật.

Việc thứ ba là kê dọn lại những kỳ vọng đã lỗi thời. Con người thay đổi theo năm tháng, nhưng kỳ vọng thì nhiều khi vẫn giữ nguyên từ 10 năm trước. Bạn không còn là cô gái 20, anh ấy cũng không còn là chàng trai ban đầu. Hãy ngồi xuống, rất bình thản, để cập nhật lại nhau: Bây giờ ta cần gì, sợ gì, mong gì. Rất nhiều hôn nhân cũ đi vì hai người yêu nhau bằng phiên bản cũ của đối phương. Tân trang là cập nhật, không phải trách móc.

Việc thứ tư, có lẽ khó nhất, là đừng tân trang một mình. Rất nhiều phụ nữ âm thầm cố gắng làm mới hôn nhân, rồi thất vọng vì chồng không thay đổi. Tân trang không phải là gồng gánh. Hãy mời người kia vào cuộc, bằng một lời nói rõ ràng và không trách cứ: "Em muốn hôn nhân của mình tốt hơn. Em cần anh cùng làm". Đàn ông không giỏi đoán, nhưng họ có thể tham gia khi được mời đúng cách.

Cuối cùng, xin nói một điều rất thật: Có những hôn nhân cần tân trang bằng sự hỗ trợ từ bên ngoài. Tư vấn hôn nhân không phải dấu hiệu thất bại, đó là dấu hiệu của việc còn muốn giữ. Giống như căn nhà cũ, có lúc cần thợ chuyên môn để biết chỗ nào chỉ cần sơn lại, chỗ nào cần gia cố móng.

Nếu đã đọc đến đây, hãy coi đó là lời nhắc dịu dàng nhưng nghiêm túc: Đừng để hôn nhân của mình cũ thêm một năm nữa chỉ vì ta quen với sự cũ kỹ ấy.

Hoàng Anh Tú