TAND tỉnh Lai Châu: Phát huy vai trò hội thẩm nhân dân, nâng cao chất lượng xét xử

Hoạt động xét xử luôn là nhiệm vụ trọng tâm của Tòa án. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ đó, HTND là thành phần quan trọng của Hội đồng xét xử, góp phần bảo đảm tính khách quan, dân chủ và thể hiện sự tham gia của Nhân dân trong hoạt động tư pháp.

Toàn cảnh Hội nghị sơ kết công tác HTND

Nhận thức rõ vị trí, vai trò và trách nhiệm của mình, thời gian qua Đoàn HTND TAND tỉnh Lai Châu tập trung triển khai nhiều nhiệm vụ, từng bước nâng cao chất lượng hoạt động, đáp ứng yêu cầu công tác xét xử trong tình hình mới.

Kiện toàn tổ chức, bảo đảm hoạt động liên tục Đoàn HTND tỉnh Lai Châu

Năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt đối với công tác HTND tỉnh Lai Châu khi diễn ra quá trình chuyển giao giữa hai nhiệm kỳ 2021 - 2026 và 2026 - 2031. Trong bối cảnh đó, việc nhanh chóng kiện toàn tổ chức, ổn định hoạt động của Đoàn HTND được xác định là yêu cầu quan trọng, nhằm bảo đảm công tác xét xử của Tòa án diễn ra liên tục, hiệu quả.

Căn cứ Nghị quyết số 13/NQ-HĐND ngày 31/3/2026 của HĐND tỉnh về xác nhận kết quả bầu HTND TAND tỉnh Lai Châu nhiệm kỳ 2026 - 2031, Đoàn HTND nhiệm kỳ mới gồm 30 người. Trong đó có 17 nam, chiếm 56,6%; 13 nữ, chiếm 43,4%; 23 HTND là người dân tộc Kinh và 7 HTND là người dân tộc thiểu số. Có 11 HTND tái cử, chiếm 36,6%.

Đồng chí Nguyễn Xuân Hoà - Chánh án TAND tỉnh Lai Châu phát biểu tại Hội nghị sơ kết công tác HTND.

Đội ngũ HTND nhiệm kỳ mới có trình độ chuyên môn tương đối cao và đồng đều: 100% có trình độ từ đại học trở lên, 100% tốt nghiệp trung học phổ thông; về lý luận chính trị có 22 người trình độ cao cấp, 6 người trình độ trung cấp và 2 người trình độ sơ cấp.

Ngay sau khi có kết quả bầu HTND nhiệm kỳ mới, TAND tỉnh Lai Châu tổ chức hội nghị toàn thể để bầu Trưởng đoàn, Phó Trưởng đoàn HTND. Việc kiện toàn tổ chức kịp thời giúp Đoàn HTND nhanh chóng ổn định hoạt động, sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ, không để gián đoạn trong quá trình chuyển giao giữa hai nhiệm kỳ. Đoàn HTND cũng chủ động thiết lập nhóm trao đổi thông tin chung, qua đó tăng cường phối hợp, kịp thời trao đổi công việc và duy trì sự kết nối giữa các thành viên.

Nêu cao trách nhiệm, chủ động nghiên cứu hồ sơ

Một trong những kết quả nổi bật là tinh thần trách nhiệm của các HTND khi được phân công tham gia xét xử. Các HTND tích cực nghiên cứu hồ sơ, nắm bắt nội dung vụ án, chứng cứ và các tình tiết liên quan; tham gia xét hỏi tại phiên tòa và thảo luận cùng Hội đồng xét xử để đưa ra bản án, quyết định trên cơ sở quy định của pháp luật.

Theo báo cáo tại hội nghị, từ khi Đoàn HTND nhiệm kỳ mới bắt đầu thực hiện nhiệm vụ đến ngày 30/6/2026, các HTND tham gia xét xử 19 vụ án với 52 lượt HTND tham gia. Đối với án hình sự sơ thẩm, trong thời gian từ ngày 1/10/2025 đến 30/6/2026, TAND tỉnh thụ lý 41 vụ với 124 bị cáo, giải quyết 34 vụ với 112 bị cáo; số lượt HTND tham gia xét xử là 53 lượt, trong đó nhiệm kỳ mới 50 lượt và nhiệm kỳ cũ 3 lượt.

Riêng trong nhiệm kỳ mới, các HTND tham gia 3 phiên tòa xét xử lưu động với 9 lượt HTND. Đối với các vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động, Tòa án thụ lý và giải quyết 2 vụ, với 6 lượt HTND tham gia; trong đó nhiệm kỳ cũ 4 lượt, nhiệm kỳ mới 2 lượt. Đối với án hành chính, Tòa án thụ lý 1 vụ, chưa giải quyết.

Đồng chí Lý Thị Tuyến - Trưởng Đoàn HTND báo cáo kết quả 6 tháng đầu năm 2026.

Qua thực tiễn tham gia xét xử, các HTND cơ bản thực hiện tốt vai trò, tuân thủ quy định của pháp luật, bảo đảm nguyên tắc Thẩm phán và HTND xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật. Nhiều HTND dành thời gian nghiên cứu kỹ hồ sơ trước phiên tòa, chủ động nắm bắt nội dung, tình tiết và chứng cứ để phục vụ quá trình xét hỏi, tranh tụng; qua đó cùng Thẩm phán - Chủ tọa phiên tòa xem xét, đánh giá toàn diện vụ án, góp phần nâng cao chất lượng xét xử.

Hoạt động của HTND cũng góp phần tăng cường tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trong Nhân dân, nhất là đồng bào các dân tộc trên địa bàn tỉnh; đồng thời hỗ trợ Tòa án thực hiện tốt nhiệm vụ giữ gìn an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội.

Tăng cường bồi dưỡng, tháo gỡ khó khăn

Xác định chất lượng của HTND là một trong những yếu tố góp phần nâng cao chất lượng xét xử, ngay sau khi kiện toàn Đoàn HTND nhiệm kỳ 2026 - 2031, TAND tỉnh Lai Châu tổ chức một hội nghị tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ xét xử.

Nội dung tập huấn tập trung vào kiến thức pháp luật mới, kỹ năng xét hỏi cơ bản và phương pháp nghiên cứu hồ sơ vụ án, giúp các HTND, nhất là những người lần đầu tham gia nhiệm kỳ, từng bước nắm chắc hơn vị trí, vai trò, quyền hạn và trách nhiệm của mình trong Hội đồng xét xử.

Bên cạnh kết quả đạt được, hoạt động của Đoàn HTND vẫn còn một số khó khăn. Do HTND hoạt động kiêm nhiệm, nhiều người đang giữ vị trí lãnh đạo tại các sở, ban, ngành, đoàn thể hoặc đơn vị nên khối lượng công việc chuyên môn lớn, thường xuyên phải đi công tác. Vì vậy, việc bố trí thời gian nghiên cứu hồ sơ và tham gia xét xử có thời điểm còn khó khăn.

Các đại biểu dự hội nghị.

Bên cạnh đó, 19 HTND mới của nhiệm kỳ 2026 - 2031 chưa được trang bị trang phục phục vụ xét xử; việc tham gia một số hội nghị, tập huấn của một số HTND cũng chưa đầy đủ do đặc thù công việc kiêm nhiệm.

Trong 6 tháng cuối năm 2026, Đoàn HTND TAND tỉnh Lai Châu xác định tiếp tục tu dưỡng, rèn luyện, nâng cao trình độ hiểu biết pháp luật, kỹ năng và nghiệp vụ; giữ vững bản lĩnh chính trị, nêu cao tinh thần trách nhiệm, khách quan, công tâm trong thực hiện nhiệm vụ. Các HTND được yêu cầu chủ động sắp xếp thời gian, nghiên cứu hồ sơ và tham gia xét xử theo sự phân công, yêu cầu nhiệm vụ của Chánh án TAND tỉnh.

Đối với những vụ án phức tạp, HTND được phân công cần nghiên cứu kỹ hồ sơ, tài liệu trước ngày xét xử để quá trình xét hỏi, thẩm vấn tại phiên tòa đạt hiệu quả cao hơn. Đoàn HTND đặt mục tiêu trong năm 2026 phấn đấu trên 85% HTND được tham gia xét xử, qua đó tiếp tục phát huy vai trò của HTND trong hoạt động tư pháp.

Đoàn HTND cũng kiến nghị Ủy ban MTTQ, các cơ quan, đơn vị, đoàn thể có người được bầu làm HTND quan tâm, tạo điều kiện về thời gian để HTND hoàn thành tốt nhiệm vụ; đề nghị TAND tỉnh quan tâm cấp trang phục cho các HTND khóa mới, tổ chức tổng kết nhiệm kỳ và kịp thời động viên, khen thưởng những HTND có thành tích xuất sắc.

Với sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của TAND tỉnh, sự phối hợp của các cơ quan, đơn vị và tinh thần trách nhiệm của từng HTND, hoạt động của Đoàn HTND TAND tỉnh Lai Châu đang từng bước đi vào nền nếp, hiệu quả.

Việc phát huy tốt vai trò của HTND không chỉ góp phần nâng cao chất lượng xét xử mà còn là yếu tố quan trọng bảo đảm tính dân chủ, khách quan và công bằng trong hoạt động tư pháp, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.