Tăng công cụ kiểm soát an toàn thực phẩm sau vụ 300 tấn thịt lợn bệnh vào bếp ăn trường học

Hà Nội vận hành hệ thống quản lý an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc trước 15/4

Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội chỉ đạo Sở Giáo dục và Đào tạo rà soát toàn diện việc tổ chức bữa ăn bán trú, kịp thời khắc phục tồn tại và bảo đảm minh bạch thông tin thực phẩm. Ngoài ra, yêu cầu Sở Khoa học và Công nghệ hoàn thiện, đưa vào vận hành chính thức hệ thống quản lý an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc trước ngày 15/4.

Theo chỉ đạo, các sở, ban, ngành và chính quyền cơ sở phải thực hiện nghiêm các quy định về an toàn thực phẩm, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, đồng thời kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng nhằm bảo vệ sức khỏe và quyền lợi người tiêu dùng. Việc kiểm tra, giám sát chất lượng thực phẩm lưu thông trên thị trường cần được thực hiện thường xuyên, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các vi phạm.

Đảm bảo an toàn thực phẩm trong các bếp ăn học đường. Ảnh minh họa

Thành phố giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì tổ chức tổng kiểm tra các cơ sở giết mổ, sản xuất, kinh doanh thực phẩm tươi sống cung cấp cho bếp ăn tập thể, trường học và thức ăn đường phố. Đồng thời, yêu cầu kiểm soát chặt hoạt động vận chuyển, trung chuyển động vật và sản phẩm động vật tại các chợ đầu mối, điểm tập kết, kiên quyết xử lý tình trạng hàng hóa không rõ nguồn gốc, không bảo đảm vệ sinh thú y.

Các Sở Y tế, Công Thương, Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm hướng dẫn các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm công khai nguồn gốc sản phẩm, hoàn thành trước ngày 10/4/2026 nhằm phục vụ truy xuất, kiểm tra và giám sát. Công tác hậu kiểm được yêu cầu thực hiện nghiêm, không để thực phẩm kém chất lượng, không rõ xuất xứ lưu hành trên thị trường và trong bếp ăn trường học.

Đối với lĩnh vực giáo dục, Sở Giáo dục và Đào tạo được giao chịu trách nhiệm toàn diện về tổ chức bữa ăn bán trú cho học sinh. Các cơ sở giáo dục phải rà soát, kiểm tra và khắc phục ngay những tồn tại, bảo đảm công khai, minh bạch và đúng quy định. Đồng thời, hơn 2.900 trường học trên địa bàn được yêu cầu rà soát lại toàn bộ nhà cung cấp thực phẩm, xác minh nguồn gốc nguyên liệu và chủ động cảnh báo, xử lý nếu phát hiện nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Một điểm đáng chú ý trong chỉ đạo lần này là việc Hà Nội sẽ đưa vào vận hành chính thức hệ thống quản lý an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc từ ngày 15/4/2026. Hệ thống do Sở Khoa học và Công nghệ hoàn thiện, cho phép các cơ quan, doanh nghiệp và hộ kinh doanh cập nhật, theo dõi thông tin về nguồn gốc, quá trình cung ứng thực phẩm, qua đó nâng cao hiệu quả giám sát và minh bạch thị trường.

Song song đó, thành phố cũng yêu cầu vận hành website chuyên đề về an toàn thực phẩm, kết nối dữ liệu, tiếp nhận và xử lý phản ánh của người dân. Sở Y tế tiếp tục duy trì hiệu quả đường dây nóng 024.1022 (nhánh 8), bảo đảm tiếp nhận thông tin 24/7.

Công tác truyền thông được đẩy mạnh với sự tham gia của Sở Văn hóa và Thể thao, nhằm nâng cao nhận thức của người dân trong việc lựa chọn thực phẩm an toàn, đồng thời công khai các tổ chức, cá nhân vi phạm để cảnh báo cộng đồng.

Lực lượng công an được giao chủ động nắm tình hình, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm, đặc biệt liên quan đến bếp ăn tập thể, bếp ăn trường học và thức ăn đường phố.

Chính quyền các phường, xã phải trực tiếp tổ chức kiểm tra, giám sát thường xuyên và đột xuất, kiểm soát chặt nguồn gốc thực phẩm, đồng thời chịu trách nhiệm nếu để xảy ra vi phạm trên địa bàn. Lãnh đạo thành phố cũng khẳng định sẽ xem xét, xử lý trách nhiệm người đứng đầu nếu buông lỏng quản lý, để xảy ra sai phạm trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.

Xử lý trách nhiệm từng khâu trong vụ 300 tấn thịt lợn bệnh vào bếp ăn trường học

Sau vụ gần 300 tấn thịt lợn bệnh bị phát hiện đưa ra thị trường, một phần đã vào bếp ăn tập thể, trường học, nhiều ý kiến cho rằng khi tiếp nhận thực phẩm chế biến bữa ăn cho học sinh, công tác kiểm tra phải soi xét nghiêm ngặt nhất.

Theo thông tin từ cơ quan chức năng, đường dây tiêu thụ thịt lợn bệnh quy mô lớn bị phát hiện sau quá trình kiểm tra. Lực lượng chức năng xác định hàng trăm tấn thịt lợn nhiễm bệnh, không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm đã được giết mổ, vận chuyển và đưa ra thị trường trong thời gian dài.

Đáng lo ngại, một phần nguồn thực phẩm này được cho là đã lọt vào các bếp ăn tập thể, trong đó có cả trường học. Sự việc nhanh chóng gây bức xúc trong dư luận khi những người bị ảnh hưởng trực tiếp lại là những học sinh, nhóm dễ bị tổn thương trước các nguy cơ sức khỏe.

Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Phạm Quang Biên (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) dẫn chiếu các quy định hiện hành để phân tích khung trách nhiệm của từng nhóm đối tượng liên quan.

Đối với nhóm trực tiếp giết mổ và phân phối, với hành vi thu mua lợn bệnh thuộc diện phải tiêu hủy để chế biến, cung ứng ra thị trường với số lượng lớn có dấu hiệu vi phạm Điều 317 Bộ luật Hình sự về tội Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm.

Theo đó, khung hình phạt cơ bản cho tội danh này là phạt tiền từ 100 đến 400 triệu đồng hoặc phạt tù từ 2 đến 5 năm. Trong trường hợp phạm tội có tình tiết tăng nặng như làm chết 03 người trở lên, thực phẩm có sử dụng nguyên liệu là động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc động vật bị tiêu hủy trị giá 500.000.000 đồng trở lên,... thì khung hình phạt cao nhất là từ 12 năm đến 20 năm tù.

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung như phạt tiền, cấm hành nghề hoặc cấm đảm nhiệm chức vụ trong một thời hạn nhất định.

Đối với nhóm cán bộ, nhân viên thú y, trách nhiệm pháp lý sẽ được phân hóa dựa trên kết quả điều tra về tính chất hành vi. Nếu việc để lọt thịt bẩn xuất phát từ sự buông lỏng kiểm tra mà không có yếu tố vụ lợi, các cá nhân liên quan có thể bị xử lý kỷ luật hành chính hoặc xem xét trách nhiệm về tội Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.

Tuy nhiên, trong trường hợp cơ quan điều tra có đủ căn cứ chứng minh sự bao che, tiếp tay hoặc làm sai lệch hồ sơ kiểm dịch để trục lợi, các đối tượng này có thể đối mặt với tội danh nghiêm trọng hơn như Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản (Điều 355), Giả mạo trong công tác (Điều 359) hoặc Nhận hối lộ (Điều 354).

Riêng với các trường học trực tiếp sử dụng thực phẩm, việc xác định trách nhiệm cần dựa trên nguyên tắc lỗi và nghĩa vụ kiểm soát an toàn thực phẩm. "Việc trường học có phải chịu trách nhiệm liên đới hay không phụ thuộc vào việc nhà trường có lỗi trong khâu lựa chọn, kiểm soát nguồn thực phẩm hay không" Luật sư Biên thông tin.

Nhà trường được xem là bên bị thiệt hại nếu chứng minh đã thực hiện đầy đủ quy trình kiểm soát hồ sơ, hợp đồng và giấy tờ kiểm dịch từ đơn vị có tư cách pháp nhân. Ngược lại, nếu buông lỏng giám sát hoặc không yêu cầu hồ sơ nguồn gốc, không giám sát chất lượng thực phẩm, đơn vị giáo dục có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí bị xem xét trách nhiệm nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

Đặc biệt, nếu có bằng chứng về việc thỏa thuận nhận hoa hồng hoặc biết rõ thực phẩm không an toàn nhưng vẫn đưa vào bếp ăn, các cá nhân phụ trách có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự với vai trò đồng phạm.

Để ngăn chặn triệt để tình trạng này, Luật sư Biênưng đề xuất các giải pháp như: cần sửa đổi Điều 317 theo hướng chỉ áp dụng hình phạt tù, bỏ hình thức phạt tiền đối với khung cơ bản. Đồng thời, cần tăng mức phạt bổ sung về kinh tế, tước giấy phép và cấm đảm nhiệm chức vụ vĩnh viễn trong ngành thực phẩm để tạo tính răn đe tuyệt đối.

Bên cạnh đó, việc nâng cao vai trò của các đơn vị, cá nhân liên quan đến vệ sinh an toàn thực phẩm trong công việc kiểm định, cấp phép và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ kiểm định là yếu tố then chốt để bịt kín con đường tiến tới bàn ăn của thực phẩm bẩn.