Tăng cường bảo vệ quyền hành nghề luật sư bằng chế tài cụ thể

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành nội dung thảo luận

Rút gọn quy trình trở thành luật sư từ 4 bước xuống 2 bước

Trình bày tóm tắt Tờ trình dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật gồm 6 chương, 36 điều (giảm 56 điều so với Luật Luật sư hiện hành).

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày tóm tắt Tờ trình dự án Luật Luật sư (sửa đổi)

Theo đó, dự thảo Luật bổ sung tiêu chuẩn về bản lĩnh chính trị, có đạo đức tốt và liêm chính; bắt buộc bồi dưỡng hằng năm về nhận thức chính trị, chuyên môn; đồng thời cho phép giảng viên luật có thể trở thành luật sư; rút gọn quy trình trở thành luật sư từ 4 bước xuống 2 bước (gộp gia nhập Đoàn và đăng ký tập sự thành gia nhập Đoàn luật sư để tập sự; gộp kiểm tra kết quả tập sự với cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư thành tổ chức kỳ thi quốc gia cấp Chứng chỉ). Hội đồng thi do cơ quan quản lý nhà nước chủ trì, có sự tham gia của Liên đoàn Luật sư Việt Nam, cơ quan tiến hành tố tụng và chuyên gia.

Bên cạnh đó, cho phép luật sư tập sự thực hiện một số hoạt động theo sự phân công, giám sát của luật sư hướng dẫn và được khách hàng đồng ý; bổ sung hành vi bị nghiêm cấm, tăng trách nhiệm xã hội và minh bạch quyền, nghĩa vụ của luật sư với khách hàng; quy định rõ các trường hợp thu hồi Chứng chỉ, Giấy đăng ký hoạt động.

Trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành Luật.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật Luật sư (sửa đổi)

Về tiêu chuẩn và điều kiện hành nghề của luật sư tại Điều 7 dự thảo Luật, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành việc bổ sung tiêu chuẩn đối với luật sư là “có bản lĩnh chính trị vững vàng... kiên quyết bảo vệ công lý, liêm chính và trung thực”.

Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban đề nghị, cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, làm rõ tiêu chuẩn này tại dự thảo Nghị định để bảo đảm phù hợp, thống nhất trong thực tiễn thi hành Luật. Bên cạnh đó, có ý kiến cho rằng, việc đặt tiêu chuẩn “kiên quyết bảo vệ công lý, liêm chính và trung thực” như đối với một số chức danh tư pháp trong bộ máy nhà nước cần được nghiên cứu kỹ lưỡng hơn.

Về việc sửa tiêu chuẩn "có bằng cử nhân luật" thành "có bằng cử nhân luật hoặc thạc sĩ luật hoặc tiến sĩ luật", bên cạnh ý kiến đề nghị giữ quy định “có bằng cử nhân luật” như Luật hiện hành cũng có ý kiến khác tán thành với quy định như trong dự thảo Luật.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị, cơ quan chủ trì soạn thảo đánh giá kỹ tác động của việc sửa đổi tiêu chuẩn này để có phương án phù hợp.

Lượng hóa tiêu chuẩn về bản lĩnh chính trị và cơ chế đánh giá minh bạch

Cho ý kiến tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao Báo cáo thẩm tra sơ bộ của Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng như nỗ lực của Bộ Tư pháp trong việc chủ trì soạn thảo dự án Luật.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, việc sửa đổi lần này là toàn diện, mục tiêu chính là xây dựng đội ngũ luật sư có bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và năng lực chuyên môn; bảo đảm kỷ luật, kỷ cương hành nghề. Cùng với đó, phát triển thị trường dịch vụ pháp lý minh bạch, cạnh tranh lành mạnh, tạo điều kiện cho các tổ chức hành nghề chuyên nghiệp, hội nhập.

Các đại biểu dự phiên họp

Đối với tiêu chuẩn và điều kiện hành nghề của luật sư, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, tiêu chuẩn “bản lĩnh chính trị vững vàng” là điểm mấu chốt, phù hợp với Nghị quyết 27 của Trung ương và các kết luận của Đảng về xây dựng đội ngũ luật sư có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng. Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, cần đặt ra yêu cầu ngăn chặn lợi dụng nghề nghiệp cho mục đích chính trị.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, phải tính toán nếu tiêu chuẩn mang tính định tính cao thì khó lượng hóa. Ai đánh giá? Theo các tiêu chí nào? Có nguy cơ tạo sự tùy nghi khi cấp, thu hồi chứng chỉ hành nghề không?

Do đó, theo Chủ tịch Quốc hội, có thể cụ thể thành các tiêu chí đo lường được, như: không có tiền án cố ý liên quan đến an ninh; cam kết tuân thủ quy tắc đạo đức nghề nghiệp; không lợi dụng thông tin hành nghề xâm phạm lợi ích quốc gia. Nội dung này giao Bộ Tư pháp, Liên đoàn Luật sư đánh giá theo quy trình minh bạch, tránh giao cho UBND cấp xã kiểm tra dễ phát sinh “giấy phép con”.

Về rút gọn quy trình trở thành luật sư và chế định luật sư tập sự, Chủ tịch Quốc hội đánh giá đây là điểm tiến bộ rõ rệt của dự thảo Luật, góp phần giảm thủ tục hành chính, tăng cường cơ hội thực hành, nâng chất lượng đầu vào qua kỳ thi quốc gia, phù hợp với tính chất cắt giảm điều kiện kinh doanh. Đồng thời, cần bảo đảm kỳ thi thực chất, chống “học thuộc lòng”; có phần kỹ năng tranh tụng, đạo đức nghề nghiệp, vừa có lý luận vừa có thực tiễn để đánh giá đội ngũ luật sư.

Quang cảnh phiên họp

Về tổ chức hành nghề, thị trường dịch vụ pháp lý và chuyển đổi số, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, đây là nội dung quan trọng, phải tạo điều kiện hình thành tổ chức hành nghề quy mô lớn, chuyên nghiệp, cạnh tranh với luật sư ở nước ngoài.

Liên quan đến thí điểm luật sư công, Chủ tịch Quốc hội đề nghị, dự án Luật phải tinh gọn, cắt giảm thủ tục, tăng cường quản lý, đồng thời tạo điều kiện phát triển ngành nghề. Nếu điều này thực hiện tốt sẽ nâng vị thế của luật sư Việt Nam, hỗ trợ cải cách tư pháp và kinh tế tư nhân.

Song, Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, phải đề phòng rủi ro tiêu chuẩn bản lĩnh chính trị thiếu lượng hóa có thể làm suy giảm độc lập nghề nghiệp; phân định quản lý nhà nước, tự quản chưa đủ sắc nét dễ chồng chéo hoặc hành chính hóa; chưa đủ mạnh về cạnh tranh quốc tế, bảo vệ quyền hành nghề.

Do đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cần làm rõ, lượng hóa tiêu chuẩn về bản lĩnh chính trị và cơ chế đánh giá minh bạch; tăng cường bảo vệ quyền hành nghề bằng chế tài cụ thể; mở rộng hơn nữa mô hình tổ chức hành nghề và quyền luật sư tập sự; bảo đảm đồng bộ với thí điểm luật sư công và phù hợp với các Hiệp định Thương mại tự do.

Nêu rõ, dự án Luật không chỉ là luật quản lý nghề mà còn bảo vệ công lý và quyền con người, Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị, cần tổ chức tham vấn rộng rãi hơn trong giới hành nghề, doanh nghiệp, chuyên gia độc lập trước khi trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến.

Điều 6 dự thảo Luật quy định nghiêm cấm luật sư sử dụng thông tin từ khách hàng để gây bất lợi cho người đó trong vụ việc khác. Tuy nhiên, tại khoản 3 Điều 19 Bộ luật Hình sự hiện hành lại quy định: người bào chữa phải chịu trách nhiệm hình sự nếu không tố giác thân chủ về các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng khác.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho rằng, điều này có thể đặt luật sư vào tình thế tiến thoái lưỡng nan, xung đột giữa nghĩa vụ bảo mật thông tin với trách nhiệm hình sự nếu pháp luật không xác định rõ giới hạn của từng nghĩa vụ.

Do đó, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, hoàn thiện theo hướng quy định rõ trong dự thảo Luật các trường hợp ngoại lệ của nghĩa vụ bảo mật và cơ chế bảo vệ luật sư khi thực hiện đúng pháp luật. Đồng thời, nghiên cứu sửa khoản 3 Điều 19 Bộ luật Hình sự theo hướng cần có giới hạn nghĩa vụ tố giác của người bào chữa đối với tội sắp xảy ra hoặc đang xảy ra; còn đối với những tội phạm đã kết thúc thì cần ưu tiên nghĩa vụ bảo mật thông tin.