Tăng cường quản lý khai thác khoáng sản trước mùa mưa bão: Bảo vệ tài nguyên, phòng ngừa rủi ro

Việc chủ động kiểm soát, quản lý chặt chẽ hoạt động khoáng sản không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ tài nguyên quốc gia mà còn là giải pháp then chốt để bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản của nhân dân khi mùa mưa, bão, lũ cận kề.

Lực lượng chức năng kiểm tra một phương tiện vận chuyển sỏi, đá trên sông Hồng. Ảnh: Đỗ Tâm

Thực trạng phức tạp

Theo dõi và tổng hợp báo cáo định kỳ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, công tác quản lý nhà nước đối với lĩnh vực địa chất và khoáng sản tại các địa phương có chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, thực tế quản lý hiện nay tồn tại nhiều hạn chế đáng lo ngại. Tình trạng khai thác khoáng sản trái phép vẫn tiếp diễn tại một số khu vực. Việc chấp hành quy định về bảo vệ tài nguyên và môi trường trong các khâu thăm dò, khai thác và chế biến chưa được thực hiện nghiêm túc ở nhiều nơi. Thực trạng này không chỉ gây thất thoát tài nguyên quốc gia, phát sinh hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, mà còn tích tụ những nguy cơ hiểm họa khôn lường…

Khi mùa mưa bão cận kề, những tác động tiêu cực từ thiên tai kết hợp hoạt động khai thác khoáng sản trái phép, không đúng quy trình sẽ để lại những hệ lụy nghiêm trọng. Việc khai thác cát sỏi bừa bãi làm biến dạng dòng chảy, gây sạt lở bờ sông, đe dọa trực tiếp đến hệ thống đê điều và hành lang an toàn sông nước. Tại các mỏ đất, mỏ đá, việc không tuân thủ quy chuẩn an toàn, khai thác quá biên độ tạo ra các moong sâu, vách đá dựng đứng, dễ dẫn đến sạt lở đất, lũ quét khi gặp mưa lớn kéo dài.

Tại Hà Nội, địa bàn được các chuyên gia đánh giá là ít chịu ảnh hưởng trực tiếp của thiên tai so với các tỉnh ven biển hay trung du phía Bắc, công tác phòng ngừa rủi ro vẫn được đặt lên hàng đầu. Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, toàn thành phố hiện có hơn 10 mỏ được cấp phép khai thác khoáng sản như: Đất, cát, đá... Thời gian qua, lực lượng chức năng đã liên tục phát hiện, xử lý nhiều vụ việc vi phạm và được xử lý nghiêm minh.

Thực tế tại Hà Nội chỉ là ví dụ điển hình trong bức tranh chung toàn quốc về quản lý khai thác khoáng sản, tài nguyên. Những vụ việc vi phạm bị phanh phui liên tiếp cho thấy tính chất phức tạp của hoạt động khai thác khoáng sản, quản lý bến bãi, đặc biệt là tại các vùng giáp ranh giữa các tỉnh.

Thanh tra có trọng tâm, gắn trách nhiệm người đứng đầu

Trước yêu cầu siết chặt kỷ cương pháp luật trong quản lý tài nguyên và chủ động ứng phó thiên tai, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, bộ đã có công văn đề nghị UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cần nâng cao hơn nữa hiệu lực, hiệu quả điều hành. Nhiệm vụ trọng tâm là tổ chức thanh tra, kiểm tra hoạt động khoáng sản theo đúng quy định của Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Để tối ưu hóa công tác giám sát, một giải pháp then chốt được Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh là các địa phương thiết lập cơ chế phối hợp đồng bộ giữa cơ quan chuyên môn, lực lượng công an, thanh tra và chính quyền các cấp. Đặc biệt, từng đơn vị, từng địa phương đều được gắn trách nhiệm cụ thể nhằm khắc phục triệt để tình trạng bỏ sót nhiệm vụ hoặc đùn đẩy trách nhiệm, bảo đảm khả năng phát hiện sớm, phòng ngừa vi phạm ngay từ cơ sở.

Chấp hành nghiêm chỉ đạo mang tính chiến lược đó, nhiều địa phương nhanh chóng kích hoạt các phương án bảo vệ tài nguyên gắn với an toàn mùa mưa bão.

Tại Hà Nội, lực lượng Cảnh sát đã triển khai đợt cao điểm tổng kiểm tra, kiểm soát các phương tiện gắn thiết bị bơm, hút, vận chuyển cát, sỏi, đá. Lực lượng chức năng huy động tối đa phương tiện, thiết bị kỹ thuật nhằm xử lý nghiêm vi phạm, bảo vệ an toàn giao thông và hành lang sông nước Thủ đô. Đồng thời, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội tích cực phối hợp với các đơn vị và các tỉnh giáp ranh thực hiện kiểm soát chặt chẽ từ khâu quy hoạch, cấp phép đến vận chuyển.

Tại Điểm b, Khoản 4, Điều 107 của Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024, trách nhiệm của chính quyền các tỉnh đã được quy định rõ ràng và toàn diện trong việc tổ chức kiểm soát, giám sát mọi hoạt động khoáng sản trên địa bàn. Theo đó, các địa phương cần chủ động trong việc quản lý, kiểm tra và xử lý khai thác khoáng sản theo đúng quy định.

Về lâu dài, bên cạnh kiểm soát, siết chặt kỷ cương, cần khuyến khích các doanh nghiệp chủ động đổi mới công nghệ theo hướng hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả khai thác, chế biến. Hoạt động khoáng sản phải chuyển mạnh sang hướng khai thác gắn với chế biến sâu, tăng cường thu hồi khoáng sản đi kèm để nâng cao giá trị gia tăng, giảm tối đa tác động tiêu cực đến môi trường. Đây chính là bước chuyển dịch quan trọng từ khai thác tài nguyên thô sang phát triển kinh tế khoáng sản bền vững.