Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và đại biểu tham quan Triển lãm sách, ảnh của Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật (5/12/1945 - 5/12/2025). Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Trong tương lai, xuất bản sẽ không chỉ là hoạt động in và phát hành sách mà sẽ trở thành một ngành công nghiệp nội dung tri thức. Để xuất bản đáp ứng tốt hơn nhu cầu đọc, học, giải trí và hưởng thụ văn hóa tinh thần của nhân dân; đưa các ấn phẩm, sản phẩm quảng bá đất nước, con người Việt Nam ra thế giới, Ban Bí thư đã ban hành Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới.

Xuất bản - lĩnh vực hoạt động tư tưởng sắc bén của Đảng, Nhà nước và nhân dân

Xuất bản là một lĩnh vực hoạt động tư tưởng sắc bén của Đảng, Nhà nước và nhân dân, có nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến, xây dựng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; là một bộ phận quan trọng của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, với nhiệm vụ tích lũy, sáng tạo và truyền bá các giá trị văn hóa, tinh thần; xây dựng và bồi đắp nền tảng tri thức quốc gia, tạo lập giá trị xã hội; dẫn dắt, định hướng thẩm mỹ, nâng cao dân trí và phát triển văn hóa; xây dựng, bảo vệ, phát huy giá trị con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.

Trong mọi giai đoạn cách mạng, ngành xuất bản luôn đồng hành cùng dân tộc, phát huy truyền thống văn hiến, yêu nước, hoàn thành tốt vai trò của mình, giữ vai trò là “vũ khí tư tưởng” sắc bén của Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Đây cũng là bộ phận quan trọng của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế.

Xuất bản còn có những đóng góp tích cực vào công cuộc bảo tồn, phát huy và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc đồng thời giúp người đọc mở mang hiểu biết, tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại và dân tộc. Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam khẳng định sách có vai trò khám phá và truyền bá vẻ đẹp của tiếng Việt, tạo ra chiều kích mới về tư tưởng, mỹ học của tiếng Việt trong từng giai đoạn phát triển đất nước. Qua đó, sách dựng nên nhân cách Việt Nam thông qua những nhân vật sáng tạo của mình, đó chính là tâm hồn Việt Nam, lối sống Việt Nam, bản lĩnh Việt Nam, văn hóa Việt Nam và giấc mơ Việt Nam.

Trong quá khứ, sách đã góp phần to lớn vào hai cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc. Ngày nay, sách là “chiến binh” trong cuộc đấu tranh chống lại cái ác và nuôi dưỡng những vẻ đẹp nhân tính của con người Việt Nam, tạo cảm hứng sống và xây dựng lý tưởng sống cho nhiều thế hệ người Việt Nam.

Bên cạnh ý nghĩa về mặt đối nội, các xuất bản phẩm còn dựng nên chân dung con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam và văn hóa Việt Nam trước thế giới. Giám đốc Nhà xuất bản Thế giới Phạm Trần Long từng ví rằng: “nếu coi thông tin đối ngoại là một mặt trận, thì báo chí đóng vai trò lực lượng đánh “giáp lá cà”, tạp chí là lực lượng “pháo binh tầm trung” thì sách là “binh chủng tên lửa tầm xa”. Ba loại hình này đều nhằm phục vụ mục tiêu chung về quảng bá hệ giá trị văn hóa Việt Nam.

Hiện cả nước có 52 nhà xuất bản. Nhiều nhà xuất bản đã, đang có những bước đi thích hợp, tạo sự đổi mới căn bản trong hoạt động quản lý, sản xuất, hình thành mô hình, sản phẩm mới đáp ứng những thay đổi về nhu cầu, thói quen tiếp nhận, thụ hưởng thông tin của người dân trên nền tảng số. Năm 2025, xuất bản vẫn giữ được nhịp độ tăng trưởng khá cao với khoảng 51.000 xuất bản phẩm, trong đó có 42.000 đầu sách, 9.000 là các ấn phẩm khác. Tổng số lượng bản sách và ấn phẩm đạt khoảng 543 triệu bản, giảm 8 - 9% so với năm 2024. Tuy nhiên, xuất bản phẩm điện tử năm 2025 tăng trưởng khá tốt, với khoảng hơn 5.200 xuất bản phẩm, 35 triệu lượt truy cập. Chuyển đổi số diễn ra khá mạnh mẽ, có 35/52 nhà xuất bản làm xuất bản điện tử, đạt hơn 50%. Doanh thu xuất bản đạt khoảng 4.106 tỷ đồng, giảm 8% so với năm 2024.

Dù vậy, nếu so với quy mô sách in mỗi năm, con số này được cho là vẫn còn khá khiêm tốn, phản ánh quá trình chuyển đổi số trong ngành xuất bản vẫn đang ở giai đoạn đầu và cần được thúc đẩy mạnh mẽ hơn.

Ở mảng phát hành, các kênh phát hành trực tuyến, thương mại điện tử và mạng xã hội ngày càng đóng vai trò quan trọng góp phần mở rộng khả năng tiếp cận của bạn đọc. Trong khi đó, các kênh phát hành truyền thống, hệ thống các nhà sách có sự suy giảm đáng kể. Sự cạnh tranh trong mảng phát hành cũng ngày càng gay gắt, đòi hỏi các đơn vị phát hành ngày càng phải tìm tòi, sáng tạo hơn trong việc tiếp cận bạn đọc.

Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng với hoạt động xuất bản

Cuốn sách ảnh song ngữ Việt - Anh “80 năm Quốc hội Việt Nam (1946 - 2026)" do Nhà xuất bản Thông tấn (TTXVN) phối hợp với Vụ Thông tin và Thư viện thuộc Văn phòng Quốc hội tổ chức biên soạn, xuất bản Nhân kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên (6/1/1946 - 6/1/2026). Ảnh: TTXVN

Trước mỗi giai đoạn lịch sử, để đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ, Đảng ta đều ban hành các Nghị quyết, Chỉ thị, quy định để chỉ đạo, định hướng và tạo điều kiện cho ngành xuất bản phát triển.

Trong đó phải kể đến Chỉ thị số 08-CT/TW ngày 31/3/1992 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo và quản lý nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác báo chí, xuất bản với những chỉ đạo mới, kiên quyết tổ chức, lập lại kỷ cương, trật tự trong hoạt động xuất bản, tạo điều kiện cho bước phát triển mới trong những năm sau. Tiếp đó, một loạt văn bản chỉ đạo, quản lý của Đảng, Nhà nước được ban hành, đặc biệt là Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 25/8/2004 của Ban Bí thư Trung ương Đảng khóa IX về nâng cao chất lượng toàn diện của hoạt động xuất bản.

Và nay, để tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với xuất bản, khẳng định và phát huy vai trò trụ cột tư tưởng, văn hóa, bồi đắp tri thức, định hướng thẩm mỹ, nâng cao dân trí, Ban Bí thư đã ban hành Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới.

Theo quan điểm chỉ đạo của Ban Bí thư, xuất bản phải đáp ứng tốt nhu cầu đọc, học, giải trí và hưởng thụ văn hóa tinh thần của nhân dân; trở thành ngành kinh tế-công nghệ phát triển, giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị.

Về mục tiêu cụ thể, đến năm 2030, ngành xuất bản sẽ được xây dựng tinh gọn, mạnh, chất lượng, hiện đại hóa; hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, đa nền tảng, đa sản phẩm; chú trọng thực hiện các nhiệm vụ chính trị tư tưởng, văn hóa giải trí, khoa học-công nghệ, giáo dục-đào tạo.

Ngành xuất bản thực hiện chuyển đổi số sâu rộng, đầu tư phát triển hạ tầng, nền tảng công nghệ, nội dung số, 100% nhà xuất bản tham gia xuất bản điện tử và ứng dụng chuyển đổi số trong quy trình xuất bản; 80% cơ sở in có công nghệ hiện đại, quy mô và là ngành công nghiệp phụ trợ quan trọng.
Chỉ thị cũng nêu nhiệm vụ thúc đẩy mạnh mẽ văn hóa đọc, hình thành các thiết chế văn hóa tạo không gian văn hóa đọc, học tập, sáng tạo trong cộng đồng hướng đến xây dựng phong trào toàn dân đọc sách; đẩy mạnh giao lưu, hợp tác quốc tế về xuất bản với các nước, cơ quan văn hóa uy tín trên thế giới.

Đến năm 2045, Việt Nam có hệ thống xuất bản, truyền thông phát triển mạnh, đa dạng, hiện đại, đáp ứng tốt nhu cầu đọc, học, giải trí và hưởng thụ văn hóa tinh thần của nhân dân trong kỷ nguyên mới; trở thành ngành kinh tế số, doanh nghiệp số xuất bản Việt Nam, có năng lực vươn ra toàn cầu; là trung tâm sáng tạo, giao lưu, hợp tác hàng đầu với các nước có hoạt động xuất bản, truyền thông lớn ở khu vực Đông Nam Á và quốc tế, góp phần nâng cao vị thế và ảnh hưởng của Việt Nam trên trường quốc tế.

Để thực hiện hóa các mục tiêu trên, Chỉ thị 04-CT/TW đã đề ra 9 nhiệm vụ và giải pháp. Trong đó, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của nhà nước; xây dựng, hoàn thiện quy định của Đảng và pháp luật về xuất bản; tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông mọi nguồn lực, có cơ chế, chính sách ưu đãi vượt trội thúc đẩy ngành xuất bản phát triển ngang tầm khu vực và thế giới. Xây dựng chiến lược phát triển xuất bản, định vị sản phẩm của xuất bản gắn với công nghiệp văn hóa, phát triển ngành xuất bản chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại...

Bên cạnh đó là các giải pháp xây dựng hạ tầng kỹ thuật số, nền tảng dữ liệu xuất bản số dùng chung toàn ngành; nuôi dưỡng và phát triển văn hóa đọc; thực hiện mô hình hợp tác công tư để lan tỏa giá trị văn hóa quốc gia; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao…

Có thể khẳng định, trong bối cảnh thị trường xuất bản còn chưa tương xứng với tiềm năng, Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới được xem là cơ hội quan trọng, tạo động lực để ngành phát triển mạnh mẽ thời gian tới./.

An Ngọc (TTXVN)