Tăng cường thực thi bản quyền trên môi trường số

Đây là nội dung được nhấn mạnh tại Hội thảo về thực thi bản quyền trên môi trường số do Cục Bản quyền tác giả Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) phối hợp với Cục Bản quyền tác giả Nhật Bản tổ chức chiều 30/7, tại Hà Nội.

Quang cảnh Hội thảo. Ảnh: D.THIỆN

Hội thảo là hoạt động triển khai các nội dung hợp tác giữa hai nước trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan, đồng thời tạo diễn đàn trao đổi chính sách, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và nâng cao năng lực thực thi trong bối cảnh công nghệ số phát triển nhanh chóng.

Chia sẻ tại Hội thảo, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả Việt Nam Trần Hoàng cho biết, chuyển đổi số và AI đang mở ra cơ hội lớn cho các ngành công nghiệp văn hóa khi chỉ với một thiết bị kết nối internet, một tác phẩm có thể được phổ biến tới hàng triệu người trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, sự phát triển của công nghệ cũng kéo theo nhiều thách thức đối với công tác bảo hộ và thực thi quyền tác giả.

Theo ông Trần Hoàng, các hành vi sao chép, truyền đạt trái phép, phát tán nội dung trên các nền tảng số, livestream, dịch vụ chia sẻ tệp, website xuyên biên giới, cũng như việc sử dụng tác phẩm phục vụ phát triển các công nghệ mới đang đặt ra yêu cầu phải đổi mới cả về thể chế, công nghệ và cơ chế phối hợp thực thi.

“Việc tăng cường thực thi quyền tác giả trên môi trường số không chỉ nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả mà còn góp phần xây dựng môi trường sáng tạo lành mạnh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, thu hút đầu tư và phát triển bền vững các ngành công nghiệp văn hóa” - ông Trần Hoàng nhấn mạnh.

Đại diện Cục Bản quyền tác giả Việt Nam cũng cho biết, Việt Nam luôn xác định bản quyền là một trong những trụ cột của nền kinh tế sáng tạo. Thời gian qua, hệ thống pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan không ngừng được hoàn thiện; năng lực thực thi được tăng cường; ứng dụng công nghệ số trong quản lý nhà nước được đẩy mạnh cùng với việc mở rộng hợp tác quốc tế.

Riêng trong lĩnh vực thực thi trên môi trường số, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, chủ thể quyền, doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian và các nền tảng số nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm phạm quyền tác giả.

Đề cập đến quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản, ông Trần Hoàng cho biết, Bản ghi nhớ hợp tác được ký kết năm 2015 giữa Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam và Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản đã tạo nền tảng quan trọng để hai bên tăng cường trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm, nâng cao năng lực và thúc đẩy hợp tác trong bảo hộ quyền tác giả, bao gồm cả trên môi trường số.

Thông qua khuôn khổ hợp tác này, nhiều hoạt động trao đổi đoàn, hội thảo chuyên đề và chia sẻ kinh nghiệm đã được triển khai hiệu quả, góp phần nâng cao năng lực quản lý và thực thi quyền tác giả của hai nước. Hội thảo lần này tiếp tục là minh chứng cho mối quan hệ hợp tác thiết thực giữa Việt Nam và Nhật Bản trong lĩnh vực này.

Ông Trần Hoàng - Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phát biểu. Ảnh: D.THIỆN

Về phía Nhật Bản, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả Nhật Bản Kawakami Toshihiro cho biết, Nhật Bản luôn coi bảo hộ quyền tác giả, đặc biệt trên môi trường số, là nền tảng phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo như anime và manga. Trong bối cảnh vi phạm bản quyền trên không gian mạng ngày càng phức tạp, nhất là đối với các tác phẩm được phát hành xuyên biên giới, sự phối hợp giữa các quốc gia trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.

“Hội thảo là cơ hội rất tốt để các đại biểu chia sẻ kinh nghiệm, giới thiệu chính sách và mô hình thực thi của hai nước, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, thúc đẩy sự phát triển bền vững của các ngành công nghiệp sáng tạo” - ông Kawakami Toshihiro nhấn mạnh.

Tại Hội thảo, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả Việt Nam Phạm Thị Kim Oanh đã phân tích những thách thức nổi bật trong thực thi bản quyền trên môi trường số như tốc độ lan truyền nhanh của nội dung vi phạm, chi phí vi phạm thấp nhưng lợi nhuận bất chính cao, tính ẩn danh xuyên biên giới gây khó khăn cho việc truy vết, tình trạng tái diễn thông qua thay đổi tên miền liên tục và hoạt động trục lợi có tổ chức.

Theo bà Oanh, để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, hệ thống pháp luật Việt Nam đã được hoàn thiện trên cơ sở Luật Sở hữu trí tuệ cùng các lần sửa đổi năm 2022 và 2025, các nghị định hướng dẫn, trong đó có Nghị định số 341/2025/NĐ-CP. Bà cũng cho biết, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian (ISP) giữ vai trò quan trọng trong quy trình thực thi. Theo quy định, doanh nghiệp ISP phải gỡ bỏ nội dung vi phạm trong vòng 24 giờ khi có yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; đối với yêu cầu của chủ thể quyền, việc tạm gỡ bỏ hoặc chặn truy cập phải được thực hiện trong vòng 72 giờ để các bên tiến hành quy trình phản đối hoặc chứng minh.

Trong khuôn khổ Hội thảo, các đại biểu Việt Nam và Nhật Bản đã trao đổi kinh nghiệm thực thi bản quyền; chia sẻ mô hình bảo vệ bản quyền trong lĩnh vực âm nhạc, truyện tranh, xuất bản; đồng thời thảo luận cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, chủ thể quyền và doanh nghiệp công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm bản quyền trong bối cảnh các nền tảng số và AI phát triển mạnh.

Các đại biểu cũng thống nhất định hướng xây dựng hệ sinh thái bản quyền số minh bạch, bền vững trên ba trụ cột gồm: tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nghiên cứu xây dựng Luật Bản quyền tác giả chuyên biệt và quy định rõ về dữ liệu huấn luyện AI; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ trong rà soát, cảnh báo vi phạm tự động; tăng cường hợp tác quốc tế, thiết lập cơ chế đối thoại bản quyền thường niên để phối hợp xử lý hiệu quả các hành vi vi phạm xuyên biên giới./.