Tăng cường thực thi luật phòng chống thuốc lá: Địa phương đồng loạt hành động

Nhiều hộ kinh doanh trên địa bàn Lai Châu treo biển không bán thuốc lá cho trẻ em dưới 18 tuổi. Ảnh ST

Chế tài mạnh hơn, quyết tâm cao hơn

Năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong công tác phòng, chống tác hại thuốc lá khi Nghị định số 90/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực từ ngày 15/5. Các quy định mới tăng mức xử phạt đối với nhiều hành vi vi phạm, đặc biệt là sử dụng thuốc lá tại địa điểm cấm và sử dụng các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.

Theo quy định, người hút thuốc tại địa điểm cấm có thể bị phạt từ 200.000 đến 500.000 đồng. Các cơ sở không bố trí biển cấm hút thuốc hoặc không tổ chức giám sát việc tuân thủ có thể bị xử phạt từ 3 đến 5 triệu đồng. Đáng chú ý, hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bị phạt từ 3 đến 5 triệu đồng; trường hợp chứa chấp người khác sử dụng tại địa điểm thuộc quyền quản lý có thể bị phạt tới 10 triệu đồng và buộc tiêu hủy tang vật.

Trong bối cảnh đó, Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá (25-31/5) và Ngày Thế giới không thuốc lá (31/5) được triển khai rộng khắp với chủ đề: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”. Thông điệp hướng tới cảnh báo những chiêu thức quảng bá tinh vi của các sản phẩm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang nhắm vào giới trẻ.

Nhiều địa phương triển khai đồng bộ

Tại Điện Biên, Ban Chỉ đạo Phòng, chống tác hại của thuốc lá tỉnh đã tổ chức lễ mít tinh quy mô lớn với sự tham gia của lãnh đạo các sở, ngành, giáo viên và học sinh trên địa bàn. Đây là một trong những hoạt động điểm nhấn của đợt cao điểm truyền thông năm nay.

Ông Phạm Giang Nam - Giám đốc Sở Y tế tỉnh Điện Biên, cho biết tỷ lệ hút thuốc lá tại địa phương đã giảm từ 28,2% năm 2018 xuống còn 17,7% năm 2022. Kết quả này có được nhờ việc duy trì hiệu quả các mô hình “Cơ quan, đơn vị, trường học, cơ sở y tế không khói thuốc”.

Tuy nhiên, lãnh đạo ngành y tế địa phương cũng cảnh báo nguy cơ gia tăng nhanh chóng của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng trong thanh thiếu niên. Đây là thách thức mới đối với công tác bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai.

Ông Vừ A Sử - Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Điện Biên, nhấn mạnh rằng dù được quảng bá bằng hình thức hiện đại, bắt mắt nhưng các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới vẫn chứa nicotine cùng nhiều hóa chất độc hại. Không có bất kỳ sản phẩm thuốc lá nào an toàn đối với sức khỏe con người.

Sau lễ mít tinh, hàng trăm cán bộ, đoàn viên và học sinh đã tham gia diễu hành tuyên truyền trên các tuyến phố chính nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về tác hại của thuốc lá.

Tại Lai Châu, Ban Chỉ đạo phòng, chống tác hại thuốc lá tỉnh đã ban hành kế hoạch triển khai đợt cao điểm truyền thông trên toàn địa bàn. Các đơn vị y tế từ tỉnh đến huyện đồng loạt tổ chức tuyên truyền, tư vấn và phổ biến quy định pháp luật mới.

Song song với công tác truyền thông, các lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, kiểm soát khu vực biên giới nhằm ngăn chặn thuốc lá nhập lậu và thuốc lá điện tử xâm nhập thị trường nội địa.

Tại Lào Cai, địa phương tập trung xây dựng và nhân rộng các mô hình “Trường học không khói thuốc”, “Khách sạn - nhà hàng không khói thuốc”, đặc biệt tại các khu du lịch trọng điểm như Sa Pa và Bắc Hà. Đây cũng là địa bàn thường xuyên phát hiện các vụ buôn bán thuốc lá điện tử nhập lậu, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng quản lý thị trường và công an trong công tác kiểm tra, xử lý.

Nhân viên y tế bên bảng cấm hút thuốc lá tại Trung tâm Y tế khu vực Lâm Hà, Lâm Đồng. Ảnh ST

Lâm Đồng đẩy mạnh xây dựng môi trường không khói thuốc

Lâm Đồng là một trong những địa phương triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá trong cộng đồng.

UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2026 với mục tiêu nâng cao nhận thức của người dân, giảm tỷ lệ hút thuốc và xây dựng môi trường sống, làm việc không khói thuốc. Các cơ quan hành chính, trường học, bệnh viện, doanh nghiệp dịch vụ và phương tiện vận tải công cộng đều được yêu cầu thực hiện nghiêm quy định cấm hút thuốc.

Ngành giáo dục tiếp tục duy trì 100% trường học không khói thuốc, góp phần bảo vệ học sinh, sinh viên trước nguy cơ tiếp xúc với các sản phẩm thuốc lá. Các cơ sở y tế và đơn vị vận tải hành khách cũng tăng cường giám sát việc thực hiện quy định về môi trường không khói thuốc.

Tại Trung tâm Y tế khu vực Đơn Dương, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá được triển khai nghiêm túc thông qua nhiều giải pháp cụ thể như gắn biển cấm hút thuốc, tổ chức tuyên truyền trực tiếp và thành lập đội giám sát thường xuyên nhắc nhở bệnh nhân cùng người nhà.

Đặc biệt, quy định không hút thuốc được đưa vào tiêu chí thi đua hằng tháng. Nhân viên vi phạm sẽ bị hạ mức xếp loại, qua đó nâng cao ý thức chấp hành trong toàn đơn vị. Nhờ những giải pháp này, tình trạng hút thuốc trong khuôn viên bệnh viện đã giảm đáng kể.

Để bảo đảm tính đồng bộ, UBND tỉnh Lâm Đồng giao nhiệm vụ cụ thể cho từng sở, ngành. Sở Y tế chủ trì công tác hướng dẫn, kiểm tra liên ngành; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng mô hình “Điểm du lịch không khói thuốc”; Sở Công Thương và Công an tỉnh tăng cường kiểm soát lưu thông, ngăn chặn hoạt động buôn lậu thuốc lá.

Hưởng ứng kế hoạch chung của tỉnh, Sở Xây dựng Lâm Đồng cùng các tổ chức đoàn thể triển khai nhiều hoạt động tuyên truyền tại cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp. Chiến dịch “Hành trình xanh” được phát động nhằm vận động các doanh nghiệp vận tải thực hiện nghiêm quy định cấm hút thuốc trên phương tiện công cộng, góp phần xây dựng môi trường giao thông văn minh, an toàn.

Đưa cuộc chiến chống thuốc lá đi vào chiều sâu

Thực tế cho thấy nhận thức cộng đồng về tác hại của thuốc lá đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nhiều địa phương đã xây dựng thành công các mô hình không khói thuốc, góp phần giảm tỷ lệ người hút thuốc và hạn chế tình trạng hút thuốc thụ động.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa truyền thông và thực thi vẫn còn hiện hữu. Tình trạng hút thuốc tại nơi công cộng, buôn bán thuốc lá nhập lậu và sự xuất hiện ngày càng phổ biến của thuốc lá điện tử vẫn là những thách thức lớn.

Kết quả đạt được tại Điện Biên với mức giảm gần 11 điểm phần trăm tỷ lệ hút thuốc trong vòng 4 năm cho thấy hiệu quả của việc đầu tư bài bản, liên tục và có sự phối hợp đồng bộ giữa các ngành, các cấp. Đây cũng là kinh nghiệm quan trọng để các địa phương khác tham khảo trong quá trình triển khai các chương trình phòng, chống tác hại thuốc lá.

Trong giai đoạn tới, cùng với việc tăng cường tuyên truyền và xử lý vi phạm theo các quy định mới, việc sử dụng hiệu quả nguồn lực từ ngân sách nhà nước và Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá cần tiếp tục được giám sát chặt chẽ. Chỉ khi các giải pháp được triển khai đồng bộ từ truyền thông, giáo dục đến kiểm tra, xử phạt, cuộc chiến chống thuốc lá mới thực sự đi vào chiều sâu, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và xây dựng môi trường sống lành mạnh, văn minh.