Tăng cường trách nhiệm hỗ trợ người lao động làm việc ở nước ngoài

Đại biểu Chu Lương Trí (Đoàn Quảng Ninh). Ảnh: Media Quốc hội

Đại biểu Chu Lương Trí (Đoàn Quảng Ninh) đánh giá cao việc dự thảo luật quy định mức trần tiền dịch vụ và không cho phép thu tiền môi giới với người lao động. Tuy nhiên theo ông, cơ quan soạn thảo cần xem xét tổng thể số tiền người lao động phải bỏ ra thay vì chỉ quản lý từng khoản riêng lẻ.

“Ngoài tiền dịch vụ, người lao động có thể phải trả các khoản liên quan đến đào tạo ngoại ngữ, kỹ năng nghề, hồ sơ, thủ tục và những nội dung cần thiết khác. Các khoản thu nhỏ lẻ khi cộng lại có thể trở thành gánh nặng lớn,” ông Trí dẫn chứng.

Đại biểu đề nghị quy định rõ trong nghị định hướng dẫn về các nhóm chi phí, nguyên tắc xác định mức thu, trách nhiệm công khai và cung cấp chứng từ. Người lao động phải được thông báo đầy đủ tổng chi phí trước khi ký hợp đồng; mọi khoản thu đều cần có căn cứ rõ ràng.

Đại biểu này cũng đề nghị làm rõ quyền lợi của người Việt Nam được đưa ra nước ngoài dưới hình thức thực tập, đào tạo hoặc nâng cao kỹ năng nghề. Thực tế có trường hợp mang danh nghĩa thực tập, đào tạo nhưng công việc, thời gian và trách nhiệm không khác nhiều so với lao động chính thức. Theo ông, dự thảo cần có tiêu chí phân biệt các hình thức này với hoạt động đưa người lao động đi làm việc theo hợp đồng.

Đại biểu Dương Mạc Kiên (Đoàn Cao Bằng) cho biết tại phiên họp tổ, nhiều đại biểu đã đề nghị luật hóa nguyên tắc hoàn trả tiền cho người lao động khi không được tuyển chọn hoặc không xuất cảnh được mà không phải do lỗi của người lao động, kèm theo thời hạn hoàn trả cụ thể. Tuy nhiên báo cáo giải trình, tiếp thu lại chưa thỏa đáng về vấn đề quyền được trả lại tiền của người lao động ở giai đoạn chuẩn bị nguồn này.

Do đó đại biểu đề nghị bổ sung ngay tại Khoản 2 Điều 18 của dự thảo nguyên tắc: Người lao động được hoàn trả toàn bộ các khoản tiền đã nộp trong thời gian do luật định (có thể là 30 ngày) khi không được bên nước ngoài tuyển chọn, không xuất cảnh được hoặc chương trình chấm dứt mà không do lỗi của người lao động. Hồ sơ, chứng từ, phương thức thanh toán giao Chính phủ quy định chi tiết.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn TP HCM). Ảnh: Media Quốc hội

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn TP HCM) nhận thấy dự thảo Luật đã có một bước tiến khi quy định chỉ được thu phí đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ sau khi người lao động được phía nước ngoài tuyển chọn. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị quy định rõ hơn ngay trong luật 3 nguyên tắc: Không thu tiền tuyển dụng; không thể hiện thành tiền giữ chỗ hoặc đặt cọc; mọi khoản thu phải công khai, có chứng từ.

“Nếu không đưa được người lao động đi theo cam kết thì phải hoàn trả các khoản chi phí trong thời hạn cụ thể. Điều này rất quan trọng vì người chịu rủi ro lớn nhất thường không phải là doanh nghiệp mà chính là người lao động và gia đình của họ,” đại biểu Trung nói.

Góp ý vào Khoản 4, điều 18 dự thảo Luật quy định giao UBND cấp xã theo dõi, giám sát hoạt động tuyển chọn lao động, đại biểu Đào Chí Nghĩa (Đoàn Cần Thơ) cho rằng quy định này chưa thật sự phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hiện nay; bởi cấp xã không có lực lượng theo dõi, giám sát và cũng không đủ thông tin để kiểm tra các hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài.

Để vừa phù hợp với năng lực của cấp xã, vừa xác định rõ trách nhiệm, đại biểu đề nghị chuyển từ cơ chế “theo dõi, giám sát” sang cơ chế “tiếp nhận thông tin, phối hợp xác minh và chuyển xử lý”. Theo ông, giao UBND cấp xã có trách nhiệm tiếp nhận thông tin tuyển chọn lao động trên địa bàn; phối hợp xác minh ban đầu; trường hợp phát hiện dấu hiệu thu tiền trái quy định, tuyển dụng trái phép hoặc có dấu hiệu lừa đảo thì chuyển ngay hồ sơ, thông tin đến cơ quan chuyên môn cấp tỉnh để xử lý.

Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy (Đoàn TP HCM). Ảnh: Media Quốc hội

Về quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp dịch vụ trong hỗ trợ pháp lý cho người lao động, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy (Đoàn TP HCM) cho rằng quy định chỉ tư vấn và hỗ trợ người lao động tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý khi bị lạm dụng, bạo lực hoặc phân biệt đối xử là chưa đầy đủ.

Lý giải cho quan điểm trên, đại biểu cho biết trong thời gian làm việc ở nước ngoài, người lao động có thể cần hỗ trợ pháp lý trong nhiều trường hợp khác như bị nợ lương, bị giữ giấy tờ, bị đơn phương chấm dứt hợp đồng, xảy ra tai nạn lao động hoặc phát sinh tranh chấp về quyền lợi theo hợp đồng. Đây là những trường hợp ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi nhưng không thuộc diện "lạm dụng hay bạo lực".

Do đó, đại biểu đề nghị sửa quy định theo hướng: Doanh nghiệp có trách nhiệm tư vấn pháp luật và hỗ trợ người lao động tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý khi quyền, lợi ích hợp pháp của họ bị xâm phạm hoặc khi phát sinh tranh chấp cần hỗ trợ pháp lý.

Phát biểu giải trình cuối phiên thảo luận, Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết quản lý Nhà nước trong lĩnh vực đưa người lao động ra nước ngoài là mối quan tâm lớn của các đại biểu Quốc hội và thành viên Chính phủ. Cơ chế phối hợp để phòng ngừa rủi ro, bảo vệ quyền lợi của người lao động là rất quan trọng, không chỉ khi họ ở nước ngoài mà ngay từ khi tư vấn trong nước.

Về trách nhiệm của địa phương, dự thảo luật sửa đổi lần này đã phân quyền cho Ủy ban nhân dân cấp xã nhiệm vụ tiếp nhận, giám sát công tác chuẩn bị nguồn trên địa bàn, đồng thời giao nhiệm vụ xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này. Dự thảo luật cũng bổ sung quy định doanh nghiệp phải có người đại diện ở nước ngoài để kịp thời hỗ trợ, giải quyết các vấn đề phát sinh cho người lao động.

Tiếp thu các ý kiến đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng cho biết cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Văn hóa và Xã hội, Ủy ban Pháp luật và Ủy ban Tư pháp của Quốc hội để tổng hợp, hoàn thiện dự thảo luật trình Quốc hội xem xét, quyết định.