Tăng cường vai trò giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc

Nâng tầm giám sát, phản biện trong kiến tạo chính sách

Các dự thảo nghị quyết, đề án quyết định chiều hướng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh luôn đòi hỏi khắt khe về tính hợp pháp, tính khoa học và khả năng ứng dụng thực tiễn. Nhằm đáp ứng yêu cầu đó, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Nghệ An đã thành lập và phát huy tối đa vai trò của 4 hội đồng tư vấn, quy tụ 38 trí thức, chuyên gia uy tín. Đây chính là lực lượng tham mưu đắc lực, tạo ra "sức nặng" trong từng ý kiến đóng góp.

Hội nghị ra mắt các hội đồng tư vấn của Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh. Ảnh: Mai Hoa

Hoạt động với phương châm bám sát nội dung dự thảo và đối chiếu chặt chẽ với thực tiễn, Hội đồng Tư vấn về dân chủ, giám sát và phản biện xã hội đã kịp thời phát hiện, kiến nghị nhiều nội dung quan trọng. Ông Lê Bá Thiệu - Trưởng phòng Tuyên truyền phổ biến và theo dõi thi hành pháp luật (Sở Tư pháp Nghệ An), thành viên Hội đồng chia sẻ: "Hội đồng luôn chú trọng nhận diện và kiến nghị điều chỉnh những quy định thiếu tính khả thi, gây lãng phí nguồn lực hoặc làm phát sinh thủ tục rườm rà. Một ý kiến phản biện có giá trị phải chỉ rõ điểm chưa phù hợp, phân tích nguyên nhân, đối tượng chịu tác động và đề xuất hướng giải quyết. Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo các chính sách ban hành luôn dễ hiểu, dễ thực hiện và mang lại hiệu quả thực chất".

Song hành cùng đó, Hội đồng Tư vấn kinh tế tập trung phân tích chuyên sâu các chính sách vĩ mô, quản lý đất đai và phân bổ nguồn lực. PGS.TS Hồ Thị Hiền, giảng viên cao cấp Trường Đại học Nghệ An, thành viên Hội đồng cho biết: "Quan điểm xuyên suốt của chúng tôi là chính sách phải sát thực tiễn, cắt giảm chi phí tuân thủ và thực sự tạo đòn bẩy kinh tế. Đơn cử, Hội đồng đã kiến nghị áp dụng cơ chế một cửa liên thông, chuyển từ tư duy "quản lý" sang "hỗ trợ" doanh nghiệp; đồng thời chú trọng khơi thông Quỹ phát triển đất nhằm tạo quỹ đất sạch thu hút đầu tư, kết hợp phát triển nhà ở xã hội để giữ chân nguồn nhân lực".

Trong khi đó, Hội đồng Tư vấn về Văn hóa - Xã hội đảm nhận việc rà soát, đánh giá các dự thảo nghị quyết, đề án liên quan trực tiếp đến đời sống như giáo dục, y tế, an sinh xã hội, đảm bảo các văn bản khi đi vào đời sống đáp ứng đúng nhu cầu thực tiễn. Thầy giáo Trần Trung Hiếu, giáo viên Trường THPT chuyên Phan Bội Châu, thành viên Hội đồng chia sẻ: "Thời gian gần đây, chúng tôi tham gia rất cụ thể vào các đề án, dự thảo; như câu chuyện sáp nhập ở các trường học trong bối cảnh hiện nay để làm sao không làm xáo trộn tình hình giáo dục cụ thể của các địa phương. Phân tích, tham vấn 3 nghị quyết quan trọng của Trung ương, gồm Nghị quyết 71 về giáo dục, Nghị quyết 80 về văn hóa và Nghị quyết 57 về khoa học, công nghệ. Chúng tôi góp ý với góc độ là một người tham vấn về mặt chính sách, chủ trương để làm sao mà các Nghị quyết đó đi vào cuộc sống nó nhanh hơn, hiệu quả hơn và phù hợp với điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội của tỉnh”.

Nhờ sự phân vai rõ ràng và phương pháp làm việc khoa học, chất lượng các ý kiến phản biện từ 4 hội đồng tư vấn luôn tạo được sức nặng và được các cơ quan soạn thảo đánh giá rất cao. Ông Lương Văn Khánh - Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo khẳng định: "Các ý kiến phản biện từ MTTQ mang góc nhìn khách quan, thực tiễn. Điều này giúp cơ quan soạn thảo nhận diện và điều chỉnh kịp thời các nội dung về phân bổ nguồn vốn, lựa chọn mô hình sinh kế phù hợp đối với vùng đồng bào miền núi của tỉnh. Qua đó, đảm bảo tính khả thi và đẩy nhanh tiến độ giải ngân khi thực hiện các chính sách dân tộc, tôn giáo".

Phối hợp kiểm tra việc phát triển kinh tế rừng của đồng bào miền núi phía Tây Nghệ An. Ảnh: Kim Hoa

Phát huy dân chủ từ cơ sở, củng cố niềm tin

Nếu ở cấp tỉnh, hoạt động giám sát, phản biện xã hội tập trung vào việc kiến tạo các nghị quyết, đề án, thì tại cơ sở, công tác này lại bám sát vào đời sống, phát huy vai trò chủ thể của nhân dân.

Tại xã Yên Trung, 6 tháng đầu năm 2026, Ủy ban MTTQ xã đã chủ động giám sát việc giải quyết thủ tục hành chính, việc cấp bù thủy lợi phí năm 2025 và tổ chức phản biện 5 đề án trọng điểm. Bà Bùi Thị Hạnh Lê - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Yên Trung khẳng định: "Thông qua các hội nghị đối thoại và hoạt động của Ban Giám sát đầu tư cộng đồng, người dân được biết, được bàn, được làm, được kiểm tra và được thụ hưởng. Vai trò của Mặt trận thực sự là cầu nối gắn kết chính quyền với nhân dân". Cảm nhận rõ quyền làm chủ, ông Nguyễn Đình Thảo, người dân xã Yên Trung chia sẻ: "Khi ý kiến được lắng nghe và giải quyết thấu đáo, bà con rất phấn khởi. Các công trình có ban giám sát của xóm thì chất lượng luôn được đảm bảo, niềm tin vào cấp ủy, chính quyền ngày càng vững chắc".

MTTQ xã Yên Trung nắm bắt tâm tư, ý kiến của người dân. Ảnh: Kim Hoa

Tại xã Nghĩa Lộc, công tác giám sát thi công hệ thống hồ đập phòng chống thiên tai cũng được triển khai đồng bộ. Ông Trương Văn Dương - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Nghĩa Lộc cho biết: "Công trình liên quan đến tính mạng và tài sản nhân dân nên không thể lơ là. Có sự tham gia giám sát của MTTQ và ban giám sát đầu tư cộng đồng, yêu cầu nhà thầu thi công có trách nhiệm hơn, mang lại công trình an toàn tuyệt đối". Từ góc độ người thụ hưởng, ông Phùng Thế Dân đúc kết: "Khi quyền làm chủ được phát huy, Nhà nước và nhân dân cùng làm, mọi việc đều thành công".

MTTQ xã Nghĩa Lộc giám sát công trình đầu tư trên địa bàn. Ảnh: Kim Hoa

Động lực đổi mới này đang tiếp tục được nhân rộng. Ngay trong tháng 8/2026, Đề án số 18 được quán triệt sâu rộng với quy định mang tính bước ngoặt: 100% dự thảo nghị quyết, chính sách quan trọng phải được gửi đến MTTQ góp ý, với thời gian cung cấp hồ sơ tối thiểu 15 ngày.

Ông Phan Sỹ Cường - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Nghệ An nhấn mạnh: "Ủy ban MTTQ tỉnh đã đổi mới phương thức triển khai, bám sát thực tiễn cơ sở. Nổi bật là việc tổ chức “Tháng lắng nghe dân nói” trong toàn hệ thống để nắm bắt trực tiếp tâm tư, nguyện vọng chính đáng của các tầng lớp nhân dân. Từ đó cụ thể hóa các chủ trương, đề án của Trung ương và của tỉnh vào đời sống một cách thiết thực nhất".

Sự phối hợp nhịp nhàng, hiệu quả giữa hệ thống Mặt trận và cấp ủy, chính quyền các cấp trong công tác giám sát, phản biện xã hội là yếu tố then chốt để ý Đảng hòa quyện cùng lòng dân. Khối đại đoàn kết và sức mạnh dân chủ ấy sẽ là nguồn động lực to lớn, đưa Nghệ An hiện thực hóa khát vọng trở thành cực tăng trưởng tầm quốc gia trong giai đoạn mới.

Dấu ấn công tác giám sát, phản biện xã hội tại Nghệ An:

Giai đoạn 2020 - 2025: Ủy ban MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội các cấp đã tham gia góp ý 21.491 dự thảo văn bản (gồm 4.284 văn bản quy phạm pháp luật và 17.207 dự thảo nghị quyết, đề án). Tổ chức phản biện thành công 5.902 dự thảo. Nổi bật là việc góp ý các văn kiện quan trọng như: Luật Đất đai (sửa đổi), Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025 - 2030, dự thảo Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII và thứ XIV của Đảng.

Giai đoạn 2026 - 2030 (theo Đề án 18): Quy định bắt buộc 100% dự thảo nghị quyết, chính sách quan trọng phải được gửi đến MTTQ để lấy ý kiến góp ý, phản biện. Thời gian cung cấp hồ sơ được luật hóa tối thiểu 15 ngày nhằm đảm bảo các Hội đồng tư vấn và chuyên gia có đủ quỹ thời gian nghiên cứu chuyên sâu, chất lượng.