Hà Nội giảm điểm ngập sau mưa lớn, chuyên gia cảnh báo chưa thể chủ quan

Những điểm đen ngập úng ở Hà Nội đã không còn

Những năm gần đây, biến đổi khí hậu khiến các trận mưa lớn, thời tiết cực đoan xuất hiện thường xuyên hơn, làm gia tăng nguy cơ ngập úng tại nhiều khu vực. Năm 2025, dưới tác động của hoàn lưu bão số 10 và 11, Hà Nội có nơi ghi nhận lượng mưa 500-600mm, vượt gần 200% năng lực thiết kế của hệ thống thoát nước. Thành phố ghi nhận 220 điểm ngập, trong đó 160 điểm tại 35 phường và 60 điểm tại 24 xã. Một số khu vực ngập sâu 50-70cm, kéo dài 3-5 ngày.

Thế nhưng, những ngày qua, tại Hà Nội, mưa xuất hiện trên diện rộng, có thời điểm lượng mưa lớn trong thời gian ngắn hơn 150mm. Trên nhiều tuyến phố từng được xem là điểm nóng về úng ngập, giao thông vẫn cơ bản duy trì bình thường.

Một số vị trí phía Tây phát sinh úng ngập, nhiều khu vực từng thường xuyên ngập như Võ Chí Công - Ciputra, trước cửa Sân vận động quốc gia Mỹ Đình, Thái Hà, Nguyễn Khuyến, Phùng Hưng, Phú Xá, Cổ Linh - Đàm Quang Trung… chưa tái diễn tình trạng ngập như trước.

Nhiều tuyến phố Hà Nội ngập nặng sau trận mưa lớn năm 2025. Ảnh: Tuấn Anh

Thống kê đêm 23 đến sáng 24/8, thành phố có mưa trên diện rộng, nhiều nơi ở mức lớn như Hai Bà Trưng (146,5 mm), Yên Sở (138,1 mm), Tây Mỗ (107,5 mm) và Phú Thượng (104,8 mm) nhưng không ghi nhận điểm ngập. Theo thống kê năm 2025, với trận mưa 70-100 mm, toàn thành phố sẽ có 71 điểm ngập nhưng đợt mưa dài ngày này, nhiều trận lớn hơn mà không phát sinh điểm nào.

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, kết quả này đến từ 5 dự án hệ thống, 5 hồ điều hòa mới được đưa vào vận hành trước mùa mưa 2026. Đến nay, thành phố đã bổ sung thêm 83 ha mặt nước từ 19 hồ điều hòa, giúp tăng 3,4 triệu m3 dung tích trữ nước. Năng lực tiêu thoát được nâng thêm 33,08 m3/s nhờ cải tạo và xây mới hệ thống trạm bơm. Trung tâm cũng yêu cầu các đơn vị thoát nước kích hoạt kịch bản ứng phó ở mức cao nhất. Hơn 2.500 công nhân và 200 thiết bị được huy động trực 24/24h

Theo phương án của Sở Xây dựng Hà Nội, với lượng mưa trung bình từ 50 đến 70 mm/giờ, toàn thành phố dự kiến xuất hiện khoảng 14 điểm úng ngập. Trong đó có 12 điểm trên các tuyến đường trục chính do thành phố quản lý và 2 điểm thuộc các tuyến đường do xã, phường quản lý.

Tại các vị trí này, lực lượng chức năng dự kiến bố trí 36 bộ biển cảnh báo, 6 bộ rào chắn cùng lực lượng thường trực để theo dõi tình hình, tổ chức điều tiết giao thông khi cần thiết.

Khi lượng mưa tăng lên mức từ 70 đến 100 mm/giờ, nguy cơ ngập gia tăng nhanh chóng. Số điểm úng ngập có thể lên tới 84 vị trí, trong đó có 23 vị trí được xác định là có nguy cơ ngập sâu. Đây là những điểm cần được ưu tiên bố trí rào chắn, biển cảnh báo và huy động lực lượng liên ngành ứng trực. Đáng chú ý, trong kịch bản cực đoan khi lượng mưa vượt 100 mm/giờ, Hà Nội có thể phải ứng phó với khoảng 220 điểm úng ngập trên toàn địa bàn.

Trong số này có 126 điểm trên các tuyến đường trục chính và 94 điểm thuộc các tuyến đường do xã, phường quản lý. Đây là kịch bản đòi hỏi mức độ huy động lực lượng, phương tiện và tổ chức giao thông cao nhất.

Để ứng phó, thành phố dự kiến bố trí gần 450 biển cảnh báo, 98 bộ rào chắn và gần 200 nhân sự trực tiếp làm nhiệm vụ chốt chặn, hướng dẫn và điều hành giao thông tại các khu vực có nguy cơ phát sinh ùn tắc, ngập sâu.

Để chống ngập lâu dài, không phải là giải pháp tình thế

GS.TS. Trần Đức Hạ, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu cấp thoát nước và Môi trường, Hội Cấp Thoát nước Việt Nam, cho rằng các dự án đang triển khai thể hiện quyết tâm lớn của Hà Nội trong việc giảm áp lực ngập úng trước mắt.

Hà Nội đã rút kinh nghiệm kịp thời từ các trận mưa lịch sử hồi cuối tháng 9 và đầu tháng 10 năm 2025. Sở Xây dựng thành phố cũng đã xác định rõ sáu nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này, qua đó cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để đề xuất các dự án tức thời, khẩn cấp nhằm ứng phó với vấn đề ngập úng từ sớm trước mùa mưa năm 2026. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thời tiết ngày càng bất thường, các trận mưa lớn có thể xảy ra bất cứ lúc nào, đòi hỏi chúng ta cần có sự chuẩn bị chu đáo.

Đường khu vực trước sân vận động Mỹ Đình không còn tình trạng ngập khi mưa lớn. Ảnh: PV

Các dự án khẩn cấp mà thành phố đang triển khai nhiều khả năng góp phần quan trọng trong việc giải quyết bài toán này, nhưng rõ ràng chưa thể giải quyết triệt để vấn đề ngập úng tại Thủ đô. "Tôi cho rằng đây chỉ là những giải pháp ứng phó ngắn hạn dựa trên bài học thực tiễn sau những trận mưa cực đại những năm gần đây, đặc biệt là hai trận mưa lịch sử năm 2025, bởi hầu hết các công trình mới chỉ tập trung giải quyết cục bộ cho các khu vực cụ thể", GS.TS Trần Đức Hạ cho biết.

Hiện dự án lớn nhất đang được triển khai là xây dựng các hồ điều hoà, trong đó có các hồ điều hòa liên quan đến trạm bơm Yên Nghĩa (công suất 125 m³/giây). Đây được xem là một dự án cấp thiết nhằm giải quyết tình trạng thiếu hồ chứa nước, dù các trạm bơm đầu mối đã được đưa vào hoạt động 3 - 4 năm. Các giải pháp khác như cải tạo kênh Thụy Phương, cống thoát nước dọc đường Võ Chí Công cũng giúp thành phố giải quyết bài toán tiêu thoát ngập úng cho khu vực phía Tây Hồ Tây, đồng thời hỗ trợ đưa nước từ sông Nhuệ bổ cập cho sông Tô Lịch.

Bên cạnh đó, để thí điểm khả năng cắt lũ tức thời, thành phố đang triển khai xây dựng hầm chứa nước mưa ở các điểm ngập thường xuyên tại chợ Hàng Da và dốc cầu Đuống. Thực tế thành phố tính đến giải pháp này do tình trạng bê tông hoá và thiếu hụt các hồ điều hoà ở nhiều nơi, khiến nguy cơ ngập úng gia tăng. Tuy nhiên, với dung tích các hầm chứa nước mưa chỉ khoảng 1.800m³ hay 2.500m³, con số này không có nghĩa lý gì khi xảy ra các trận mưa lớn. Do đó, đây cũng chỉ là một phương án thăm dò, nhằm rút kinh nghiệm trước khi nhân rộng.

Theo chuyên gia, để giải quyết căn cơ và triệt để vấn đề này chắc chắn chúng ta phải đề cập đến yếu tố kỹ thuật, đòi hỏi những giải pháp, cách tiếp cận toàn diện.

Trước hết, quy hoạch thoát nước phải gắn chặt với quy hoạch giao thông, cũng như quy hoạch xây dựng và sử dụng đất, tôn trọng lưu vực tự nhiên. Ba quy hoạch này phải được xây dựng thống nhất, triển khai đồng bộ và đồng thời.

Quy hoạch nền cao độ phải tôn trọng lưu vực tự nhiên, đảm bảo dòng chảy về phía hạ lưu, tránh xây dựng lấn chiếm trục thoát nước chính hướng ra các con sông nội đô, sông Nhuệ, sông Đáy,... Vấn đề này không còn quá xa lạ và không phải chưa từng được nhắc đến, nhưng trong thực tế việc kiểm soát, quản lý quy hoạch vẫn tồn tại nhiều vấn đề.

Hà Nội cũng cần xác định rõ quy hoạch hệ thống thoát nước không chỉ có hồ hay cống tiêu thoát, mà cần xây dựng thành quy hoạch các vùng. Trong đó có những vùng đệm thoát nước mà trên đó không xây dựng các công trình kiên cố và quy mô lớn, nhằm sẵn sàng chứa tạm nước nếu như xảy ra tình trạng ngập úng nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, thành phố cần tập trung đầu tư quy mô lớn nhằm nâng cao năng lực hệ thống thoát nước. Các suy nghĩ quy hoạch hệ thống thoát nước gồm bố trí cống, đào kênh, lắp đặt trạm bơm,… Ngoài các công trình trạm bơm, mương cống, hệ thống thoát nước mưa đô thị phải có các trung tâm để quan trắc, dự báo, điều hành thoát nước, đầy đủ trang thiết bị cho hệ thống vận hành, và vùng chứa nước tạm,…Tuy nhiên, đây là vấn đề cần đầu tư toàn diện với một nguồn kinh phí rất lớn.