Tăng cường vai trò ứng phó thách thức toàn cầu

Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng phát biểu tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Nhóm các nền kinh tế mới nổi (BRICS) mở rộng. (Ảnh: TTXVN)

Hội nghị lần này bị phủ bóng bởi xung đột và khủng hoảng năng lượng. Cuộc chiến tại Iran cùng cuộc khủng hoảng nhiên liệu liên quan là chủ đề chi phối các cuộc thảo luận trong khuôn khổ hội nghị. Tham gia hội nghị, các nước Iran, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) có lập trường khác biệt liên quan cuộc xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran nổ ra từ cuối tháng 2.

Các cuộc xung đột, tình trạng bất ổn kinh tế, cùng các thách thức về thương mại, công nghệ và khí hậu đang định hình cục diện toàn cầu. Trong bối cảnh đó, ngày càng có nhiều kỳ vọng, nhất là từ các nền kinh tế mới nổi và các nước đang phát triển, rằng BRICS sẽ đóng vai trò mang tính xây dựng và ổn định. Vì thế, hội nghị lần này là cơ hội để các nước trao đổi quan điểm, thúc đẩy sự đồng thuận, đồng thời xem xét các biện pháp thiết thực nhằm tăng cường hợp tác nội khối. Những vấn đề về phát triển vẫn giữ vai trò trung tâm khi nhiều quốc gia đang tiếp tục phải đối mặt thách thức về an ninh năng lượng, lương thực, phân bón, y tế và khả năng tiếp cận tài chính.

BRICS được thành lập năm 2009, như một diễn đàn của các nền kinh tế mới nổi quy mô lớn, nhằm tìm kiếm tiếng nói lớn hơn trong các thể chế toàn cầu vốn do phương Tây chi phối. Ban đầu khối chỉ gồm 5 nước là Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi. Sau đó, BRICS được mở rộng với sự tham gia của Ai Cập, Ethiopia, Iran, Saudi Arabia, Indonesia và UAE nhằm tăng cường ảnh hưởng chính trị và kinh tế trên toàn cầu.

Ấn Độ luôn đóng một vai trò trụ cột và cân bằng trong BRICS. Với vị thế và tầm ảnh hưởng của mình, New Delhi thường tập trung vào việc biến khối này thành một thực thể thực chất hơn là chỉ dừng lại ở các tuyên bố chính trị. Chủ đề “Xây dựng năng lực chống chịu, đổi mới, hợp tác và phát triển bền vững” cho Năm Chủ tịch BRICS 2026 của Ấn Độ được các thành viên ủng hộ.

Kết thúc hội nghị 2 ngày, Ấn Độ ra Tuyên bố Chủ tịch tái khẳng định cam kết củng cố quan hệ đối tác chiến lược BRICS dựa trên 3 trụ cột chính trị-an ninh, kinh tế-tài chính và giao lưu nhân dân.

Liên quan tình hình Tây Á, tuyên bố thừa nhận tồn tại những quan điểm khác biệt giữa một số thành viên về chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, an ninh hàng hải, bảo vệ cơ sở hạ tầng dân sự và tính mạng người dân. Dù còn khác biệt, BRICS vẫn nhất trí nêu bật sự cần thiết phải sớm giải quyết cuộc khủng hoảng hiện nay thông qua đối thoại và ngoại giao, tôn trọng luật pháp quốc tế, đồng thời bảo đảm lưu thông thương mại hàng hải an toàn, không bị gián đoạn qua các tuyến đường thủy quốc tế. Nhiều thành viên BRICS cũng bày tỏ quan ngại về tác động của các diễn biến gần đây tại Trung Đông đối với kinh tế toàn cầu, nhất là thương mại và an ninh năng lượng.

Diễn biến phức tạp của tình hình quốc tế hiện nay cho thấy các thể chế đa phương và hệ thống quản trị toàn cầu cần được củng cố đủ mạnh để bảo vệ và đề cao các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, đồng thời phản ứng hiệu quả trước các xung đột cũng như những tác động tiêu cực đối với thương mại, năng lượng, chuỗi cung ứng và tăng trưởng toàn cầu.

Do vậy, hội nghị nhấn mạnh tiếp tục cải cách hệ thống quản trị toàn cầu, tăng cường chủ nghĩa đa phương theo hướng bao trùm, đại diện và hiệu quả hơn nhằm ứng phó các thách thức toàn cầu và tăng cường tiếng nói của các nước đang phát triển, nhất là tại Liên hợp quốc và Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Tiến trình này cần dựa trên đối thoại, hợp tác, tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và luật pháp quốc tế, đồng thời thu hẹp khác biệt, thúc đẩy lòng tin và công bằng. Hội nghị cũng kêu gọi cải cách các cấu trúc tài chính quốc tế, tăng khả năng ứng phó thách thức kinh tế, bảo đảm an ninh lương thực, năng lượng và chuỗi cung ứng, đồng thời củng cố hệ thống thương mại đa phương công bằng, cởi mở, dựa trên luật lệ, với Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) giữ vai trò trung tâm.

Việc mở rộng BRICS thời gian qua phản ánh ảnh hưởng ngày càng lớn của khối trong quản trị toàn cầu. BRICS đã từng bước khẳng định vai trò trong thúc đẩy đối thoại, hợp tác và tiếng nói của các nước phương Nam, hướng tới một trật tự thế giới công bằng và bao trùm hơn.