Tăng hỗ trợ để thu hút lao động học nghề

Người lao động thất nghiệp còn chưa mặn mà với việc tham gia học nghề. Ảnh: ST

Người lao động không thiết tha học nghề

Việc tăng mức hỗ trợ học nghề, thiết kế chính sách học nghề sát thực tiễn, khuyến khích người lao động chủ động tham gia… được coi là những giải pháp then chốt để cải thiện tình trạng này.

BHTN là chế độ an sinh xã hội nhằm bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi bị mất việc làm, đồng thời hỗ trợ học nghề, duy trì việc làm, tìm việc làm trên cơ sở đóng góp vào Quỹ BHTN. Khi hưởng BHTN, người lao động được nhận rất nhiều quyền lợi để đảm bảo cuộc sống trong khi chưa tìm được việc làm mới như: Trợ cấp thất nghiệp, bảo hiểm y tế miễn phí và đặc biệt là chi phí hỗ trợ học nghề…

Tại Trung tâm Dịch vụ việc làm TP. Hồ Chí Minh, hiện Trung tâm đang phối hợp với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp mở các lớp dạy nghề từ 3 đến 6 tháng được miễn 100% học phí cho người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp với nhiều ngành nghề phong phú, phù hợp với xu thế và yêu cầu của thị trường lao động hiện nay như: điện công nghiệp - dân dụng, cơ khí, thực hành kế toán doanh nghiệp, vi tính văn phòng, chăm sóc da, kỹ thuật trang điểm, phiên dịch tiếng Hoa thương mại v.v.. Riêng lái xe hạng B sẽ được hỗ trợ học phí từ 3.750.000đ/khóa đến 4.500.000đ/khóa.

Ngoài ra, Trung tâm còn hỗ trợ giới thiệu việc làm cho học viên hoàn thành các khóa học, đảm bảo người lao động có thể nhanh chóng quay trở lại thị trường và tìm được công việc phù hợp với kỹ năng mới được đào tạo.

Cơ sở Đào tạo nghề của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Tĩnh cũng thường xuyên tổ chức các khóa học nghề kỹ thuật chế biến món ăn, pha chế đồ uống… dành cho các học viên đang hưởng trợ cấp thất nghiệp, nhằm giúp họ nâng cao kỹ năng và sớm tìm được việc làm mới.

Theo các chuyên gia, việc tổ chức các khóa học nghề cho người lao động hưởng BHTN không chỉ giúp họ nâng cao kỹ năng mà còn là bước đệm quan trọng để họ tự tin quay trở lại thị trường lao động. Tuy nhiên, theo thống kê nhanh của Trung tâm Quốc gia về Dịch vụ việc làm, Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), tính từ đầu năm đến ngày 18/12/ 2025, trên toàn quốc có 766.222 người hưởng trợ cấp thất nghiệp, trong số đó, chỉ có 21.710 người được hỗ trợ học nghề, chiếm gần 3% số người nhận trợ cấp thất nghiệp.

Thông tin từ Trung tâm Dịch vụ việc làm TP. Hồ Chí Minh cũng cho thấy, thời gian qua, Trung tâm đã và đang làm tốt chính sách BHTN, trong đó công tác tư vấn hỗ trợ học nghề cho người lao động thất nghiệp luôn được chú trọng. Tuy nhiên, trong 10 tháng năm 2025, trong số 191.587 lao động đăng ký hưởng trợ cấp thất nghiệp, chỉ có 5.606 lao động đăng ký học nghề, chiếm 3,11%.

Những con số trên là minh chứng cho thấy, quyền lợi được hỗ trợ đào tạo nghề của người lao động chưa được khai thác tối đa. Trên thực tế, chính sách học nghề nhằm đảm bảo người lao động có thể chuẩn bị tốt hơn trước khi tìm kiếm một công việc mới. Đặc biệt, đối với lao động phổ thông, thông qua việc học nghề họ có thể trang bị cho mình một ngành nghề chuyên môn phù hợp với bản thân để tìm kiếm công việc ổn định, đảm bảo cuộc sống về sau.

Tuy nhiên, hầu hết người lao động khi bị mất việc đều lựa chọn hưởng trợ cấp thất nghiệp và mong muốn tìm ngay cho mình một công việc mới để đảm bảo kinh tế, chăm lo cho bản thân và gia đình mà không “mặn mà” với phương án đầu tư thời gian học nghề.

Phân tích nguyên nhân của tình trạng trên, ông Ngô Xuân Liễu - Giám đốc Trung tâm Quốc gia về Dịch vụ việc làm chỉ rõ, nguyên nhân đến từ cả ba phía: Cơ sở đào tạo chưa đáp ứng nhu cầu xã hội, chi phí cao, thiếu ngành nghề phù hợp; người lao động chủ yếu quan tâm đến trợ cấp, cần thu nhập ngay nên chọn việc phổ thông; doanh nghiệp thiếu lao động giản đơn, nên dù có đào tạo, người lao động vẫn chỉ được bố trí công việc ngắn hạn, khó gắn bó với nghề đã học.

Khó khăn còn đến từ việc phối hợp giữa cơ quan bảo hiểm, trung tâm dịch vụ việc làm và cơ sở đào tạo nghề chưa linh hoạt; vướng mắc trong thanh toán học phí khiến tiến độ mở lớp bị kéo dài. Những yếu tố này làm giảm hiệu quả chính sách.

Từ thực tế địa phương, Trung tâm Dịch vụ việc làm TP. Hồ Chí Minh cũng chỉ ra một số nguyên nhân dẫn đến tình trạng người lao động chưa thiết tha với việc học nghề khi đang hưởng trợ cấp thất nghiệp như: Nhu cầu học nghề của người lao động khá đa dạng, không tập trung cùng thời điểm và địa điểm. Vì vậy, việc tổ chức lớp học dành cho nhóm lao động đặc thù này gặp nhiều khó khăn.

Đa số người lao động chỉ mong muốn nhanh chóng tìm ngay công việc mới để trang trải cuộc sống cho bản thân và gia đình. Nhiều trường hợp tìm kiếm công việc làm thêm (công việc bán thời gian), kinh doanh tự do trong thời gian hưởng BHTN để giải quyết khó khăn trước mắt như: giao hàng, chạy xe ôm công nghệ, phụ hồ, phụ quán… thay vì lựa chọn học nghề.

Một nguyên nhân khác là người lao động hưởng trợ cấp thất nghiệp chưa hiểu rõ được các nghề đào tạo và nhu cầu của thị trường lao động với các nghề đào tạo. Do đó, họ lo lắng rằng việc học nghề ngắn hạn không giúp họ tìm được công việc tốt hơn hoặc có thu nhập cao hơn so với công việc cũ, dẫn đến tâm lý thờ ơ, không tin tưởng vào hiệu quả của chương trình hỗ trợ.

Chưa kể, nhiều lao động, nhất là người lớn tuổi, có tâm lý đợi hưởng hết chế độ trợ cấp thất nghiệp hoặc ngại học tập, ngại thay đổi nghề nghiệp, và mong muốn tìm kiếm, quay lại công việc cũ hoặc công việc tương tự.

Mở rộng quyền lợi học nghề

Nhằm khắc phục bất cập trên, khuyến khích người thất nghiệp tham gia đào tạo nghề và tìm kiếm cơ hội việc làm, Luật Việc làm năm 2025 có hiệu lực từ 01/01/2026 đã bổ sung các quy định nhằm tạo điều kiện cho người lao động học nghề, nâng cao kỹ năng.

Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Tĩnh thường xuyên tổ chức các lớp đào tạo nghề cho người lao động hưởng trợ cấp thất nghiệp. Ảnh: vicclamhatinh.vn

Luật Việc làm quy định bốn chế độ bảo hiểm thất nghiệp gồm: Tư vấn, giới thiệu việc làm; hỗ trợ người lao động tham gia đào tạo, nâng cao kỹ năng nghề; trợ cấp thất nghiệp; hỗ trợ người sử dụng lao động đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng để duy trì việc làm. Trong đó, chế độ tư vấn, giới thiệu việc làm giữ nguyên như hiện hành.

Điểm mới là chế độ hỗ trợ học nghề được mở rộng thành hỗ trợ người lao động tham gia đào tạo, nâng cao kỹ năng nghề với nội dung phong phú hơn. Ngoài hỗ trợ học phí như trước, người lao động còn được hỗ trợ tiền ăn trong thời gian tham gia đào tạo, giúp người thất nghiệp giảm bớt khó khăn khi tham gia học nghề. Quy định này góp phần khuyến khích người thất nghiệp chủ động học nghề, đào tạo lại để sớm quay trở lại thị trường lao động, thay vì chỉ trông chờ vào trợ cấp tiền mặt.

Cùng với đó, Luật sửa đổi điều kiện hỗ trợ người sử dụng lao động đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ, kỹ năng nghề để duy trì việc làm cho người lao động tham gia BHTN theo hướng giúp người sử dụng lao động dễ tiếp cận hơn.

Bên cạnh đó, để chính sách BHTN gắn với mục tiêu giải quyết việc làm và hỗ trợ học nghề tiếp tục phát huy hiệu quả hơn nữa, nhiều ý kiến cho rằng cần tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người lao động về quyền lợi được hỗ trợ học nghề cũng như mở rộng các ngành nghề đào tạo phù hợp với nhu cầu thị trường.

Cùng với đó, cần đổi mới công tác tư vấn, giới thiệu về làm nhằm thu hút lao động thất nghiệp hưởng chính sách trợ cấp thất nghiệp tham gia học nghề.

Theo ông Lê Quang Trung - nguyên Phó Cục trưởng phụ trách Cục Việc làm: “Cần phải thường xuyên đổi mới, đa dạng hóa các hoạt động tư vấn giới thiệu việc làm; ứng dụng các công nghệ thông tin, công nghệ số; làm tốt công tác thông tin thị trường lao động và cần có sự hợp tác của người lao động, người sử dụng lao động; đào tạo, nâng cao năng lực và kỹ năng của người làm dịch vụ việc làm và cơ sở hạ tầng”.

HÀ THANH