Tăng mức phạt vi phạm hành chính: Cân bằng giữa răn đe và khả năng chấp hành

Chiều 26/10, góp ý dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) tại phiên thảo luận Tổ 2 (Đoàn ĐBQH TP HCM), nhiều ý kiến đề nghị hoàn thiện các quy định theo hướng bảo đảm tính nghiêm minh, hiệu lực thực thi pháp luật, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp; tạo điều kiện để người vi phạm khắc phục hậu quả, sửa sai.

Quang cảnh phiên thảo luận Tổ 2 (Đoàn ĐBQH TP HCM). (Ảnh: Mạnh Tưởng)

Cần đánh giá kỹ tác động, giới hạn phạm vi áp dụng mức phạt cao

Thảo luận về dự án Luật, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan đề nghị đánh giá thận trọng tác động của việc nâng mức phạt, nhất là với những hành vi vi phạm giao thông mà số tiền xử phạt có thể vượt quá giá trị phương tiện của người vi phạm.

Theo đại biểu, cần làm rõ căn cứ đề xuất tăng mức phạt và đánh giá tác động đối với từng lĩnh vực. Bà cũng băn khoăn khi dự thảo quy định mức phạt tối đa theo lĩnh vực ở mức khái quát, còn mức cụ thể sẽ do Chính phủ quy định tại các nghị định. Với chính sách có tác động rộng đến xã hội, đại biểu đặt vấn đề về khả năng Quốc hội tham gia góp ý thực chất đối với những quy định chi tiết này.

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan.

Dẫn ví dụ từ lĩnh vực giao thông đường bộ, bà Phong Lan cho rằng tăng mức phạt có thể góp phần lập lại trật tự, nhưng cần tính đến điều kiện kinh tế và thu nhập của người dân. Bà nêu trường hợp tài xế công nghệ vi phạm, phải nộp tiền phạt lớn hơn giá trị chiếc xe dùng để mưu sinh, đồng thời đặt câu hỏi nếu người vi phạm phải bỏ xe thì sẽ tiếp tục kiếm sống bằng cách nào.

Theo đại biểu, việc xử phạt cần bảo đảm tính răn đe nhưng cũng phải cân nhắc hệ quả xã hội, tránh đẩy người dân vào hoàn cảnh khó khăn.

Cùng quan điểm cần giới hạn phạm vi áp dụng mức phạt cao hơn mức chung, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh cho rằng chính sách này chỉ nên áp dụng tại những địa bàn có tính chất đặc thù như đô thị đặc biệt và khu kinh tế đặc biệt. Không nên trao quyền áp dụng mức phạt cao hơn cho tất cả thành phố và đối với mọi hành vi vi phạm.

Đại biểu nhấn mạnh dự án luật có nhiều quy định liên quan đến việc hạn chế quyền con người, quyền công dân, vì vậy cần tiếp tục rà soát để bảo đảm cơ sở pháp lý đầy đủ, phạm vi điều chỉnh hợp lý và tính khả thi khi thực hiện.

Còn đại biểu Trương Thị Bích Hạnh lưu ý rằng nâng mức phạt tối đa có thể mở rộng khả năng xử lý những hành vi nghiêm trọng hoặc mang lại lợi ích kinh tế lớn, nhưng không đồng nghĩa tự động làm tăng hiệu quả phòng ngừa. Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào khả năng phát hiện vi phạm, cách xác định mức phạt cụ thể và việc tổ chức thi hành quyết định xử phạt.

Đại biểu Trương Thị Bích Hạnh (TP HCM).

Tăng tính răn đe nhưng phải bảo đảm tính tương xứng

Ở chiều ngược lại, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy bày tỏ quan điểm ủng hộ đề xuất nâng mức phạt. Theo bà, thực tiễn xử phạt vi phạm nồng độ cồn và giao thông cho thấy chế tài nghiêm khắc có thể tạo chuyển biến rõ rệt trong hành vi của người dân.

Đại biểu dẫn chứng việc nhiều người chủ động từ chối uống rượu, bia khi phải lái xe; những người cùng bàn cũng ý thức hơn trong việc không ép nhau uống, bởi đã nhận thức rõ trách nhiệm khi tham gia giao thông.

“Tôi nghĩ rằng với trình độ tuân thủ pháp luật của người dân nước ta ở thời điểm hiện nay, chúng ta cần chấp nhận việc nâng mức phạt lên cao hơn để tăng tính răn đe”, đại biểu Diệu Thúy nêu quan điểm.

Theo bà, sau khoảng 5-10 năm, khi ý thức chấp hành pháp luật được cải thiện, Quốc hội có thể xem xét điều chỉnh mức xử phạt. Còn ở thời điểm hiện tại, bà ủng hộ phương án tăng mức phạt do cơ quan soạn thảo đề xuất.

Tuy nhiên, đại biểu cũng đặt ra yêu cầu phải làm rõ căn cứ xác định mức phạt và bảo đảm tính tương xứng giữa chế tài với tính chất, mức độ vi phạm. Việc tăng mức phạt cần đi cùng khả năng phát hiện, xử lý và thi hành quyết định, đồng thời ngăn chặn tình trạng người vi phạm vẫn thu được lợi ích kinh tế lớn hơn nhiều so với khoản tiền phải nộp.

Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy phát biểu tại phiên thảo luận chiều 26/10. (Ảnh: Mạnh Tưởng)

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị quy định cụ thể nguyên tắc xác định các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ, tạo cơ sở để cơ quan có thẩm quyền áp dụng thống nhất, tránh cùng một hành vi nhưng được đánh giá khác nhau.

Ngoài vấn đề mức phạt, các đại biểu cũng đề nghị rà soát nhiều quy định khác trong dự thảo.

Về kéo dài thời hiệu xử phạt, cần dựa trên số liệu thực tế để xác định lĩnh vực nào thực sự cần thiết, thay vì áp dụng đồng loạt. Việc kéo dài thời hiệu phải đi kèm yêu cầu xử lý kịp thời, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với quy định về lập biên bản, xác minh và ra quyết định xử phạt.

Đối với hình thức cảnh cáo, cần làm rõ điều kiện áp dụng để tránh xung đột giữa quy định chung của luật và quy định xử phạt trong từng lĩnh vực chuyên ngành. Trường hợp cảnh cáo là hình thức xử phạt chính được quy định riêng cho một hành vi, cần cân nhắc điều kiện áp dụng phù hợp; trường hợp được lựa chọn giữa cảnh cáo và hình thức xử phạt khác, có thể xem xét tính chất, mức độ vi phạm cùng các tình tiết liên quan.

Đối với người chưa thành niên, dự thảo cần quy định cụ thể trách nhiệm của cha mẹ, người giám hộ khi người vi phạm không có khả năng nộp phạt hoặc khắc phục hậu quả, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người không trực tiếp thực hiện hành vi vi phạm.