Tăng sức chống chịu cho hệ thống năng lượng trước các rủi ro phi truyền thống

Không chỉ là bài toán nguồn cung

Tại tọa đàm, "An ninh năng lượng - Trụ cột của an ninh quốc gia trong bối cảnh rủi ro an ninh phi truyền thống", do Viện An ninh phi truyền thống (Trường Quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội) phối hợp với Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ, cùng Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam, tổ chức ngày 22-7, các chuyên gia thống nhất, khái niệm an ninh năng lượng cần được nhìn nhận theo cách tiếp cận toàn diện hơn trong bối cảnh thế giới đối mặt với hàng loạt rủi ro phi truyền thống, như xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu, an ninh mạng và quá trình chuyển dịch năng lượng.

Quang cảnh tọa đàm. Ảnh: PV

Ông Trịnh Quang Huy, đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, bảo đảm an ninh năng lượng gắn chặt với an ninh quốc gia, trong đó ngành điện có đặc thù là toàn bộ quá trình phát, truyền tải, phân phối và tiêu thụ điện phải diễn ra đồng thời, liên tục. Vì vậy, hệ thống điện luôn phải duy trì cân bằng tuyệt đối giữa công suất phát và nhu cầu phụ tải vốn biến động liên tục và khó dự báo.

Theo ông Huy, để bảo đảm cung ứng điện 24/24 giờ, ngành điện phải giải quyết đồng thời nhiều bài toán như đáp ứng nhu cầu phụ tải tăng cao trong các đợt nắng nóng, duy trì nguồn dự phòng để ứng phó với thời tiết cực đoan, cũng như bảo đảm vận hành ổn định khi tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng lớn nhưng phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên.

Ông Trịnh Quang Huy, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN). Ảnh: VGP

Ở góc độ doanh nghiệp dầu khí, TS. Nguyễn Thanh Hưởng, Trưởng ban Quản trị rủi ro và giám sát tuân thủ Petrovietnam cho rằng, năng lượng là nền tảng của phát triển kinh tế, quốc phòng và an ninh. Tuy nhiên, các rủi ro hiện nay không còn xuất hiện đơn lẻ mà có xu hướng đan xen, lan truyền nhanh giữa nhiều lĩnh vực.

Do đó, quan điểm hiện nay là "phát triển đến đâu, bảo đảm an ninh đến đó", đồng thời tiếp cận an ninh năng lượng trong tổng thể an ninh kinh tế, tài chính, công nghệ, dữ liệu, môi trường và con người. Chỉ một sự cố ở bất kỳ mắt xích nào cũng có thể tác động tới toàn bộ hệ thống.

Trưởng ban Quản trị rủi ro và giám sát tuân thủ Petrovietnam Nguyễn Thanh Hưởng. Ảnh: PV

Đồng quan điểm, ông Mai Tuấn Đạt, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) nêu, an ninh năng lượng không chỉ được đo bằng khả năng bảo đảm nguồn cung dầu khí mà còn bao gồm năng lực chế biến, khả năng duy trì vận hành liên tục và sức chống chịu của toàn bộ hệ thống năng lượng quốc gia.

Nhận diện sớm, ứng phó từ xa, không để xảy ra sự cố

Để nâng cao tính linh hoạt của hệ thống điện, ông Trịnh Quang Huy cho biết, EVN đang đẩy mạnh đầu tư các dự án pin lưu trữ năng lượng (BESS) và thủy điện tích năng. Trong mùa hè năm 2026, Tập đoàn đã đưa vào vận hành hơn 500 MW công suất pin lưu trữ và dự kiến tiếp tục triển khai tại khu vực miền Bắc trong năm 2027.

Tuy nhiên, chi phí đầu tư BESS vẫn ở mức cao, vì vậy việc phát triển cần được tính toán phù hợp nhằm bảo đảm hài hòa giữa an toàn hệ thống và giá thành điện.

Liên quan mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, ông Huy cho biết hệ số đàn hồi điện của Việt Nam đã giảm từ mức 1,3-1,5 xuống khoảng 1 và đến năm 2025 đã dưới 1, cho thấy hiệu quả sử dụng điện của nền kinh tế ngày càng được cải thiện. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, giai đoạn 2026-2030 dự kiến bổ sung gần 200.000 MW công suất nguồn điện. Nếu các dự án được triển khai đúng tiến độ, Việt Nam có thể bảo đảm đủ điện với mức dự phòng an toàn.

Đại diện EVN cũng kiến nghị sớm hoàn thiện cơ chế, chính sách để thu hút mạnh hơn nguồn lực xã hội đầu tư vào hạ tầng truyền tải điện - lĩnh vực hiện chưa hấp dẫn nhà đầu tư do tỷ suất lợi nhuận còn thấp.

Trong khi đó, TS. Nguyễn Thanh Hưởng cho biết, Petrovietnam sẽ chuyển mạnh từ xử lý sự cố sang quản trị rủi ro chủ động, xây dựng bản đồ rủi ro trên toàn chuỗi giá trị, hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm và nâng cao năng lực dự phòng.

Theo ông, các Nghị quyết 55, 57 và 70 của Bộ Chính trị đã hình thành hệ quan điểm nhất quán về phát triển, làm chủ và bảo vệ hệ thống năng lượng quốc gia, trong đó khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo đóng vai trò quan trọng trong dự báo, cảnh báo sớm, tối ưu vận hành và tăng cường khả năng ứng phó khẩn cấp.

Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) Mai Tuấn Đạt. Ảnh: PV

Đối với BSR, doanh nghiệp đang triển khai nhiều giải pháp theo nguyên tắc "nhận diện sớm, ứng phó từ xa, không để xảy ra sự cố". Trọng tâm là đa dạng hóa nguồn dầu thô, mở rộng khả năng tiếp nhận và chế biến nhiều chủng loại dầu nhằm giảm phụ thuộc vào một nguồn cung; tăng cường bảo vệ hệ thống điều khiển, hạ tầng số và dữ liệu trước nguy cơ tấn công mạng; đồng thời thúc đẩy chuyển đổi công nghệ theo hướng xanh, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải.

Từ thực tiễn hoạt động, BSR kiến nghị xây dựng mô hình quản trị an ninh năng lượng dựa trên sức chống chịu của quốc gia; tăng cường cơ chế phối hợp giữa Nhà nước, Petrovietnam và các doanh nghiệp năng lượng trong chia sẻ dữ liệu, cảnh báo rủi ro và ứng phó khủng hoảng; đồng thời hình thành hệ thống cảnh báo sớm đối với chuỗi cung ứng dầu khí và có chính sách hỗ trợ đầu tư, chuyển đổi công nghệ, phát triển nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), nhiên liệu sinh học cùng các giải pháp giảm phát thải tại các cơ sở lọc hóa dầu chiến lược.