Tăng tốc chuyển đổi số, xây dựng hệ sinh thái xuất bản hiện đại

Thứ trưởng Bộ VHTTDL Phan Tâm phát biểu tại Hội nghị

Tới dự Hội Nghị có Thứ trưởng Bộ VHTTDL Phan Tâm; Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Phan Xuân Thủy.

Tập trung vào “bộ tứ trụ cột” phát triển ngành

Theo Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Nguyên, năm 2025, tổng số xuất bản phẩm thực hiện là 51.574 xuất bản phẩm, 543,5 triệu bản và lượt truy cập.

Sách in đạt 42.816 đầu sách với 457,7 triệu bản, giảm về số đầu sách và số bản in. Xuất bản phẩm điện tử đạt 5.218 xuất bản phẩm với khoảng 35 triệu lượt truy cập, tăng mạnh về số đầu sách và lượng truy cập. 35/52 NXB tham gia xuất bản điện tử (67,3%).

Các kênh phát hành trực tuyến, thương mại điện tử và mạng xã hội ngày càng đóng vai trò quan trọng góp phần mở rộng khả năng tiếp cận của bạn đọc.

Đánh giá chung năm 2025, Cục trưởng Nguyễn Nguyên cho rằng: Xuất bản tăng nhanh; tổ chức xuất bản nhiều sách hay, đẹp, giá trị, phục vụ hiệu quả nhiệm vụ chính trị, bạn đọc.

Ngành In tăng trưởng đều mọi chỉ tiêu 5-8%; đẩy nhanh quá trình hiện đại hóa; Về phát hành, chuyển đổi số diễn ra mạnh; tăng trưởng tốt mức trên 8%.

Tuy nhiên còn một số hạn chế: Xuất bản giảm các chỉ số bản sách, doanh thu; phụ thuộc lớn vào sách giáo khoa. In tập trung vào in bao bì, in thương mại, in xuất bản phẩm chất lượng cao còn hạn chế. Lĩnh vực phát hành chịu sự cạnh tranh mạnh từ thương mại điện tử, sách lậu, vi phạm bản quyền vẫn phức tạp.

Ngành đặt mục tiêu năm 2026, xuất bản 50.000 xuất bản phẩm; 40.000 đầu sách; 5.500 - 6.000 xuất bản phẩm điện tử; 560 - 570 triệu bản/lượt truy cập; 35 - 40 triệu lượt đọc điện tử.

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Phan Xuân Thủy nhấn mạnh, cần tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ của cơ quan chủ quản, nhà xuất bản, đơn vị in và phát hành sách

Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Nguyên phát biểu tại Hội nghị

In và phát hành: doanh thu in từ 168.000 đến 171.000 tỉ đồng; doanh thu phát hành từ 5.400 đến 5.500 tỉ đồng; 630 - 640 triệu bản.

Cục trưởng Nguyễn Nguyên cũng cho biết tập trung vào bộ tứ trụ cột phát triển ngành gồm: Xây dựng hạ tầng tri thức quốc gia; Chuyển đổi số; Phát triển công nghiệp văn hóa; và Hoàn thiện thể chế.

Phát biểu tại Hội nghị, TS Nguyễn Mạnh Hùng, Công ty sách Thái Hà cho rằng: Vấn đề đặt ra không chỉ là “bán được bao nhiêu sách”, mà là phát triển thị trường bền vững đồng thời nâng cao năng lực đọc của cộng đồng. Trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế tri thức, xuất bản phải được nhìn nhận như hạ tầng của tri thức và nền tảng năng lực cạnh tranh quốc gia.

TS. Trần Chí Đạt, Giám đốc, Tổng biên tập NXB Khoa học - Công nghệ - Truyền thông cho rằng, chuyển đổi số quốc gia đang bước vào giai đoạn tăng tốc với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, hiệu quả và tính bền vững.

Trong bối cảnh đó, hành vi đọc của công chúng cũng chuyển dịch rõ rệt sang môi trường số, với đặc điểm nổi bật là đọc đa nền tảng, truy cập tức thời và kỳ vọng cao về cá nhân hóa nội dung. Bởi vậy, ngành Xuất bản – In – Phát hành không chỉ đứng trước yêu cầu đổi mới công nghệ mà còn phải chuyển đổi mô hình phát triển.

Trong thời gian tới đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hình thành nền tảng dùng chung cho các đơn vị xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử; đồng thời chuẩn hóa dữ liệu ngành và quy trình nghiệp vụ xuất bản điện tử…

Phát biểu tại Hội nghị, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Phan Xuân Thủy nhấn mạnh, cần tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ của cơ quan chủ quản, nhà xuất bản, đơn vị in và phát hành sách, phát huy vai trò trụ cột tư tưởng, văn hóa, bồi đắp tri thức, định hướng thẩm mỹ, nâng cao dân trí của hoạt động xuất bản.

Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phối hợp với Bộ VHTTDL, Hội Xuất bản Việt Nam tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy định của Đảng đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ của hoạt động xuất bản trong tình hình mới.

Một nền văn hóa mạnh luôn cần một hệ thống xuất bản mạnh

Phát biểu kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Phan Tâm nhấn mạnh, sách không chỉ là một sản phẩm văn hóa đơn thuần, Xuất bản cũng không chỉ là một ngành kinh tế.

Ở một nghĩa rộng hơn, xuất bản, in, phát hành chính là hạ tầng tri thức của một quốc gia – nơi tri thức được lưu giữ, tổ chức và truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Trong kỷ nguyên kinh tế tri thức và chuyển đổi số hiện nay, vai trò đó càng trở nên rõ ràng hơn. Những quốc gia có hệ sinh thái xuất bản mạnh thường cũng là những quốc gia có nền khoa học phát triển, có xã hội học tập tốt và có sức mạnh văn hóa bền vững.

Chính vì vậy, khi nói về sự phát triển của ngành Xuất bản, In và Phát hành, chúng ta không chỉ nói về một lĩnh vực quản lý nhà nước đơn thuần hay một ngành kinh tế mà còn đang nói về một nền tảng quan trọng của sự phát triển trí tuệ và văn hóa của đất nước.

Trong bối cảnh như vậy, thay mặt Lãnh đạo Bộ VHTTDL, Thứ trưởng Phan Tâm ghi nhận và biểu dương kết quả phát triển và nỗ lực của toàn ngành Xuất bản, In và Phát hành trong năm 2025.

Những số liệu trong Báo cáo của Cục Xuất bản, In và Phát hành là minh chứng cho sự nỗ lực vươn lên, tinh thần lao động sáng tạo và tinh thần trách nhiệm của toàn ngành trong bối cảnh tình hình kinh tế – xã hội còn nhiều khó khăn, thị trường xuất bản toàn cầu đang có những biến đổi sâu sắc trước sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và các phương thức truyền thông mới.

Thứ trưởng Phan Tâm trao Bằng khen của Bộ trưởng Bộ VHTTDL tặng các tập thể có thành tích phối hợp với Bộ VHTTDL trong lĩnh vực Xuất bản, In và Phát hành giai đoạn 2021 - 2025

Theo Thứ trưởng, nhìn tổng thể, năm 2025 có thể xem là một năm ngành Xuất bản, In và Phát hành duy trì được sự ổn định và bắt đầu xuất hiện những chuyển động mới tích cức.

Một xu hướng khá rõ trong năm qua là sự dịch chuyển của xuất bản điện tử và các hình thức đọc mới. Hơn 5 nghìn xuất bản phẩm điện tử cùng hàng chục triệu lượt truy cập cho thấy thị trường đọc số đang từng bước hình thành.

Một số tham luận tại hội nghị cũng đã cho thấy nhiều nhà xuất bản và doanh nghiệp phát hành đang chủ động thử nghiệm các mô hình mới như sách điện tử, sách nói và các nền tảng đọc trực tuyến. Đây là những tín hiệu tích cực cho thấy ngành xuất bản đang thích ứng với sự thay đổi của công nghệ và, thị hiếu, hành vi đọc của người đọc.

Cùng với đó, phương thức phát hành sách cũng đang thay đổi. Bên cạnh hệ thống nhà sách truyền thống, các kênh phát hành trực tuyến và thương mại điện tử ngày càng đóng vai trò quan trọng. Một số doanh nghiệp đã kết hợp giữa không gian sách vật lý với nền tảng số, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận sách đến nhiều đối tượng bạn đọc.

Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Nguyên trao Giấy khen tặng các cá nhân có thành tích xuất sắc đóng góp cho sự phát triển ngành Xuất bản - In và Phát hành 2025

Trong lĩnh vực in, ngành công nghiệp in tiếp tục duy trì quy mô lớn và ngày càng gắn với chuỗi cung ứng sản xuất của nền kinh tế. Nhiều doanh nghiệp đã chú trọng đầu tư thiết bị mới và cải tiến công nghệ, thực hiện chuyển đổi xanh.

Bên cạnh những kết quả tích cực, các tham luận tại hội nghị cũng đã thẳng thắn nêu lên nhiều vấn đề đáng lưu ý. Một số ý kiến cho rằng nguồn nhân lực của ngành xuất bản trong bối cảnh chuyển đổi số còn thiếu và chưa đồng đều.

Đặc biệt là đội ngũ biên tập viên và cán bộ quản trị xuất bản có khả năng làm việc với công nghệ và nội dung đa phương tiện. Một vấn đề khác được nhiều đại biểu đề cập là sự thiếu liên kết giữa các đơn vị trong chuỗi giá trị xuất bản, trong khi thị trường đang chuyển mạnh sang môi trường số.

Bên cạnh đó, nhiều địa phương cũng phản ánh khó khăn trong công tác quản lý phát hành trên môi trường mạng, khi tình trạng sách giả, sách lậu và vi phạm bản quyền trên các nền tảng trực tuyến vẫn còn diễn biến phức tạp.

Thứ trưởng Phan Tâm nhấn mạnh, mới đây, Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã khẳng định một quan điểm rất quan trọng: "Văn hóa phải trở thành nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của quốc gia".

Theo Thứ trưởng, trong hệ sinh thái văn hóa đó, xuất bản giữ một vai trò đặc biệt. Nếu điện ảnh hay nghệ thuật biểu diễn có thể lan tỏa cảm xúc, thì sách và xuất bản chính là con đường bền vững để lan tỏa tri thức và hình thành nền tảng tư tưởng của xã hội. Một nền văn hóa mạnh luôn cần một hệ thống xuất bản mạnh. Một quốc gia muốn trở thành quốc gia học tập cũng phải có một hệ sinh thái xuất bản phát triển.

Trước những chuyển động mạnh mẽ của công nghệ, thị trường, nhu cầu tiếp cận tri thức của xã hội và trước những yêu cầu, nhiệm vụ Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị đặt ra, ngành Xuất bản, In và Phát hành cần tiếp tục chủ động đổi mới tư duy và phương thức phát triển.

Bộ VHTTDL đề nghị toàn ngành tập trung thực hiện tốt một số nhiệm vụ trọng tâm sau đây:

Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý mới cho xuất bản trong môi trường số. Trọng tâm là đẩy nhanh tiến độ xây dựng Luật Xuất bản (sửa đổi), bảo đảm tạo hành lang pháp lý phù hợp với sự phát triển của xuất bản điện tử, phát hành số và các mô hình xuất bản mới.

Thứ hai, tổ chức lại chuỗi giá trị xuất bản trên nền tảng công nghệ. Chuyển đổi số trong xuất bản không chỉ là số hóa sách hay đưa sách lên mạng, mà là tổ chức lại toàn bộ chuỗi giá trị của ngành, từ tổ chức bản thảo, biên tập, sản xuất nội dung đến phát hành và tương tác với bạn đọc.

Thứ ba, nâng tầm xuất bản thành ngành công nghiệp nội dung tri thức. Các nhà xuất bản cần nâng cao năng lực tổ chức nội dung, xây dựng thương hiệu và từng bước tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế. Đồng thời, cần chú trọng hơn việc tổ chức, hệ thống hóa và phổ biến các công trình tri thức về lịch sử, văn hóa, khoa học và con người Việt Nam, góp phần hình thành nguồn tri thức quốc gia có giá trị lâu dài.

Thứ tư, phát triển văn hóa đọc gắn với mở rộng thị trường xuất bản. Cần chuyển dịch cách tiếp cận từ khuyến khích việc đọc sách sang xây dựng một xã hội đọc sách.

Thứ năm, làm sạch và phát triển bền vững thị trường xuất bản. Các cơ quan quản lý nhà nước cần tiếp tục tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi in lậu, phát hành sách giả và vi phạm bản quyền.

Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Nguyên trao Giấy khen tặng các tập thể có thành tích xuất sắc đóng góp cho sự phát triển ngành Xuất bản - In và Phát hành 2025

Thứ sáu, đưa sách và tri thức Việt Nam ra thế giới. Cần tập trung chuẩn bị tốt cho Không gian Xuất bản Việt Nam tại Hội sách Frankfurt năm 2026. Đồng thời, cần thúc đẩy mạnh hơn hoạt động hợp tác bản quyền, tăng số lượng tác phẩm Việt Nam được dịch và xuất bản ở nước ngoài, qua đó từng bước nâng cao vị thế và năng lực hội nhập quốc tế của ngành xuất bản Việt Nam.

"Một quốc gia muốn phát triển bền vững phải là một quốc gia học tập. Và một xã hội học tập chỉ có thể hình thành khi tri thức được lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng. Nếu tri thức là sức mạnh của một dân tộc, thì sách chính là con đường bền vững nhất để sức mạnh đó được nuôi dưỡng và truyền lại cho các thế hệ mai sau", Thứ trưởng Phan Tâm khẳng định.

MINH HÀ; ảnh: T.TRƯỜNG