Tăng trưởng thực chất - 'chìa khóa' để nền kinh tế bứt phá

Trong giai đoạn phát triển mới, mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số là một động lực quan trọng nhằm tạo bước bứt phá về quy mô và chất lượng của nền kinh tế, qua đó hiện thực hóa khát vọng vươn lên mạnh mẽ của đất nước. Đây là mục tiêu mang tính chiến lược, đòi hỏi sự chuyển biến đồng bộ về tư duy phát triển, năng lực điều hành và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Tại Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV (Hội nghị Trung ương 2), Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh phải quán triệt bốn nguyên tắc cốt lõi: tăng trưởng thực chất; ổn định kinh tế vĩ mô; tận dụng hiệu quả mọi nguồn lực sẵn có cho phát triển; tăng trưởng kinh tế cao phải đảm bảo phục vụ lợi ích, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân...

Không thể chấp nhận "tăng trưởng bề nổi"

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh nhấn mạnh, nguyên tắc "tăng trưởng thực chất" mà Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV đặt ra là thông điệp rất rõ ràng về tư duy phát triển trong giai đoạn mới, thể hiện sự chuyển dịch từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng theo chiều sâu, từ mục tiêu số lượng sang giá trị và chất lượng. Tăng trưởng thực chất nghĩa là nền kinh tế tạo ra giá trị gia tăng bền vững, nâng cao năng suất lao động, cải thiện năng lực cạnh tranh, đồng thời củng cố sức chống chịu trước những cú sốc bên ngoài.

TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh

Vị chuyên gia dẫn chứng, nhiều quốc gia đã từng đạt tốc độ tăng trưởng rất cao trong thời gian ngắn, nhưng sau đó phải đối mặt với khủng hoảng tài chính, suy giảm môi trường hoặc mất cân đối vĩ mô. "Cần nói thẳng rằng, tăng trưởng nhanh chưa bao giờ là thước đo duy nhất của một nền kinh tế 'khỏe mạnh'. Nền kinh tế tăng trưởng dựa trên đầu tư dàn trải, tín dụng mở rộng quá mức hoặc khai thác tài nguyên thiếu kiểm soát thì những rủi ro đó chỉ tạm thời bị che lấp. Đến một thời điểm nhất định, chúng sẽ bộc lộ và buộc nền kinh tế phải trả giá", ông nói.

Theo ông, tăng trưởng "nóng" luôn có sức hấp dẫn rất lớn. Khi mục tiêu tăng trưởng cao được đặt ra, áp lực thành tích có thể khiến một số nơi lựa chọn con đường dễ đi hơn, nhanh hơn. Vì vậy, tăng trưởng thực chất đòi hỏi một tư duy phát triển có kỷ luật và có trách nhiệm. Mỗi điểm phần trăm tăng trưởng phải đi kèm với năng suất lao động cao hơn, hiệu quả đầu tư tốt hơn và năng lực cạnh tranh mạnh hơn. Điều này cũng có nghĩa là phải chấp nhận nói không với những dự án kém hiệu quả, dù chúng có thể làm tăng con số tăng trưởng trong ngắn hạn. Đó là lựa chọn khó nhưng cần thiết nếu chúng ta muốn xây dựng một nền kinh tế có "sức bền".

"Một dự án mang lại giá trị gia tăng cao, thúc đẩy đổi mới công nghệ và tạo ra việc làm bền vững sẽ có ý nghĩa lớn hơn nhiều so với một dự án chỉ làm tăng sản lượng trong thời gian ngắn. Chất lượng của tăng trưởng vì vậy phải trở thành tiêu chí đánh giá trung tâm trong hoạch định chính sách", ông nói.

Ở góc độ cạnh tranh quốc gia, theo ông, tăng trưởng thực chất là điều kiện để Việt Nam bước lên những nấc thang phát triển cao hơn. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu thay đổi nhanh, lợi thế chi phí thấp sẽ không còn là yếu tố quyết định, những nền kinh tế có khả năng đổi mới sáng tạo, làm chủ công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao mới là những nền kinh tế có thể duy trì vị thế dài hạn. Nếu tăng trưởng dựa trên nền tảng yếu, thiếu cải cách thể chế và thiếu đầu tư cho tri thức, tốc độ tăng trưởng dù cao đến đâu cũng khó duy trì.

"Tăng trưởng cao là mục tiêu quan trọng, nhưng tăng trưởng có chất lượng mới là nền tảng để đất nước tiến xa. Khi giữ vững nguyên tắc này, chúng ta sẽ tránh được những vòng xoáy tăng trưởng nóng, đồng thời xây dựng được một nền kinh tế đủ mạnh để phát triển ổn định", TS. Võ Trí Thành khẳng định.

Gỡ rào cản thể chế

Đồng quan điểm về yêu cầu đặt chất lượng và tính bền vững làm trung tâm của tăng trưởng, PGS.TS. Vũ Hùng Cường - Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng, trong nhiều năm qua, mô hình tăng trưởng của Việt Nam đã dựa đáng kể vào những động lực truyền thống như khai thác tài nguyên, mở rộng đầu tư và tận dụng lợi thế lao động chi phí thấp. Những yếu tố này từng đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn phát triển ban đầu, song đến nay đã bộc lộ những giới hạn nhất định.

Khi nguồn lực tự nhiên dần thu hẹp, chi phí lao động tăng lên và yêu cầu về chất lượng, tiêu chuẩn môi trường ngày càng cao, việc tiếp tục dựa vào mô hình cũ sẽ khiến nền kinh tế đối mặt với rủi ro tụt hậu. Vì vậy, chuyển sang tăng trưởng dựa trên năng suất, khoa học, công nghệ và hàm lượng tri thức cao là yêu cầu mang tính tất yếu. Nền kinh tế cần chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, chất lượng và hàm lượng tri thức, trong đó đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh phải trở thành trụ cột của quá trình phát triển.

PGS.TS. Vũ Hùng Cường - Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam

Theo ông, cần tiếp tục đầu tư xây dựng nhiều công trình hạ tầng kinh tế, hạ tầng năng lượng trọng điểm, hiện đại, có khả năng tạo động lực tăng trưởng mới cho các ngành và vùng kinh tế. Những dự án này thường yêu cầu nguồn vốn lớn và thời gian triển khai dài, do đó giải pháp mang tính căn cơ là sử dụng vốn nhà nước với vai trò dẫn dắt, tạo hiệu ứng lan tỏa để thu hút nguồn lực xã hội. Trong đó, mô hình hợp tác công - tư là công cụ quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư và chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước và khu vực tư nhân.

PGS.TS. Vũ Hùng Cường lưu ý, việc triển khai hợp tác công - tư cần được thực hiện trên cơ sở phân loại rõ từng dự án, lựa chọn cơ chế và phương thức hợp tác phù hợp với đặc thù của từng công trình. Mục tiêu là bảo đảm tính minh bạch, ổn định và khả năng dự đoán của chính sách, qua đó tạo niềm tin cho nhà đầu tư tư nhân và khuyến khích họ tham gia vào các dự án có quy mô lớn, có tác động lan tỏa đến phát triển kinh tế - xã hội.

Bên cạnh yêu cầu về nguồn lực, ông cho rằng, rào cản lớn nhất hiện nay đối với các ngành chủ lực và vùng kinh tế trọng điểm vẫn là thể chế. Để tháo gỡ điểm nghẽn này, Nhà nước cần nghiên cứu xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, cho phép áp dụng các mô hình kinh doanh mới tại những khu vực có điều kiện thuận lợi, từ đó tạo không gian cho đổi mới sáng tạo và thúc đẩy phát triển các ngành kinh tế mới.

Đồng thời, các bộ, ngành và địa phương cần nâng cao hiệu quả các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, qua đó khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của khu vực kinh tế tư nhân trong nền kinh tế. Thể chế được hoàn thiện, nguồn lực được phân bổ đúng hướng, hạ tầng được đầu tư đồng bộ, tăng trưởng sẽ đạt được cả tốc độ và chất lượng.