Tăng tỷ lệ thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt vùng nông thôn, miền núi

Chất thải rắn sinh hoạt chậm được thu gom tại khu vực thị trấn Bến Sung cũ (xã Như Thanh). Ảnh: Lan Anh

Những năm gần đây, tỷ lệ thu gom CTRSH khu vực nông thôn, miền núi dao động từ 70% đến 82%. Mặc dù tỷ lệ này tăng đều qua hàng năm, nhưng khoảng cách giữa đô thị và miền núi còn rất lớn, với độ chênh lệch gần 30%; một số nơi còn xảy ra tình trạng chậm thu gom, vận chuyển, vẫn là những “vùng lõm” về dịch vụ này.

Tại khu vực thị trấn Bến Sung cũ, nay thuộc địa phận xã Như Thanh, những ngày gần đây xảy ra tình trạng CTRSH ùn ứ cục bộ. Dọc Quốc lộ 45 đoạn qua địa bàn và một số khu dân cư xuất hiện nhiều điểm tập kết rác nhỏ lẻ tự phát, vừa gây mất mỹ quan, vừa ảnh hưởng đến môi trường.

Người dân địa phương cho biết, nguyên nhân xảy ra tình trạng trên là CTRSH chỉ được thu gom mỗi tuần hai lần, thậm chí có những đợt dài ngày hơn. Trong khi đó, đây là khu vực trung tâm, khối lượng CTRSH phát sinh hằng ngày cao hơn nhiều lần so với các khu vực khác của xã.

Tương tự như xã Như Thanh, thời gian qua, tại một số xã vùng nông thôn của tỉnh cũng xảy ra tình trạng ùn ứ CTRSH cục bộ, như Thiệu Trung, Định Hòa, Nông Cống... Đặc biệt, miền núi là khu vực có tỷ lệ thu gom CTRSH thấp nhất tỉnh, thường chỉ dao động từ 70% đến 82%, trong đó một số xã như Mường Chanh, Tam Chung, Mường Lý, Nhi Sơn “chạm đáy” 70%. Một số xã miền núi như Xuân Thái, Vạn Xuân vẫn là những “vùng lõm” về dịch vụ thu gom CTRSH. Tại các đơn vị này, nhiều địa điểm không được thu gom dẫn đến việc hình thành các bãi rác tạm, gây ô nhiễm môi trường.

Nguyên nhân của tình trạng trên là phương tiện, trang thiết bị và lực lượng tham gia thu gom, vận chuyển khu vực nông thôn chủ yếu sử dụng xe đẩy tay, xe tự chế hoặc xe công nông, chưa đáp ứng nhu cầu hiện nay. Hạ tầng các điểm tập kết hầu hết là tạm bợ, chưa được đầu tư nền bãi, mái che hay hệ thống thu gom nước rỉ rác, một số điểm đã rơi vào tình trạng quá tải. Bên cạnh đó, kinh phí vận hành hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý CTRSH thiếu hụt. Mức phí vệ sinh môi trường thu từ hộ gia đình hiện chỉ đủ chi trả một phần cho hoạt động thu gom, không đủ để duy trì hoạt động vận chuyển rác đi xa.

Để hạn chế tình trạng rác tồn đọng, nhiều địa phương cũng đã nỗ lực điều chỉnh phương án thu gom, vận chuyển trên địa bàn. Tại xã Nông Cống, quy trình thu gom được cải tiến theo 4 bước. Các hộ dân thực hiện phân loại, lưu giữ rác tại hộ gia đình; đưa rác ra đúng thời gian và vị trí thu gom theo lịch được thông báo cụ thể. Đơn vị thu gom sẽ vận chuyển vào sáng sớm đến khi hết rác tại các điểm tập kết và xe chuyên dụng tiếp nhận, vận chuyển đến điểm tập kết, trạm trung chuyển hoặc cơ sở xử lý theo quy định. Do vậy, sau một số lần ùn ứ rác cục bộ, hiện nay, việc thu gom, vận chuyển CTRSH tại Nông Cống đã có những chuyển biến đáng kể. Theo ông Trần Đình Dũng, Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã Nông Cống, để công tác thu gom, vận chuyển CTRSH vùng nông thôn, miền núi đạt hiệu quả lâu dài, giải pháp căn cơ nhất vẫn là bố trí kinh phí, nhân lực và phương tiện vận chuyển phù hợp với từng thời điểm, tuyến đường. Trường hợp lượng rác tăng đột biến hoặc phát sinh các điểm tồn đọng, đơn vị thu gom phải chủ động xử lý kịp thời.

Thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường, 6 tháng đầu năm 2026, tổng khối lượng CTRSH phát sinh trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa trung bình là 2.521 tấn/ngày, trong đó khu vực nông thôn phát sinh 1.729 tấn/ngày. Để nâng cao hiệu quả thu gom, vận chuyển CTRSH vùng nông thôn, miền núi, bà Nguyễn Thị Minh Huệ, Trưởng Phòng Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: “Tình trạng rác chưa được thu gom, xử lý triệt để có thể làm gia tăng nguy cơ tồn đọng, phát tán rác thải ra môi trường, ảnh hưởng đến cảnh quan và chất lượng môi trường sống. Do vậy, phòng sẽ tham mưu cho sở báo cáo UBND tỉnh các giải pháp tiếp tục đẩy nhanh tiến độ các dự án xử lý CTRSH tập trung, nâng cao năng lực thu gom và xử lý, từng bước giảm phụ thuộc vào chôn lấp; đồng thời tăng cường phân loại, tái chế và tái sử dụng rác thải. Khi các dự án mới hoàn thành, năng lực xử lý sẽ được nâng lên sẽ góp phần giải quyết căn bản bài toán rác thải sinh hoạt trên địa bàn tỉnh”.

Đồng thời, các địa phương cũng tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy đảng; quản lý, điều hành của chính quyền; phát huy vai trò của MTTQ, các tổ chức chính trị, người dân và doanh nghiệp trong thu gom, vận chuyển và xử lý CTRSH. Bên cạnh đó lựa chọn các đơn vị đủ năng lực vận hành; cân đối ngân sách hỗ trợ và vận động xã hội hóa để đảm bảo nguồn kinh phí thực hiện tăng số lần thu gom, khối lượng vận chuyển và xử lý CTRSH.