Tạo 'bệ đỡ' pháp lý vững chắc: Tiếp sức cho doanh nghiệp nhỏ và vừa vươn xa

Khoảng cách lớn giữa chính sách và thực tiễn

Ông Trần Minh Sơn - Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ pháp lý cho DNNVV, Cục Pháp luật dân sự - kinh tế (Bộ Tư pháp) cho biết, Quyết định số 84/QĐ-TTg đặt mục tiêu hoàn thiện cơ chế, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và tăng cường trách nhiệm đồng hành của các Bộ, ngành, địa phương. Chương trình đề ra nhiều chỉ tiêu: Hoàn thành 100% rà soát thể chế hỗ trợ pháp lý; Bảo đảm 100% cơ sở dữ liệu pháp luật được tích hợp, khai thác miễn phí; 100% DN, hộ kinh doanh (HKD) tiếp cận thông tin pháp lý cơ bản; Tối thiểu 80% công chức hỗ trợ pháp lý được trang bị kiến thức, kỹ năng; Và, ít nhất 80% đề nghị tư vấn pháp lý được giải quyết hoặc kiến nghị giải quyết kịp thời.

Ông Trần Minh Sơn - Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ pháp lý cho DNNVV, Cục Pháp luật dân sự - kinh tế (Bộ Tư pháp). (Ảnh: NVCC)

Mặc dù hệ thống hỗ trợ pháp lý đã phát triển thông qua việc tư vấn, đối thoại và áp dụng nền tảng số song theo ông Sơn vẫn còn một số vướng mắc lớn trong thực tế. Đầu tiên là khoảng cách giữa chính sách và thực tế tiếp cận của các DN nhỏ, siêu nhỏ và HKD còn lớn, do thiếu thông tin và kỹ năng nhận diện rủi ro pháp lý. Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa các ngành, địa phương thiếu đồng bộ dễ khiến hoạt động hỗ trợ rơi vào tình trạng phân tán. Hơn nữa, năng lực tuân thủ của DN hiện nay chưa đồng đều, trong khi các lĩnh vực mới (như chuyển đổi số, thương mại điện tử, thuế) yêu cầu ngày càng cao nhưng DN thiếu bộ phận pháp chế chuyên trách nên dễ gặp rủi ro pháp lý. Vì lẽ đó, ông Sơn cho rằng, hoạt động hỗ trợ cần chuyển sang tư duy phục vụ, lấy đối tượng thụ hưởng làm trung tâm thông qua việc hỗ trợ đúng thời điểm, đúng nhu cầu thực chất. Thêm vào đó, việc ứng dụng công nghệ số như trợ lý ảo AI hay chatbot là xu hướng tất yếu nhưng cần bảo đảm chất lượng dữ liệu và năng lực số của các bên.

Trong lĩnh vực thuế, bà Phạm Thị Giang - Giám đốc Công ty TNHH Đại Lý Thuế Việt Luật; Thành viên ban chính sách Hiệp hội Nữ doanh nhân Hà Nội cũng phản ánh một số vấn đề bất cập trong thực tiễn, khiến chính sách, chủ trương chưa phát huy hết hiệu quả. Cụ thể, theo bà Giang, việc bảo vệ DN ngay tình trong giao dịch còn thiếu rõ ràng và nhất quán: Trong thực tế, nhiều DN phát sinh giao dịch mua bán có thật, có hợp đồng, chứng từ thanh toán hợp pháp và hóa đơn đầy đủ. Tuy nhiên, trong một số trường hợp bên bán vi phạm nghĩa vụ thuế hoặc bị đánh giá rủi ro, doanh nghiệp mua vẫn có thể chịu ảnh hưởng liên quan đến việc ghi nhận chi phí, khấu trừ thuế theo quy định tại Điều 16, Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP.

Đây là vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện nhằm bảo đảm sự hài hòa giữa yêu cầu quản lý Nhà nước và quyền, lợi ích hợp pháp của DN thực hiện đúng quy định pháp luật. Do đó, cơ quan có thẩm quyền cần nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế theo hướng phân định rõ trách nhiệm pháp lý giữa các bên trong giao dịch, bảo vệ DN khi đã chứng minh được tính có thật của giao dịch và nghĩa vụ thanh toán hợp pháp.

Bà Phạm Thị Giang - Giám đốc Công ty TNHH Đại Lý Thuế Việt Luật. (Ảnh: NVCC)

Không chỉ vậy, bà Giang cho biết, thực tế triển khai hóa đơn điện tử từ máy tính tiền còn vướng về thủ tục tiền kiểm: Theo quy định tại Nghị định 123/2020/NĐ-CP và được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 70/2025/NĐ-CP, việc áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền là giải pháp quan trọng nhằm minh bạch hóa doanh thu, đặc biệt trong lĩnh vực bán lẻ. Trong quá trình triển khai, một số DN rất cần thời gian để hoàn tất các thủ tục xác minh hồ sơ, địa điểm kinh doanh trước khi được sử dụng chính thức. Bởi vậy, cơ quan chức năng cần nghiên cứu áp dụng cơ chế phê duyệt nhanh đối với hồ sơ đầy đủ, hợp lệ, cho phép DN sớm đưa vào sử dụng và thực hiện kiểm tra, đối chiếu sau trên cơ sở dữ liệu điện tử, theo đúng tinh thần chuyển đổi số.

Cũng theo phản ánh của Giám đốc Công ty TNHH Đại lý Thuế Việt Luật, chi phí sử dụng phần mềm hiện nay tuy không lớn với DN quy mô vừa trở lên, nhưng lại là gánh nặng đáng kể đối với hàng triệu HKD và DN nhỏ. Nếu mỗi đơn vị chỉ cần chi từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng mỗi năm, thì với quy mô hơn 6 triệu chủ thể kinh doanh, tổng chi phí xã hội là một con số rất lớn, nhưng lại phân tán và kém hiệu quả. Từ thực tiễn đó, bà Giang kiến nghị, Nhà nước nghiên cứu đầu tư xây dựng một hệ thống phần mềm hóa đơn điện tử và kế toán dùng chung miễn phí trên phạm vi toàn quốc, cung cấp cho toàn bộ DN và HKD.

“Đây không chỉ là giải pháp công nghệ, mà là một chính sách mang tính chiến lược để thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân - khu vực đang chiếm tỷ trọng lớn nhất trong nền kinh tế nhưng lại dễ bị tổn thương nhất trước chi phí và thủ tục hành chính. Nếu triển khai hiệu quả, đây sẽ là một bước chuyển từ “quản lý thu thuế” sang “đầu tư lại cho người nộp thuế”, đúng với tinh thần phát triển bền vững và lấy người nộp thuế làm trung tâm” – bà Phạm Thị Giang nhận định.

Tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp lý

Để tiếp sức cho DN vươn xa, ông Trần Minh Sơn đề xuất năm định hướng trọng tâm trong thời gian tới. Đó là hoàn thiện thể chế hỗ trợ pháp lý thông qua việc sửa đổi Luật Hỗ trợ DNNVV, thay thế Nghị định số 55/2019/NĐ-CP; Nâng cao chất lượng thực hiện từ khâu truyền thông chính sách đến đối thoại; Hỗ trợ linh hoạt theo nhu cầu cụ thể từng nhóm đối tượng; Xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong nội bộ DN; Đặc biệt là đơn giản hóa thủ tục, áp dụng cơ chế khoán chi phí hỗ trợ pháp lý theo sản phẩm.

Liên quan đến vấn đề này, Luật sư Nguyễn Duy Lãm - Chủ tịch Hiệp hội Pháp chế DN Việt Nam cho hay, phần lớn DN chỉ tìm đến luật sư khi tranh chấp đã xảy ra, trong khi công tác phòng ngừa rủi ro pháp lý - nền tảng của quản trị hiện đại lại chưa được quan tâm đúng mức.

Cũng theo Luật sư Nguyễn Duy Lãm, hiện DN chịu sự điều chỉnh đồng thời của nhiều lĩnh vực pháp luật khác nhau như đầu tư, thương mại, thuế, lao động, sở hữu trí tuệ, bảo vệ môi trường, dữ liệu cá nhân và cạnh tranh. Để đáp ứng yêu cầu tuân thủ ngày càng cao, theo ông, DN cần chuyển đổi từ tư duy quản lý dựa trên kinh nghiệm sang tư duy quản trị dựa trên hệ thống. Đối với các cơ quan quản lý Nhà nước, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, thống nhất, minh bạch và dễ tiếp cận hơn.

Song song với hoạt động thanh tra và xử lý vi phạm, cần tăng cường các chương trình hỗ trợ DN về quản trị tuân thủ, phổ biến, bồi dưỡng pháp luật và cảnh báo sớm các rủi ro pháp lý trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Hiệp hội DN và tổ chức nghề nghiệp thì cần phát huy vai trò kết nối giữa DN với các chuyên gia pháp lý, tăng cường các chương trình đào tạo, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và xây dựng các bộ công cụ hỗ trợ DN nhận diện, đánh giá và kiểm soát rủi ro pháp lý…