Tạo cơ chế để nhà khoa học toàn tâm cho nghiên cứu

Người Việt Nam có tiềm năng rất lớn

Thông tin trên được đưa ra tại buổi tiếp và làm việc giữa Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân và GS. Trần Thanh Vân, Chủ tịch Hội Khoa học Gặp gỡ Việt Nam, Giám đốc ICISE, diễn ra ngày 13/7/2026.

Tại buổi làm việc, GS. Trần Thanh Vân bày tỏ mong muốn Việt Nam tiếp tục có những bước phát triển mạnh mẽ về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (KH,CN&ĐMST), qua đó nâng cao vị thế của đất nước trên bản đồ khoa học thế giới.

Theo GS. Trần Thanh Vân, người Việt Nam có tiềm năng rất lớn. Điều quan trọng là phải tạo dựng được môi trường và cơ chế phù hợp để các nhà khoa học phát huy tối đa năng lực sáng tạo, đóng góp vào mục tiêu đưa đất nước “sánh vai với các cường quốc năm châu” như mong ước của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Điều trăn trở lớn nhất của Giáo sư là xây dựng được một cơ chế đủ thông thoáng để các nhà khoa học có thể tập trung cho nghiên cứu, không bị chi phối quá nhiều bởi các thủ tục hành chính.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, GS. Trần Thanh Vân kiến nghị Bộ KH&CN quan tâm bốn nhóm nội dung trọng tâm: thiết lập cơ chế hỗ trợ đặc thù, ổn định và dài hạn cho ICISE; phát triển IFIRSE thành viện nghiên cứu trọng điểm, xuất sắc về vật lý; tiếp tục đồng hành, bảo trợ các diễn đàn khoa học quốc tế do ICISE tổ chức; đầu tư phát triển Trung tâm Khám phá khoa học tại Quy Nhơn, coi đây là mô hình thí điểm để có thể nhân rộng tại các địa phương trong tương lai.

Đánh giá cao những đóng góp bền bỉ của GS. Trần Thanh Vân cùng cộng đồng khoa học quốc tế đối với sự phát triển của khoa học Việt Nam trong nhiều thập kỷ qua, Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định Bộ KH&CN có trách nhiệm đồng hành, gìn giữ và phát huy những giá trị mà ICISE và IFIRSE đã dày công xây dựng.

Bộ trưởng nhấn mạnh, nếu các nhà khoa học tâm huyết trở về Việt Nam nhưng vẫn phải dành quá nhiều thời gian cho các thủ tục hành chính thì sẽ rất khó thu hút và giữ chân nhân tài. Vì vậy, Bộ KH&CN sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế phù hợp với đặc thù của nghiên cứu khoa học cơ bản, tạo điều kiện để các nhà khoa học yên tâm cống hiến và phát huy tối đa năng lực sáng tạo.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân tiếp và làm việc với GS. Trần Thanh Vân. (Ảnh: MST)

Đối với đề xuất xây dựng cơ chế ổn định cho ICISE, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Bộ hoàn toàn ủng hộ về chủ trương, đồng thời đề nghị Trung tâm xây dựng một đề án tổng thể với mục tiêu, lộ trình, nguồn lực và kết quả đầu ra rõ ràng. Trên cơ sở đó, Bộ sẽ xem xét cơ chế hỗ trợ trung hạn, dài hạn để ICISE tiếp tục phát huy vai trò là một trung tâm khoa học quốc tế.

Bộ trưởng giao Vụ Khoa học Xã hội và Tự nhiên chủ trì, phối hợp với Quỹ Phát triển KH&CN Quốc gia (NAFOSTED) và các đơn vị liên quan hướng dẫn ICISE xây dựng kế hoạch từ 3 - 5 năm, đề xuất cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Về định hướng phát triển IFIRSE thành viện nghiên cứu trọng điểm, xuất sắc về vật lý, Bộ trưởng cho rằng cần triển khai theo lộ trình, trước mắt bắt đầu từ việc tham gia Chương trình nghiên cứu cơ bản xuất sắc giai đoạn 2026 - 2035. Việc lựa chọn sẽ căn cứ vào các tiêu chí khoa học, năng lực nghiên cứu và kết quả đánh giá của Hội đồng khoa học.

Lan tỏa tình yêu khoa học tới thế hệ trẻ

Một nội dung được hai bên đặc biệt quan tâm tại buổi làm việc là giáo dục STEM và việc nuôi dưỡng niềm đam mê khoa học cho thế hệ trẻ.

Theo GS. Trần Thanh Vân, muốn khoa học phát triển bền vững phải bắt đầu từ việc truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ, giúp các em tiếp cận khoa học thông qua những trải nghiệm thực tế, từ đó hình thành niềm yêu thích và khát vọng khám phá.

Chia sẻ kinh nghiệm nhiều năm triển khai các chương trình STEM, robot và lập trình cho sinh viên với sự hỗ trợ của các đối tác quốc tế, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng đầu tư cho giáo dục STEM từ sớm chính là đầu tư cho tương lai của KH&CN quốc gia.

GS. Trần Thanh Vân và GS. Lê Kim Ngọc tặng sách cho Bộ trưởng Vũ Hải Quân. (Ảnh: MST)

Theo Bộ trưởng, nếu không khơi dậy được niềm đam mê khoa học trong học sinh, sinh viên ngay từ sớm thì sẽ rất khó xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao cho những lĩnh vực chiến lược của đất nước.

Bộ trưởng đánh giá cao mô hình Trung tâm Khám phá khoa học tại Quy Nhơn và cho biết Bộ KH&CN sẽ nghiên cứu, đề xuất phát triển các trung tâm tương tự tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, ưu tiên đặt gần các trường học để học sinh, sinh viên có điều kiện thuận lợi tiếp cận STEM, trải nghiệm khoa học và nuôi dưỡng khát vọng nghiên cứu.

Kết thúc buổi làm việc, GS. Trần Thanh Vân bày tỏ tin tưởng những đổi mới về tư duy và cơ chế sẽ tạo thêm động lực để các nhà khoa học tiếp tục cống hiến cho đất nước. Giáo sư khẳng định ICISE sẽ tiếp tục nỗ lực với mục tiêu đưa khoa học Việt Nam hội nhập ngày càng sâu rộng với thế giới.

Về phía Bộ KH&CN, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề nghị ICISE sớm hoàn thiện các đề án cụ thể để Bộ phối hợp triển khai. Bộ trưởng cho biết dự kiến sẽ trực tiếp làm việc với Trung tâm tại Quy Nhơn trong tháng 8/2026 nhằm thống nhất các nội dung đã trao đổi, sớm đưa các cam kết thành hành động cụ thể.

Qua đó, Bộ KH&CN hướng tới tạo dựng môi trường thuận lợi để nghiên cứu cơ bản phát triển đúng với đặc thù và bản chất của hoạt động khoa học, đồng thời phát huy vai trò của các trung tâm nghiên cứu, các nhà khoa học và cộng đồng khoa học quốc tế, đóng góp thiết thực cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.