Tạo đột phá chăm lo quyền lợi đoàn viên công đoàn: Giữ vững vai trò đại diện người lao động

Chuyển mạnh về cơ sở

Tại xã Bàu Bàng (TPHCM), Nghiệp đoàn bán vé số vừa được thành lập với 47 đoàn viên. Những người bán vé số dạo, vốn trước đây gần như đứng ngoài các hoạt động chăm lo xã hội, nay đã có nơi sinh hoạt, được hỗ trợ pháp lý và tiếp cận các chính sách an sinh. Tại TPHCM, đến nay, đã có hàng trăm nghiệp đoàn được thành lập với sự tham gia của đông đảo đoàn viên đang lao động, làm việc ở các lĩnh vực, ngành nghề: phụ giúp việc nhà, bốc xếp, chạy xe ôm truyền thống, xe ôm công nghệ, bán vé số, làm móng, tóc, mộc, điện…

Công đoàn tại Công ty CP Tập đoàn AVESTA (xã Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ) tổ chức “Bữa cơm công đoàn” với hàng trăm công nhân tham gia. ẢNH: CÔNG ĐOÀN XÃ LÂM THAO

Một chiều muộn cuối tuần, khoảng sân nhỏ trước dãy phòng trọ Hoàng Mai (phường Phú Lợi, TPHCM) rộn ràng tiếng cười nói của công nhân lao động xa quê. Những mâm cơm giản dị với thịt kho, canh nóng do Liên đoàn Lao động TPHCM đài thọ, được bày ra ngay giữa xóm trọ, đủ làm ấm lòng những người nhiều năm chưa có điều kiện sum họp gia đình.

Bên mâm cơm, chị Đa Thị Nguyệt Huế (26 tuổi, quê Bình Thuận) tâm sự, chị từ quê vào TPHCM lập nghiệp đã hơn 5 năm, những bữa cơm tại khu nhà trọ thế này giúp người lao động gắn kết hơn, có cơ hội chia sẻ những khó khăn, niềm vui trong cuộc sống. Anh Nguyễn Xuân Hùng (38 tuổi, quê Đắk Lắk), tài xế xe tải đã gắn bó với TPHCM hơn 10 năm, chia sẻ: Đây là lần thứ hai chủ nhà trọ phối hợp tổ chức công đoàn tổ chức bữa cơm cho người lao động. Chương trình không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ đời sống mà còn là nguồn động viên tinh thần để người lao động yên tâm làm việc và gắn bó với nơi ở hiện tại…

Theo ông Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, trong số các mô hình mới xuất hiện những năm gần đây thì “Bữa cơm công đoàn” được các doanh nghiệp, đơn vị hưởng ứng mạnh, nhiều địa phương triển khai và được cộng đồng xã hội đánh giá rất cao. Năm 2025, chương trình được tổ chức tại 5.132 công đoàn cơ sở, thu hút hơn 2,17 triệu người lao động tham gia, với tổng kinh phí hơn 148 tỷ đồng.

Năm 2026, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tiếp tục đưa “Bữa cơm công đoàn” vào các hoạt động trọng tâm của Tháng Công nhân. Chương trình này đang được định hướng chăm lo cho công nhân trực tiếp sản xuất trong các khu công nghiệp, khu chế xuất.

Ông Ngọ Duy Hiểu chia sẻ, một trong những nội dung lớn được đặt ra trước Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam là tiếp tục đổi mới mô hình tổ chức công đoàn theo hướng tinh gọn, hiệu quả và gần người lao động hơn. Hệ thống công đoàn cơ sở được xác định là địa bàn trọng tâm của hoạt động công đoàn.

Tại TP Đà Nẵng, mô hình quản lý liên xã đối với 20 công đoàn cơ sở trên địa bàn các xã Nam Phước, Duy Nghĩa và Thu Bồn được triển khai cùng cơ chế phối hợp chính quyền, công an và cơ quan bảo hiểm xã hội. Nhờ đó, nhiều vấn đề phát sinh trong quan hệ lao động được nắm bắt, xử lý từ sớm. Hiện số đoàn viên do đơn vị quản lý đạt khoảng 5.300 người, tăng 917 đoàn viên so với thời điểm ban đầu.

Bà Thái Thu Xương, Phó Chủ tịch Thường trực Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, cho biết, theo định hướng nhiệm kỳ 2026-2031, khâu đột phá của Công đoàn Việt Nam là nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ công đoàn, nhất là cán bộ chuyên trách và chủ tịch công đoàn cơ sở. Nếu công đoàn cơ sở hoạt động hiệu quả, người lao động sẽ được hỗ trợ kịp thời hơn trong đối thoại, thương lượng, phúc lợi và giải quyết các vấn đề phát sinh trong quan hệ lao động.

Thực tế ở TP Hải Phòng cho thấy, các cấp công đoàn đã duy trì hàng chục tổ tự quản khu nhà trọ công nhân với gần 1.000 công nhân tham gia. Mô hình giúp hỗ trợ người lao động thuê trọ tiếp cận thông tin pháp luật, hoạt động văn hóa, đồng thời góp phần giữ gìn an ninh trật tự tại khu dân cư. Nhiều nơi cũng hình thành các mô hình “Tổ tự quản khu nhà trọ công nhân”, “Khu nhà trọ an toàn, văn minh” nhằm tạo điểm kết nối giữa công đoàn với người lao động ngoài giờ làm việc.

Tăng cường chuyển đổi số

Theo Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, một trong những nội dung nổi bật trong định hướng nhiệm kỳ mới là chuyển đổi số. Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam xác định ứng dụng mạnh khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trong hoạt động công đoàn và coi đây là khâu đột phá thứ hai của nhiệm kỳ 2026-2031, bên cạnh nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ công đoàn. Công đoàn Việt Nam cũng xây dựng đề án riêng về chuyển đổi số trong hoạt động công đoàn.

Tại TPHCM, Liên đoàn Lao động thành phố đang vận hành và tiếp tục hoàn thiện các ứng dụng “Trợ lý AI” và “Sổ tay điện tử” nhằm hỗ trợ cán bộ công đoàn và người lao động tiếp cận thông tin nhanh hơn. Các ứng dụng này đã giúp cán bộ công đoàn tra cứu nhanh các quy định liên quan đến pháp luật lao động, chế độ chính sách, nghiệp vụ công đoàn và các chương trình chăm lo đoàn viên. Việc ứng dụng công nghệ giúp rút ngắn thời gian xử lý thông tin, đồng thời tăng khả năng tiếp cận của người lao động với các dịch vụ công đoàn.

Các cấp công đoàn ở TP Hà Nội cũng đang xây dựng và triển khai các phần mềm quản lý tài chính công đoàn, dữ liệu công đoàn cơ sở và doanh nghiệp nhằm phục vụ công tác quản lý trong bối cảnh số lượng công đoàn cơ sở tăng nhanh sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Trong khi đó, ông Lê Văn Đại, Phó Chủ tịch Thường trực Liên đoàn Lao động TP Đà Nẵng, thông tin, chuyển đổi số không chỉ dừng ở quản lý dữ liệu mà còn đổi mới phương thức tiếp cận đoàn viên. Nhiều hoạt động được tổ chức theo hướng phù hợp hơn với thói quen của người lao động như hội thi ý tưởng, cải tiến kỹ thuật, hội thi tay nghề giỏi ngành điện tử hay phát động sáng tác video ngắn trên các nền tảng mạng xã hội để tuyên truyền về an toàn vệ sinh lao động. Những cách làm mới này đang góp phần xây dựng đội ngũ công nhân thích ứng tốt hơn với môi trường lao động số.

Cùng với việc nâng cao chất lượng đại diện và bảo vệ quyền lợi người lao động, Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam cũng đặt ra yêu cầu xây dựng mô hình tổ chức công đoàn mở, linh hoạt và năng động hơn. Theo Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, nhiệm kỳ 2023-2026, các cấp công đoàn đã phát triển mới hơn 2,2 triệu đoàn viên và thành lập trên 15.000 công đoàn cơ sở, nghiệp đoàn cơ sở.

Trong nhiệm kỳ tới, việc phát triển đoàn viên tiếp tục được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm mở rộng phạm vi đại diện của tổ chức công đoàn và bảo đảm ngày càng nhiều người lao động được tiếp cận các hoạt động chăm lo, hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi. Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam xác định mục tiêu xây dựng Công đoàn Việt Nam vững mạnh toàn diện, tập trung đại diện, chăm lo, bảo vệ đoàn viên và người lao động.

Trong bối cảnh mới, yêu cầu đổi mới không chỉ nằm ở bộ máy tổ chức mà còn ở cách tiếp cận người lao động. Người lao động cần được hỗ trợ nhanh hơn, tiếp cận dịch vụ công đoàn thuận lợi hơn, được lắng nghe nhiều hơn tại nơi làm việc và trong đời sống hàng ngày…