Tạo dựng niềm tin trên không gian mạng

Trong bối cảnh truyền thông số hiện nay, một tin giả có thể xuất hiện trước khi thông tin chính thống được công bố, thậm chí trí tuệ nhân tạo có thể khiến con người hoài nghi cả những điều vốn là sự thật. Đó là một trong những nghịch lý lớn của kỷ nguyên số. Càng nhiều thông tin, nhu cầu về thông tin đáng tin cậy càng lớn, nhu cầu về những nguồn thông tin có trách nhiệm càng trở nên cấp thiết.

“Nhiệm vụ đột phá là nâng cao năng lực phân tích, dự báo, cảnh báo sớm. Đây là khâu then chốt để công tác tư tưởng chuyển từ bị động sang chủ động, từ xử lý sau sự việc sang định hướng từ sớm, từ xa; cần nhận diện kịp thời vấn đề tư tưởng, tâm trạng xã hội, điểm nóng dư luận, thông tin xấu độc, chiến dịch thao túng nhận thức, nội dung giả mạo do công nghệ và những vấn đề dân sinh dễ bị lợi dụng, xuyên tạc.

Nhiệm vụ thường xuyên là đổi mới truyền thông chính trị theo hướng chủ động, gần dân, thuyết phục. Thông tin chính thống phải đúng, nhanh, trúng, dễ hiểu, có sức lan tỏa. Cần chuyển từ tuyên truyền một chiều sang giải thích chính sách, đối thoại xã hội, tạo đồng thuận; từ nói điều ta muốn nói sang trả lời đúng điều Nhân dân quan tâm. Mỗi vấn đề lớn, nhạy cảm, phức tạp phải có thông điệp rõ, kênh phù hợp và người chịu trách nhiệm.

Nhiệm vụ lâu dài là xây dựng hệ sinh thái thông tin tích cực và phát huy vai trò của Nhân dân; cần huy động sức mạnh của báo chí, truyền thông, đội ngũ cán bộ, đảng viên, trí thức, văn nghệ sĩ, người có uy tín, người ảnh hưởng tích cực và các tầng lớp nhân dân tham gia lan tỏa thông tin đúng, thông tin tốt, bảo vệ cái đúng, phản bác cái sai. Nhân dân không chỉ tiếp nhận thông tin, mà còn là chủ thể xây dựng niềm tin, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và hình thành thế trận lòng dân trên không gian mạng.”

(Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm)

Khi nhấn mạnh yêu cầu xây dựng công tác tư tưởng của Đảng theo hướng “Chủ động-Sắc bén-Thuyết phục-Hiệu quả”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng đồng thời đặt ra một tiêu chí rất cụ thể: “Thuyết phục là phải nói đúng, nói trúng, nói dễ hiểu, có căn cứ, có lý lẽ, có thực tiễn, có tình người; biết đối thoại, giải thích, lắng nghe, tạo đồng thuận bằng sự thật, bằng kết quả và bằng niềm tin.”

Như vậy, niềm tin phải được tạo dựng “bằng sự thật, bằng kết quả”, khi người dân được cung cấp thông tin kịp thời, được giải đáp điều mình quan tâm, được lắng nghe khi phản ánh và được nhìn thấy những thay đổi cụ thể.

Trong một bài viết về yêu cầu giữ vững niềm tin trong kỷ nguyên số, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết khẳng định: “Niềm tin mới là tuyến phòng thủ cuối cùng, là “vùng cấm” mà không một thế lực nào được phép xâm phạm”. Điều này cho thấy nếu coi niềm tin là tuyến phòng thủ cuối cùng, thì việc tạo dựng niềm tin phải được bắt đầu từ rất sớm.

Không thể đợi đến khi một tin giả lan rộng mới tìm cách giải thích. Cũng như không nên đợi đến khi dư luận hoang mang mới bắt đầu cung cấp thông tin. Trong môi trường số, sự chủ động có ý nghĩa quyết định. Chủ động cung cấp thông tin, giải thích chính sách, lắng nghe những băn khoăn từ cơ sở và chủ động nhận diện những vấn đề có thể tác động đến tâm lý xã hội.

Và quan trọng nhất, chủ động giải quyết những vấn đề thực tế có thể làm suy giảm niềm tin.

Không gian mạng đang tạo ra một môi trường tranh luận chưa từng có. Mọi người có thể bày tỏ quan điểm nhanh chóng. Những thông tin chưa được kiểm chứng có thể được chia sẻ trước khi người dùng kịp kiểm tra nguồn gốc. Một bình luận cảm tính có thể thu hút sự chú ý lớn hơn một phân tích có căn cứ. Trong môi trường ấy, việc bảo vệ sự thật đòi hỏi một phương pháp đúng, bằng lập luận khoa học, bằng cơ sở pháp lý và bằng văn hóa ứng xử.

Niềm tin không thể được tạo dựng bằng sự áp đặt, bằng những phản ứng nóng vội, những lời quy chụp hoặc những tranh luận thiếu căn cứ. Một trong những vấn đề quan trọng của việc tạo dựng niềm tin là không thể chỉ tập trung vào việc phản bác cái sai. Nếu chỉ chờ thông tin xấu xuất hiện rồi xử lý, chúng ta luôn ở thế bị động. Đôi khi chúng ta chỉ tập trung vào việc gỡ bỏ nội dung sai trái, nhưng quan trọng hơn là tạo ra những dòng thông tin tích cực, chính xác và có sức thuyết phục. Bởi khi đã có thông tin chính thống, tích cực, sẽ không còn khoảng trống thông tin cho sự xuất hiện của tin giả, tin sai lệch.

Tạo dựng niềm tin trong kỷ nguyên số, vì vậy, trước hết phải là xây dựng những giá trị tích cực. Đó là xây dựng một môi trường thông tin lành mạnh, đưa những chủ trương, chính sách đến với người dân bằng ngôn ngữ dễ hiểu, lan tỏa những câu chuyện về trách nhiệm, sự tử tế và những đóng góp của người dân. Đặc biệt cần tạo ra một không gian mà ở đó cái đúng, cái tốt, cái đẹp có khả năng lan tỏa mạnh mẽ. Khi người dân có nhiều thông tin chính xác để tiếp cận, những vấn đề họ quan tâm được giải thích thấu đáo, các chính sách được thực hiện hiệu quả, thì thông tin sai trái sẽ khó có thể chi phối nhận thức xã hội.

Niềm tin xã hội không đồng nghĩa với việc không có tranh luận. Một xã hội có niềm tin vẫn cần phản biện, góp ý cho chủ trương chính sách. Nhưng tranh luận phải dựa trên sự thật, lý lẽ và trách nhiệm. Và quan trọng hơn là tranh luận phải trên cơ sở tôn trọng con người.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt con người ở vị trí trung tâm trong yêu cầu đổi mới công tác tư tưởng. Theo đó, “Lấy dữ liệu, dự báo, cảnh báo sớm làm năng lực nền tảng; lấy con người làm trung tâm, cán bộ là then chốt, Nhân dân là thước đo và cũng là chủ thể tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng”. Đồng thời, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng chỉ ra: “công nghệ hỗ trợ con người, nhưng không thay thế bản lĩnh, đạo đức, trách nhiệm nêu gương và năng lực thuyết phục của cán bộ”.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu: “Hiệu quả là mọi nhiệm vụ phải có sản phẩm, có địa chỉ trách nhiệm, có tiêu chí kiểm tra, có chuyển biến thực chất trong nhận thức, hành động, kỷ luật thực thi và niềm tin xã hội.” Đây chính là cách để biến niềm tin từ một giá trị tinh thần thành một thước đo của hiệu quả quản trị. Bởi người dân không chỉ nghe những gì được nói mà còn nhìn vào những gì được làm.

Kỷ nguyên số đặt ra một yêu cầu mới: bên cạnh truyền thông về niềm tin, thì phải tạo ra những điều kiện thực tế để niềm tin được hình thành. Trong đó đẩy lùi thông tin sai trái chỉ là phần ngọn, điều quan trọng nhất là làm cho thông tin chính xác đến nhanh hơn. Cũng như chúng ta đề nghị người dân cảnh giác với tin giả nhưng đồng thời cũng phải chủ động xây dựng những nguồn thông tin mà người dân có thể tin cậy.

Trong một bài viết mới đây, Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn – nguyên Cục trưởng Cục Tuyên huấn, Tổng cục Chính trị Quân đội Nhân dân Việt Nam đã khẳng định: “Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ cần bản lĩnh chính trị vững vàng mà còn đòi hỏi phương pháp đúng: Kiên quyết về nguyên tắc nhưng mềm dẻo trong ứng xử; kiên định lập trường nhưng giàu sức thuyết phục; đấu tranh bằng lý lẽ, bằng chứng cứ và pháp luật; lấy giáo dục, cảm hóa làm mục tiêu, lấy đại đoàn kết toàn dân tộc làm sức mạnh.”

Đây là một yêu cầu cho việc tạo dựng niềm tin trong môi trường số. Nơi niềm tin không được bảo vệ bằng sự cực đoan, áp đặt mà bằng lý lẽ, chứng cứ, sự bao dung và tinh thần đoàn kết.

Trong kỷ nguyên số, đưa thông tin đến với hàng triệu người rất dễ, nhưng quan trọng là khiến người ta tin vào điều đúng và cùng hành động vì điều đúng. Niềm tin được xây dựng từng ngày bằng sự thật, căn cứ, những kết quả mà nhân dân có thể nhìn thấy, cảm nhận và kiểm chứng. Khi ấy, niềm tin không chỉ là một trạng thái tinh thần, mà trở thành sức mạnh nội sinh của xã hội và nguồn lực để đất nước phát triển.

“Chủ động là phải nắm chắc tình hình tư tưởng, dư luận xã hội, nhận diện sớm vấn đề, dự báo đúng xu hướng, định hướng kịp thời, không để khoảng trống thông tin, không để bị động, bất ngờ trên trận địa tư tưởng. Sắc bén là phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, luận cứ khoa học, phương pháp phù hợp, công cụ hiện đại để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh với thông tin xấu độc, quan điểm sai trái, thù địch, thao túng nhận thức, “diễn biến hòa bình,” “tự diễn biến,” “tự chuyển hóa.”

Thuyết phục là phải nói đúng, nói trúng, nói dễ hiểu, có căn cứ, có lý lẽ, có thực tiễn, có tình người; biết đối thoại, giải thích, lắng nghe, tạo đồng thuận bằng sự thật, bằng kết quả và bằng niềm tin. Hiệu quả là mọi nhiệm vụ phải có sản phẩm, có địa chỉ trách nhiệm, có tiêu chí kiểm tra, có chuyển biến thực chất trong nhận thức, hành động, kỷ luật thực thi và niềm tin xã hội.”