Tạo giá trị mới cho kinh tế số từ kết nối dữ liệu

Kinh tế số cần dữ liệu

Tại Diễn đàn kinh doanh 2026 ngày 14/8 tại Hà Nội, một trong những nội dung được nhiều diễn giả quan tâm và thảo luận là dữ liệu - điểm nghẽn lớn của tiến trình phát triển kinh tế số.

Ông Hồ Đức Thắng - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, nguyên Quyền Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia cho rằng, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt ra yêu cầu mới về hạ tầng tính toán, dữ liệu và thể chế. Các mô hình AI lớn đòi hỏi năng lực tính toán rất cao, trong khi hạ tầng tính toán của Việt Nam còn hạn chế. Đây là một trong những vấn đề đặt ra đối với mục tiêu tự chủ AI.

Bên cạnh hạ tầng, dữ liệu cũng đang trở thành điểm nghẽn. Lượng dữ liệu được tạo ra ngày càng lớn nhưng dữ liệu mới, chất lượng cao lại khan hiếm. Khi AI tạo ra ngày càng nhiều nội dung, việc tiếp tục sử dụng dữ liệu do AI tạo ra để huấn luyện các mô hình mới có thể làm suy giảm chất lượng và lặp lại những hạn chế của dữ liệu cũ.

Do đó, những nguồn dữ liệu chất lượng cao chưa được số hóa, đặc biệt là dữ liệu tiếng Việt, tiếng dân tộc, văn hóa, lịch sử và tri thức kinh doanh của doanh nghiệp, sẽ ngày càng có giá trị.

Ông Hồ Đức Thắng - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, nguyên Quyền Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Hữu Thập - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang cũng chỉ ra tình trạng dữ liệu còn phân tán, thiếu chuẩn kết nối và cơ chế chia sẻ rõ ràng.

“Nếu nông nghiệp cần đất, công nghiệp cần điện, thì kinh tế số cần dữ liệu và niềm tin. Dữ liệu không lưu thông thì không sinh giá trị; lưu thông thiếu an toàn thì không tạo được niềm tin”, ông Thập nhấn mạnh.

Do đó, cần coi dữ liệu là hạ tầng thiết yếu và nguồn lực chiến lược của nền kinh tế số. Dữ liệu công cần được kết nối, chia sẻ và khai thác có kiểm soát theo nguyên tắc “một lần khai báo - nhiều lần sử dụng”, đồng thời xác định rõ quyền truy cập, trách nhiệm và giá trị sử dụng.

Theo ông Nguyễn Quang Đồng - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS), bài toán không chỉ nằm ở việc Việt Nam có dữ liệu mà quan trọng hơn là làm thế nào để dữ liệu trở thành hàng hóa, tạo ra giá trị và nâng cao năng suất.

Ông dẫn ví dụ về dữ liệu khí tượng. Nếu trước đây dự báo thời tiết chỉ dừng ở những thông tin chung như “mưa rải rác vài nơi”, khả năng khai thác để tạo giá trị kinh tế còn hạn chế. Với công nghệ hiện nay, dữ liệu khí tượng thủy văn có thể được phân tích để đưa ra những dự báo cụ thể hơn, phục vụ hoạt động du lịch, vận tải và nhiều lĩnh vực khác.

Ông Nguyễn Quang Đồng - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS).

Chẳng hạn, dữ liệu có thể giúp cảnh báo trước một cơn dông, xác định khu vực nguy hiểm để tàu thuyền chủ động tránh. Khi đó, dữ liệu khí tượng không còn chỉ là thông tin mà đã được chuyển hóa thành một dịch vụ có giá trị.

Theo ông Đồng, thị trường phân tích, dự báo thời tiết có quy mô khoảng 1 tỷ USD. Việt Nam đã có nhiều yếu tố để hình thành thị trường dữ liệu, từ hệ thống dữ liệu lớn của cơ quan nhà nước đến doanh nghiệp công nghệ, startup và các nền tảng phân phối.

“Tuy nhiên, chúng ta còn thiếu cơ chế về sàn giao dịch và định giá dữ liệu để khai thác hết tiềm năng này”, ông Đồng nói.

Kết nối dữ liệu, dùng chung nền tảng

Để giải quyết vấn đề, ông Đồng đề xuất trước hết cần chuẩn hóa chất lượng dữ liệu theo từng lĩnh vực; xây dựng cơ chế đưa dữ liệu vào thị trường; nghiên cứu cơ chế định giá dữ liệu, kể cả định giá ban đầu bằng 0 đồng để mở cơ hội khai thác cho doanh nghiệp. Về lâu dài, cần từng bước hình thành sàn giao dịch dữ liệu, qua đó tạo ra thị trường với người bán, người mua và cơ chế giao dịch rõ ràng.

Ở lĩnh vực du lịch, ông Nguyễn Trùng Khánh - Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cho rằng nguyên tắc quan trọng của chuyển đổi số là “kết nối dữ liệu, dùng chung nền tảng và cùng tạo giá trị”.

Theo đó, kết nối dữ liệu giúp xóa bỏ các “ốc đảo” dữ liệu; dùng chung nền tảng giúp giảm chi phí đầu tư và hạn chế tình trạng phân tán, manh mún. Khi các bên cùng khai thác dữ liệu, cơ quan quản lý có thể nâng cao hiệu quả quản trị, doanh nghiệp giảm chi phí, du khách có thêm trải nghiệm và cộng đồng địa phương được hưởng lợi từ sự phát triển của ngành du lịch.

Từ góc độ quản lý, ông Hồ Đức Thắng cho rằng Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, đầu tư hạ tầng AI, phát triển dữ liệu dùng chung và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.

Doanh nghiệp cần coi dữ liệu là tài sản cốt lõi và chuyển từ các dự án công nghệ sang quản trị dựa trên công nghệ. Con người phải được trang bị năng lực và niềm tin để sử dụng, đồng thời kiểm soát AI.

Để tạo môi trường thuận lợi cho quá trình này, ông Nguyễn Hữu Thập đề xuất đưa thể chế đi trước một bước, rà soát các quy định đang cản trở việc thu thập, chia sẻ, khai thác dữ liệu, giao dịch điện tử, AI, điện toán đám mây và các mô hình kinh doanh mới. Cùng với đó, cần mở rộng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và chuyển từ tư duy “không quản được thì cấm” sang “quản được để phát triển”.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang, khi thể chế được khơi thông, dữ liệu được kết nối và doanh nghiệp được tạo điều kiện khai thác, nguồn lực dữ liệu mới có thể chuyển hóa thành năng suất, sản phẩm và tạo thêm giá trị mới cho nền kinh tế số.