Tạo lập khuôn khổ pháp lý phòng ngừa rủi ro giá

Minh bạch trong giao dịch hàng hóa phái sinh giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa rủi ro giá. Ảnh: Quang Vinh

Theo báo cáo của Bộ Công thương, Việt Nam là quốc gia sản xuất và xuất khẩu nhiều mặt hàng có sản lượng và thị phần lớn trên thế giới nhưng khả năng tham gia vào quá trình hình thành giá hàng hóa quốc tế còn hạn chế, doanh nghiệp trong nước vẫn chủ yếu sử dụng giá tham chiếu từ các sở giao dịch nước ngoài, chịu tác động lớn từ biến động giá quốc tế và chưa có công cụ đầy đủ để quản trị rủi ro trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất nhập khẩu.

Điều này đòi hỏi sự cần thiết xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý cho sự phát triển đồng bộ của thị trường hàng hóa hiện đại, minh bạch và hội nhập quốc tế. Thông qua hoạt động của Sở giao dịch hàng hóa, doanh nghiệp có thêm công cụ quản trị rủi ro đối với biến động giá nguyên liệu, hàng hóa, nâng cao khả năng lập kế hoạch sản xuất, kinh doanh, ký kết hợp đồng thương mại dài hạn và mở rộng thị trường xuất khẩu. Đồng thời, thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh còn góp phần hình thành các mức giá tham chiếu công khai, minh bạch cho các nhóm hàng hóa quan trọng, khắc phục tình trạng giao dịch phân tán, thiếu thông tin, tăng cường vai trò điều hành của nhà nước.

Ông Lê Công Hoàng - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ thương mại Sông Hồng cho biết, đối với các mặt hàng chiến lược như năng lượng, xăng dầu, khí, điện, kim loại và các nguyên liệu đầu vào thiết yếu của nền kinh tế, việc phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh còn tạo điều kiện để doanh nghiệp, bao gồm cả doanh nghiệp nhà nước, chủ động thực hiện các biện pháp bảo hiểm giá, hạn chế tác động bất lợi từ các cú sốc của thị trường quốc tế, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh nguyên liệu, ổn định hoạt động sản xuất kinh doanh và nâng cao hiệu quả điều hành kinh tế vĩ mô.

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Hoàng Văn Hướng - giảng viên Học viện Tư pháp phân tích, hệ thống pháp luật hiện hành được xây dựng trên nền tảng các quy định của Luật Thương mại năm 2005 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã bộc lộ nhiều hạn chế, không còn đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường trong bối cảnh mới. Trong khi đó nhu cầu sử dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro giá ngày càng lớn, đặc biệt đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực năng lượng, xăng dầu, khí, điện, sản xuất công nghiệp và xuất nhập khẩu. Đối với các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước hoạt động trong lĩnh vực năng lượng, nguyên liệu và các mặt hàng có biến động giá lớn, thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế hạch toán, đánh giá hiệu quả giao dịch phòng ngừa rủi ro giá, tạo cơ sở pháp lý để doanh nghiệp chủ động sử dụng công cụ phái sinh trong quản trị rủi ro.

Bộ trưởng Bộ Công thương Lê Mạnh Hùng cho rằng, pháp luật hiện hành chưa tạo lập được khuôn khổ pháp lý đầy đủ để phát triển các sản phẩm phái sinh gắn với hàng hóa của Việt Nam, hình thành giá tham chiếu trong nước, thúc đẩy chuẩn hóa hàng hóa và hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện hoạt động phòng ngừa rủi ro giá. Hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh hiện nay có tính chất liên ngành, liên quan đồng thời đến thương mại, ngân hàng, tài chính, đầu tư, ngoại hối, thanh toán, quản trị rủi ro và giao dịch xuyên biên giới. Do đó, việc sửa đổi, bổ sung đơn lẻ các quy định trong từng văn bản hiện hành sẽ không thể giải quyết đầy đủ các vấn đề mang tính hệ thống của thị trường, đồng thời khó bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của khuôn khổ pháp lý.

Theo ông Hùng, giải pháp của Bộ là xây dựng dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Đây là yêu cầu khách quan và cấp thiết nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý thống nhất, đồng bộ, có hiệu lực pháp lý cao để điều chỉnh toàn diện thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh; góp phần nâng cao năng lực quản trị rủi ro của doanh nghiệp, phát triển thị trường hàng hóa hiện đại, minh bạch, hội nhập quốc tế và phục vụ mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững của nền kinh tế.

Thông qua dự án luật, Bộ Công thương có phương án giải quyết các vấn đề đặc thù về tổ chức và hoạt động của thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh, bao gồm tổ chức thị trường, giao dịch, thanh toán bù trừ, ký quỹ, quản lý vị thế, quản trị rủi ro, giám sát thị trường và các hoạt động có liên quan. Đối với các quan hệ về dân sự, thương mại, ngân hàng, thanh toán, ngoại hối, thuế, kế toán, hải quan, quản lý ngoại thương và các lĩnh vực chuyên ngành khác mà Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh không quy định thì thực hiện theo quy định của pháp luật có liên quan.

Liên quan tới việc thành lập và hoạt động của Sở giao dịch hàng hóa, Trung tâm thanh toán bù trừ và các chủ thể cung cấp dịch vụ trong Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, việc áp dụng pháp luật được thực hiện theo quy định của Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội, Nghị định số 330/2025/NĐ-CP của Chính phủ và các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan.